БАРҚАРОР РИВОЖЛАНИШ СТРАТЕГИЯСИ АСОСИДА МИНТАҚАВИЙ САНОАТЛАШУВНИ АМАЛГА ОШИРИШНИНГ ХОРИЖИЙ МАМЛАКАТЛАР АМАЛИЁТИ Қосимова Ҳилола Жамшедовна

Аннотация

The article comparatively analyzes advanced foreign practices of implementing regional industrialization through a sustainable development strategy and identifies opportunities for creative application of these practices in our country's experience. Keywords: sustainable development, economic sustainability, social sustainability, environmental sustainability, "green" economy, strategy, sustainable development strategy, industry, industrialization, regional industrialization, environmental standards. КИРИШ Барқарор ривожланиш стратегияси бўйича минтақани саноатлаштиришда бир вақтнинг ўзида иқтисодий ўсиш, ижтимоий фаровонлик, ҳамда экологик барқарор мувозанатни таъминлаш мақсадида саноат соҳасини ривожлантириш бўйича жаҳон мамлакатларида амалга оширилаётган давлат дастурлари, жумладан, соҳадаги ислоҳотлар турли тамойиллар асосида амалга оширилиб, бунинг натижасида жаҳон амалиётида барқарор ривожланиш стратегияси асосида минтақани саноатлаштиришнинг турли моделлари шаклланган. Узоқ йиллар мобайни иқтисодий адаабиётда минтақавий саноатлашувни барқарор ривожлантиришнинг миллий стратегияларини ишлаб чиқишда жаҳон хўжалигида шаклланган моделларнинг амал қилиш хусусиятлари, минтақа саноатини ривожлантиришга қаратилган ислоҳотлардаги устуворликлар, жумладан, уларни амалга ошириш йўналишлари ҳамда тамойилларини тадқиқ қилиш асосида моделлар учун хос бўлган хусусиятларни маҳаллий саноат соҳасининг ривожланиш салоҳиятидан келиб чиқиб, ўзаро интеграциялашган ҳудудий дастурларни шакллантириш орқали юқори иқтисодий самарадорликка эришилиб келинмоқда. Бу эса Янги Ўзбекистон шароитида мамлакат ҳудудларини барқарор ривожланиш стратегияси асосида минтақавий саноатлашувини жадаллаштириш йўналишларини аниқлашда илғор хориж амалиётини қиёсий таҳлил қилган ҳолда, мамлакат амалиётида ижодий фойдаланиш мумкин бўлган самарали усулларни ишлаб чиқиш заруриятини уйғотади. Жаҳонда барқарор ривожланиш стратегияси асосида минтақавий саноатлашув борасида турли мамлакатлар иқтисодиётида экологик стандартларга мос келадиган юқори технологик маҳсулотлар ишлаб чиқариш орқали глобал қўшилган қиймат занжирида миллий саноатнинг улушини WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 11-SON 1605 оширишга қаратилган ислоҳотларга устуворлик қаратилиб келинмоқда. Халқаро ташкилотлар маълумотларига кўра, “глобал саноат ишлаб чиқаришида яратилаётон қўшилган қиймат ҳажмида Хитой, АҚШ, Япония ва Германия каби мамлакатлар етакчи ўринларни эгаллаб келмоқда. Жумладан, саноат соҳасида яратилаётган ялпи глобал қўшилган қиймат ҳажмининг 30,9 фоизи биргина Хитой ҳиссасига тўғри келиб, мамлакат саноат ишлаб чиқаришида рақамли трансформациялашув, ҳамда роботизация даражаси нисбатан юқорилиги билан характерланади”1. Янги Ўзбекистоннинг минтақавий саноатлашув борасидаги ислоҳотларининг устувор йўналишлари республик вилоятлари, жумладан, улардаги шаҳар ва туманларнинг ишлаб чиқаришини ривожлантиришда уларнинг ишлаб чиқариш салоҳиятидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш, инновацион фаолликни таъминлаш, маҳсулот ишлаб чиқариш занжирини тўлиқ ўзлаштиришга қаратилганлиги билан ҳарактерланади. Сўнгги йилларда “мамлакатда саноат маҳсулотларини ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш, ишлаб чиқарилаётган саноат маҳсулотлари турларини кенгайтириш орқали аҳолининг истеъмол товарларига бўлган эҳтиёжини самарали қондириш”2га қаратилган ислоҳотларга устуворлик қаратилиб, минтақавий саноатлашув борасидаги чора- тадбирлари саноат маҳсулоти ишлаб чиқаришни махаллийлаштириш дастурлари билан узвий алоқадорликда амалга оширилиб келинмоқда. Ушбу ҳолат мамлакатда минтақавий саноатлашувни барқарор ривожланиш стратегияси асосида амалга ошириш жараёнлари самарадорлигини оширишнинг илмий ва амалий жиҳатдан долзарб аҳамият касб этишидан далолат беради. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Минтақавий саноатлашувни барқарор ривожлантириш стратегиясининг моҳияти, унинг илмий-назарий концептуал асослари, уни амал қилиш тамойиллари, амалга ошириш дастаклари, ҳамда, самарадорлигини баҳолашнинг илмий-услубий асослари Г. Петракос, Д. Пуга, Л.А. Рисси, М. Амити, Д.Р. Давис, Р. Добринский, Г. Эллисон каби узоқ хорижлик иқтисодчи олимларнинг илмий ишларида ўз аксини топган. Яқин хорижлик Т.Г. Косенко, Р.М. Притков, В.Г. Гусаков, А.В. Котов каби олимлар томонидан бозор иқтисодиёти шаклланиши шароитида минтақавий саноатлашувни барқарор ривожланиш стратегиясини амалга ошириш масалалари тадқиқ этилган. 1 Thomas, D (2023) Annual Report on the U.S. Manufacturing Economy: 2023. (National Institute of Standards and Technology, Gaithersburg, MD), NIST Advanced Manufacturing Series 600-13-upd1. – 64 p. 2 Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Давлат ва хўжалик бошқаруви ҳамда маҳаллий ижроия ҳокимияти органлирининг ишлаб чиқаришни махаллийлаштириш ва саноат тармоқларида кооперация алоқаларини жадаллаштиришнинг янги тизимини жорий этиш бўйича масъулиятни янада ошириш тўғрисида”ги ПҚ-4426-сон қарори, 24.08.2019 й. https://lex.uz/ru/docs/4486600 “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 1 1-SON WWW.INFOCOM.UZ 1606 Ўзбек