Education other tiller reading literary materials using bloom's taxonomy in classrooms

Аннотация

In this article, based on the novel “Маман бий әпсанасы” by T. Kayipbergenov, ways of using Bloom’s taxonomy when teaching literary material in foreign language classes are studied. Tayanɪsh sózler: ádebiyat sabaǵɪ, taksonomiya, metodika, biliw, túsiniw, paydalanɪw, analiz, sintez, bahalaw. Keywords: literature lesson, taxonomy, methodology, knowledge, understanding, use, analysis, synthesis, evaluation. Hár qanday jámiyette bilimlendiriwdiń joqarı sapalı bolıwı-belgili bir dárejede bilimlendiriw sistemasındaǵı panlerdiń , ilimniń jetilisiwi menen emes, al sol ilimniń yamasa panniń oqıtılıw metodikasınıń jaratılǵanlıǵı hám usı metodikanıń jámiyet rawajlanıwına, oqıwshınıń sol pándi ózlestiriwi arqalı kámil insan bolıp jetilisiwi hám keleshekte ilimniń hám jámiyettiń rawajlanıwına qosatuǵın úlesi menen bahalı bolıp esaplanadı. Búgingi kúnge shekem qaraqalpaq ádebiyatın oqıtıw boyınsha bir qansha bahalı ilimiy miynetler baspadan shıqtı hám mekteplerde usı metodikalar tiykarında ádebiyat sabaqları sapalı oqıtılıp kelinbekte. Degen menen búgingi kúnde axborot texnologiyalarınıń tezlik penen rawajlanıwı, sociallıq tarmaqlarda derlik barlıq maǵlıwmatlardı ańsat hám tez tabıw múmkinshiliginiń ósiwi, sabaqlardı burınǵı metodika tiykarında oqıtıwdıń búgingi oqıwsh talabına juwap bere almaslıǵı, oqıwshını biraz jalıqtırıp pánge bolǵan qızıǵıwshılıǵınıń tómenlewine alıp keletuǵınlıǵın kórsetpekte. Ádebiyat sabaǵınıń úyrenetuǵın tiykarǵı obyekti- ádebiy shıǵarma bolsa, maqseti - apiwayı adamdı emes, al kámil insandı tárbiyalaw, shıǵarmanı talqılap úyreyiw onıń eń baslı metodlarınıń biri bolıwı kerek, biraq búgingi kúnde ádebiyat sabaqlarında kóbirek kórkem shıǵarmanı analizlewge emes, al tek oqıp mazmunıń aytıp beriw, shıǵarma avtorınıń qaysı jılları jasap , qanday shıǵarmalar dóretkenin atap ótip ketiw arqalı oqıwshılardı bahalaw baslı metodika wazıypasın atqarıp atır. Bul haqqında ózbek ilimpazı Q.Yuldoshev tómendegishe pikir bidiredi: “Kórkem shıǵarmanı talqılaw bilimine jeterlishe iye bolmaǵan filolog qánige oqıwshılarǵa neni “beriw”di 91 XXI CENTURY RENAISSANCE IN THE PARADIGM OF SCIENCE, EDUCATION AND TECHNOLOGY INNOVATIONS bilmegenindey, olardan neni “talap etiw”di kóz aldına keltire almaǵanı sebepli, ádebiyat sabaqlarında oqıwshılarǵa kerekli wazıypa qoyılmaydı. Oqıwshılar qıyal dúnyasın rawajlandırmaytuǵın, aqılın zorıqtırmaytuǵın, jeńil- jelpi “bilim”ler ádebiyat boyınsha jaqsı baha alıw ushın jeterli esaplanıp kelinedi. Mısalı, fizika páninde pútkil álem tartılısıw nızamın jaratıw ushın Nyutonnıń basına oylamaǵan jerde túsip ketken alma túrtki bolǵanın aytqan, biraq nızamnıń mazmunın bilmegen oqıwshıǵa “jaman” baha qoyıladı hám tuwrı qılınadı. Biraq Alisher Nawayınıń “Hamsa”sınıń bes kitaptan ibaratlıǵı, onıń eki yarım jıl dawamında jazılǵanlıǵı hám dástanlardıń jaylasıw tártibin aytıp bergen oqıwshıǵa, ol “Hamsa”nı ashıp kórmegen bolsa da, “jaqsı” baha qoyıla beredi. Ádebiyat sabaǵı boyınsha neni talap etiw kerekligi anıq belgilep alınbaǵanlıǵı ushın sol “bilim” jeterli dep qaraladı [1.15]. Ózbekstan Respublikası 2021-jılda xalıqaralıq PISA (Programme for International Student Assessment) bagdarlamasına, oqıwshılardıń bilim dárejesin usı baǵdarlama boyınsha tekseriw joybarına qosıldı. Bul PISA - xalıq aralıq baǵdarlamasında oqıwshınıń bahalanadı oqıwshılardıń real ómirge tayarlıq dárejesi , yaǵnıy olardıń mektepte alǵan bilimlerin real ómirde (turmısta) qollay alıw qábiletleri bahalanadı. Xalıq aralıq bahalaw baǵdarlamalarına tayarlıq kóriw boyınsha aldımızdaǵı wazıypalar oqıw, matematika hám tábiyiy pánlerdi oqıtıwda zamanagóy pedagogikalıq texnologiyalar interaktiv metodlardan nátiyjeli paydalanıw, tábiyiy pánlerde pánler aralıq baylanıslardı kúsheytiw, anıq, tábiyiy hám filologiya baǵdarlarındaǵı tayanısh mektepleri seminarlarında xalıqaralıq baǵdarlamaları, olarda paydalanılatuǵın tapsırmalar boyınsha shınıǵıwlar alıp barıw bolıp esaplanadı. Oqıwshılardan PISA testlerinde talap etiletuǵın baslı nárse - oqıwshınıń berilgen sorawlardı sheshiwde óz jeke pikiri, dóretiwshilik kózqarası, bilgenlerin turmısta qollana alıw múmkinshiligin tekseriw bolıp tabıladı. Biz búgin maqalamızda sóz etpekshi bolıp otırǵan Blum Taksonomiyası oqıwshıda joqarıda atap ótilgen kónlikpelerdi rawajlandırıwda járdem beredi. “Taksonomiya” ataması (grek tilinen alınǵan bolıp, taxis- jaylasıw, qatar hám nomus- nızam)-sistematikanıń organizmlerdi klassifikaciyalaytuǵın teoriyalıq hám ámeliy bólimi. Termindi Shved botanigi O. Dekandol (1813-j) ilimge kirgizgen [2]. Blum taksonomiyası 1956-jılı Amerikalı psixolog Benjamin Blum basshılıǵındaǵı bir topar alımlar tárepinen engizilgen bolıp, taksonomiyaǵa Blumnıń “Tálim maqsetleri taksonomiyası: biliw jónelisi” kitabındaǵı ideyaları tiykar bolǵan. Blum taksonomiyası oqıtıwshılar tárepinen oqıwshılarǵa qoyılatuǵın wazıypalardıń klassifikaciyası hám usıǵan muwapıq oqıw maqsetlerin usınadı. Ol tálim maqsetlerin úsh tarawǵa ajıratadı: kognitiv, affektiv, psixomotor. Bul úsh tarawdı ápiwayı tús