Лучшие интеллектуальные исследованияQurbonov Yorqinbek Avazxonovich2025
БАНКЛАРДА ЛИКВИДЛИЛИК ТАВАККАЛЧИЛИКЛАРИНИ БАҲОЛАШ ВА БОШҚАРИШ УСЛУБЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ Қурбонов Илҳом Жумақулович
БАНКЛАРДА ЛИКВИДЛИЛИК ТАВАККАЛЧИЛИКЛАРИНИ · Қурбонов Илҳом Жумақулович
Цифровая экономика · 2026
Аннотация
Today, the problem of effective assessment and management of liquidity risk is of great importance in ensuring the stability of the banking system. Liquidity risk is the risk that a bank will not be able to fulfill its debt obligations in a timely and complete manner. The realization of this risk can have serious consequences not only for an individual bank, but also for the entire financial market. Therefore, the implementation of effective management mechanisms for constant monitoring of the liquidity situation in the activities of commercial banks, assessment and minimization of risks is an important task. This article comprehensively analyzes the theoretical and practical aspects of assessing and managing liquidity risk, reveals its methods, and studies the liquidity situation of the banking system of our country. Keywords: liquidity, liquidity risk, Limits and restrictions, bank's development strategy, diversification, assets and liabilities, bank credit rating, highly liquid assets, internal resource funds. КИРИШ Сўнгги йилларда глобал молиявий инқирозлар ва геосиёсий ўзгаришлар натижасида ликвидлилик ресурсларига бўлган эҳтиёж ортиб бормоқда. Айниқса, МДҲ давлатлари ва, жумладан, Ўзбекистон банк тизимида фаолият юритаётган “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 1 1-SON WWW.INFOCOM.UZ 792 тижорат банклари учун ликвидлиликни самарали бошқариш ва унинг таваккалчиликларини баҳолаш механизмларини такомиллаштириш муҳим вазифалардан бирига айланган. Молиявий тизим барқарорлигини таъминлашда тижорат банклари фаолияти муҳим ўрин тутади. Банк тизимидаги асосий таваккалчиликлардан бири сифатида ликвидлилик таваккалчилиги алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, у банкнинг ўз мажбуриятларини ўз вақтида ва тўлиқ бажара олиш қобилияти билан боғлиқдир. Мазкур таваккалчилик тури нафақат банкнинг фаолияти, балки бутун молиявий бозордаги барқарорликка таъсир кўрсатиши мумкин. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 11 сентябрдаги ПФ- 158-сон «Ўзбекистон - 2030» стратегияси тўғрисида”ги Фармонида “Банкларга халқаро тан олинган минимал стандарт ва талабларни жорий қилиш орқали меъёрлар ва назорат базаларини такомиллаштириш” вазифаси кўзда тутилган [1]. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Ликвидлилик риски (Liquidity risk) — бу молия институтлари, айниқса банклар учун жуда муҳим бўлган риск тури бўлиб, у банк ўзининг қисқа муддатли мажбуриятларини ўз вақтида бажара олмаслик хавфини англатади. Бу мавзу халқаро миқёсда кўплаб олимлар ва мутахассислар томонидан ўрганилган. Жан Тироль ликвидлилик рискини асимметрик ахборот ва бозор носоғломликлари нуқтаи назаридан таҳлил қилади. Унинг фикрига кўра, ликвидлилик етишмаслиги банкни дефолтга олиб келиши мумкин [2]. Diamond Douglas ва Dybvig Philip ишлаб чиққан моделига кўра, ликвидлилик риски мижозлар ишончининг йўқолиши натижасида банкка оммавий талаб юзага келганида пайдо бўлади. Бу иш банклар нега қисқа муддатли пассивлар билан узоқ муддатли активларни молиялаштиришини ҳам тушунтиради [3]. Allen Franklin ва Gale Douglas ликвидлилик рискини молия тизимидаги нотинчлик (fragility) ва бозордаги активлар нархига таъсири орқали тушунтиради. Ликвидлилик етказиб беришдаги носозликлар молиявий инқирозларга сабаб бўлиши мумкин [4]. Viral Acharya 2007–2008 йиллар молиявий инқирозида ликвидлилик рискининг ролини ўрганган. Банклар ликвидли активларни етказиб бера олмаганлиги молия тизимидаги барқарорликка таъсир қилганини таъкидлайди [5]. О.Лаврушин ликвидлилик рискларини банкнинг актив ва пассивларини бошқариш тизимида асосий хавфлардан бири сифатида кўради. Банк WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 11-SON 793 ликвидлигини таъминлаш учун тезкор ва стратегик ликвидлилик тузилмаси муҳим эканини таъкидлайди [6]. О.Савинова эса ликвидлилик бошқаруви жараёнида риск таҳлили, стресс- тестлаш ва норматив кўрсаткичларни таҳлил қилиш муҳим деб ҳисоблайди. У NSFR ва LCR кўрсаткичларини амалиётда қўллаш бўйича банкларни таҳлил қилган [7]. Маҳаллий олимлардан профессор Ф.Холмаматовнинг фикрига кўра, ликвидлилик риски банк томонидан ўз фаолиятини молиялаштиришга ва ўз мажбуриятларини улар юзага келганида банкнинг молиявий барқарорлиги учун йўл қўйиб бўлмайдиган миқдорларда зарар кўрмаган ҳолда бажаришга қодир эмаслиги сифатида белгиланади [8]. У.Каримовнинг таъкидлашича, Ўзбекистон банк тизимида ликвидлилик рискини пасайтириш учун миллий регулятор талаблари ва банкнинг ички сиёсатлари мувофиқлаштирилиши керак. Банкнинг ликвид активлари билан қисқа муддатли мажбуриятлар нисбати муҳим ҳисобланади [9]. МЕТОДОЛОГИЯ Тадқиқот ишида маълумотлар таҳлили асосила уларни қайта ишлаш, тизимли ёндашув, дедуксия, илмий абстракциялаш, таҳлилий-методик, статистик ва компаратив таҳлил ҳамда бошқа усуллардан кенг фойдаланилди. МУҲОКАМА ВА НАТИЖАЛАР Банк ликвидлилик таваккалчиликларини баҳолашни қуйидагилар орқали амалга оширади: 1) қоплаш муддатлари бўйича активлар ва мажбуриятлар тафовути таҳлили; 2) депозит базаси сифати таҳлили; 3) Ўзбекистон Республикаси Марказий банки (ЎзРМБ) томонидан белгиланган лик
Доказательный фрагмент
«Today, the problem of effective assessment and management of liquidity risk is of great importance in ensuring the stability of the banking system.»
Образец извлечения
Демо-превьюToday, the problem of effective assessment and management of liquidity risk is of great importance in ensuring the stability of the banking system. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- liquidity, liquidity risk, Limits and restrictions, bank's development, банк кредит рейтинги, diversification, ликвидлилик, highly liquid assets, ички ресурс маблағлари., internal resource funds., bank's development strategy, юқори ликвидли активлар, Лимитлар ва чекловлар, активлар ва мажбуриятлар, диверсификация, assets and liabilities, банкнинг ривожланиш стратегияси, ликвидлилик риски, bank credit rating
Смежные источники
Экономика и инновационные технологииЭгамбердиев Фармонқул Турсунқулович, Ёқубжонова Ҳулкарбону Ёқубовна2018
The American Journal of Applied sciencesShohista Qobiljonovna Yuldasheva, Okhistaxon Khabibjonova2021
Экономика и инновационные технологииКаримов Норбой Ганиевич, Султанов Махмуд Ахмедович2018