КРЕАТИВ ЁНДОШУВ ХУСУСИДА Абдушерозов Абдулло Бахтиёрович Тошкент давлат иқтисодиёт унверситети ўқитувчиси, мустақил изланувчиси Исмаилов Хусанбой Маҳаммадқосим ўғли

Аннотация

In the article, at the current stage of the liberalization of the economy and the modernization of the tax system in the Republic of Uzbekistan, the advantages and unique features of the creative approach to effective measures to regulate and stimulate economic development through taxes are scientifically justified. Keywords: Tax system, tax administration, tax regulation, tax payer, taxation, tax practice, tax reforms. КИРИШ Жаҳон амалиётига кўра, иқтисодий ўсиш барқарорлигини таъминлашнинг самарали механизмида солиқ дастакларини такомиллаштириш муҳим ўрин тутади. Жаҳон иқтисодиётининг ҳозирги замон ривожланиш қонуниятлари ва унинг солиқ омилларини чуқур таҳлил этиш дунёнинг тараққий этган давлатларида солиқ юкини камайтириш, солиқ турларини унификация қилиш ва солиқ ставкасини пасайтириш, солиқларни тўлаш ва солиқ ҳисоботларини тақдим этишнинг электрон тизимини ривожлантиришда замонавий ахборот технологияларини қўллаш, бизнесни юритиш учун қулай инвестицион иқлим ва ишбилармонлик муҳитини яратиш масаласига алоҳида эътибор берилаётганлигини тасдиқлайди. Халқаро амалиётда солиққа тортишнинг тартибга солиш функцияси самарали тараққиёти йўналишларига доир кенг илмий тадқиқотлар олиб борилмоқда. Илмий изланишларда жаҳон бозори конъюнктурасидаги кескин ўзгаришлар, халқаро солиқ амалиёти ва унинг бизнес муҳити, рақобатнинг миллий доирадан жаҳон даражасига чиққанлиги асосида солиққа тортишнинг тартибга солиш функцияси самарали тараққиётини таъминлашга оид ўрта ва узоқ муддатли стратегияга таъсир этувчи омилларни олдиндан баҳолаш кабиларга алоҳида эътибор қаратилган. Халқаро миқёсда солиққа тортишнинг тартибга солиш функцияси самарали тараққиёти йўналишлари юзасидан илмий тадқиқотлар тизимли равишда олиб борилмоқда ва бунда АҚШ, Ғарбий Европа, “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 1 0-SON WWW.INFOCOM.UZ 36 Япония, Сингапур, Жанубий Корея олимлари уларнинг методологик ва амалий аҳамиятига, МДҲ мамлакатларида эса кўпроқ назарий жиҳатларига урғу берилмоқда. “Ҳозирги вақтда глобал миқёсда солиқ сиёсатининг энг кўзга кўринган масалаларидан ҳамда солиққа тортишнинг тартибга солиш функцияси самарали тараққиёти йўналишларидан бири сифатида – унда рақамли иқтисодиёт илғор ютуқларидан кенг фойдаланиш ва хўжалик субъектларини солиққа тортиш жараёнининг автоматлаштирилган тизимини яратиш ҳисобланади” [1]. Халқаро тажрибада натижага асосланган солиқ ислоҳотлари фан, технология ва инновацион сиёсатнинг узвийлигидан далолат беради. Ўзбекистонда жаҳон андозаларига мос самарали солиқ тизимига таянувчи мустаҳкам иқтисодий асос ҳамда реал натижага асосланган истиқболли тараққиёт йўналишларини белгилаш, солиқ юкини камайтириш ва солиққа тортиш тизимини соддалаштириш сиёсатини давом эттириш, солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш ва тегишли рағбатлантирувчи чораларни кенгайтиришга жиддий аҳамият берилмоқда. Солиқ юкини пасайтириб бориш, солиқ тўловчилар ўртасидаги унинг номутаносиб тақсимланишини бартараф этиш, солиқ маъмуриятчилигидаги номукаммалликлар туфайли солиқларни ҳисоблаш ва тўлашдаги муаммоларни бартараф этиш, солиқ тўловчилар билан солиқ органлари ўртасидаги иерархар муносабатларга йўл қўймаслик ва уларнинг “ҳамкорликда ўсиши”ни таъминлашга эришиш, тадбиркорлик субъектлари фаолиятига тўсқинлик қиладиган асоссиз солиқ текширувларини бартараф этиш ва солиқ маслаҳати кўрсатиш ҳамда самарали назорат тадбирларига ўтиш вазифаси белгиланди. Республикамизда “янги солиқ сиёсати доирасида иш ҳақига солиқ юки 1,5 баробар камайтирилди. Натижада расмий секторда ишлаётганлар сони йил давомида 500 мингтага кўпайди. Қўшилган қиймат солиғи ставкаси 20 фоиздан 15 фоизга туширилди. Бунинг ҳисобидан ўтган йили солиқ тўловчилар ихтиёрида 2 триллион сўм қолди. Жорий йилда бу рақам 11 триллион сўмни ташкил этиши кутилмоқда. Бир йилда тадбиркорлар ихтиёрида шунча маблағ қолиши, албатта, уларга ўз бизнесларини ривожлантириш учун жуда катта қўшимча имкониятлар яратади” [2]. Бу эса ўз навбатида мазкур илмий мақола мавзусининг бугунги кундаги ислоҳотларнинг долзарб масалаларидан бири эканлиги кўрсатмоқда. Ўзбекистонда солиқ маъмуриятчилигининг самарали восита ва усулларидан фойдаланиш асосида “солиқ юкини камайтириш ва солиққа тортиш тизимини соддалаштириш сиёсатини давом эттириш, солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш ва тегишли рағбатлантирувчи чораларни кенгайтириш” [3], “солиқ қонунчилигини соддалаштириш, солиқ муносабатлари соҳасида норматив- ҳуқуқий ҳужжатлардаги қарама-қаршиликлар ва зиддиятларни бартараф этиш, инсофли солиқ тўловчиларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ҳимоясини WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 10-SON 37 кучайтириш” [4], “Солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш стратегияси вазифалари ижроси якунида солиқ мажбуриятини ихтиёрий бажариш даражасини 90 фоизгача етказиш лозимлиги” [5] таъкидланди. Булар давлат томонидан самарали солиқ сиёсатини юритиш бўйича стратегик режалаштириш ва прогнозлаштириш вазифаларини белгилаб берди. Мазкур вазифалар бюджет даромадлари барқарорлигини таъминлаш, с