Bolalar muloqotning psixologik-pedagogik xususiyatlari

Аннотация

Maqolada bolalar muloqotning psixologik-pedagogik psixologik xususiyatlari va ular muloqotning rivojlantirish usullari va olimlar qarashlari berilgan. Kalit so‘zlar: L.S.Vigotskiy, S.Ya.Rubinshteyn, P.Ya.Galperin, L.I.Bojovich, o'zaro ta'sir, muloqot, inqiroz, shaxs. Psixologiya nuqtai nazaridan (A.A. Leontiev) muloqot deganda, u yoki bu tarzda bir-biri bilan psixologik bog'liq bo'lgan odamlar o'rtasida maqsadli, bevosita yoki bilvosita aloqani o'rnatish va qo'llab-quvvatlash jarayoni tushuniladi. Ushbu aloqani amalga oshirish "individual" faoliyatni ma'lum parametrlar bo'yicha muvofiqlashtirish orqali qo'shma faoliyat yo'nalishini o'zgartirishga, yoki aksincha, vazifalarni taqsimlashga (ijtimoiy yo'naltirilgan aloqa) yoki shakllanishiga maqsadli ta'sir ko'rsatishga imkon beradi. Oddiyroq ta'rif M.I.Lisina: “Muloqot - bu munosabatlarni o'rnatish va umumiy natijaga erishish uchun sa'y-harakatlarni muvofiqlashtirish va birlashtirishga qaratilgan ikk yoki undan ortiq odamlarning o'zaro ta'siri”. Har qanday ilmiy tadqiqot ob'ektida bo'lgani kabi, muloqot ham bir qator o'ziga xos xususiyatlarga ega.Ular orasida: ▪ muloqot o'zaro yo'naltirilgan harakatdir; ▪ uning har bir ishtirokchisining faoliyatini nazarda tutadi; ▪ uning ishtirokchilari aloqa sherigidan javob berish va javob olishni kutishadi; ▪ bu jarayon ishtirokchilarining har biri shaxs sifatida harakat qiladi. Bundan, xususan, muloqotning sub'ekti boshqa shaxs, aloqa sherigi ekanligi kelib chiqadi. Har bir inson boshqa odamlarni bilishga va qadrlashga intiladi. Boshqalarni tan olish va baholash, inson o'zini-o'zi qadrlash va o'zini-o'zi bilish imkoniyatini oladi. Bu istak muloqotga bo'lgan ehtiyojning mohiyatidir. Shunday qilib, muloqotning asosiy funksiyalari: odamlarning birgalikdagi faoliyatini tashkil etish (ularga erishish uchun sa'y-harakatlarni muvofiqlashtirish va birlashtirish); shaxslararo munosabatlarni shakllantirish va rivojlantirish; odamlarning 457 bir-birlari bilan tanishishi; muloqot shaxsni shakllantirish, uning ongi va o'zini o'zi anglashning zarur shartidir. «Shaxsiyat» turli fanlar: psixologiya, sotsiologiya, pedagogika, falsafa va boshqalar nuqtai nazaridan qaraladi.Bu ba'zan bu tushunchaning psixologik mazmunini yo'qotishiga olib keladi. Rus psixologlar (L.S.Vigotskiy, S.Ya.Rubinshteyn, P.Ya.Galperin, L.I.Bojovich va boshqalar) moddiy va maʼnaviy ishlab chiqarish mahsulotlarida mujassamlashgan shaxs rivojlanishining ustun tomoni sifatida ijtimoiy tajribani atashadi, bu bolalik davrida bola tomonidan egallangan. Ushbu tajribani o'zlashtirish jarayonida bolalarning nafaqat individual bilim va ko'nikmalarni egallashi, balki ularning qobiliyatlarini rivojlantirish, shaxsning shakllanishi sodir bo'ladi. “Shaxs” tushunchasi o‘z ichiga turli belgilarni o‘z ichiga oladi: “ijtimoiylik”, “ijodiy faoliyat”, “axloq”, “tizim – men”, “mas’uliyat o‘lchovi”, “motivatsion yo‘nalish”, “yaxlitlik” va boshqalar. Shaxsni shakllantirish masalasida mahalliy psixologlarning ta'kidlashicha, bolani jamiyat tomonidan yaratilgan ma'naviy va moddiy madaniyat bilan tanishtirish jarayoni passiv emas, balki faollik jarayonida, uning tabiati va xususiyatlaridan kelib chiqadi. bolaning boshqa odamlar bilan rivojlanadigan munosabati ko'p jihatdan uning shaxsiyatini shakllantirish jarayoniga bog'liq. “Inson shaxs sifatida aynan o‘z faoliyatining rivojlanishi jarayonida shakllanadi. Garchi, umuman olganda, shaxsiyat ma'lum bosqichlarda paydo bo'ladigan ontogenetik rivojlanish natijasi bo'lsa-da, lekin shaxsning ijtimoiy mohiyatini ifodalovchi sifat sifatida, shaxs tug'ilishdan boshlab yaqin kattalar bilan muloqot qilish natijasida shakllana boshlaydi”. Vygotskiy, A.A. Leontiev, V.N. Myasishcheva va boshqalar maktabgacha yoshdagi bolalarning kattalar va tengdoshlari bilan muloqotini o‘rganishgan. V.N. Myasishchevning fikriga ko'ra, “Muloqot - bu odamlarning bevosita yoki bilvosita o'zaro ta'siri jarayoni bo'lib, unda uchta o'zaro bog'liq komponentni aniq ajratish mumkin; 1-bir-birining muloqoti ishtirokchilarining aqliy aksi,2-bir-biriga munosabati va 3-o‘zlariga munosabati. Aloqa jarayonining tarkibiy qismlari sifatida quyidagilar ham ko'rib chiqiladi: ▪ so'zning tor ma'nosida birgalikdagi faoliyat ishtirokchilari o'rtasida ma'lumot almashish sifatida tushuniladigan aloqa; ▪ o'zaro ta'sir - birgalikdagi faoliyatni tashkil etishning muayyan shaklini nazarda tutadigan ularning o'zaro ta'siri; ▪ shaxslararo idrok - bu sheriklarning o'zaro tushunishlari uchun asos sifatida bir-birlarini bilish jarayoni. Muloqot jarayonlarida bir-birini idrok etish va bilishning asosiy mexanizmlari identifikatsiya, aks ettirish va stereotiplashdir. Muloqotning kommunikativ, interaktiv va pertseptiv tomonlari ularning birligida uning mazmuni, shakllari va bolalar hayotidagi rolini belgilaydi. Bolalar psixologiyasida bolaning boshqa odamlar bilan muloqot qilish muammosi eng muhim deb hisoblanadi, chunki ijtimoiy xulq-atvorning asosiy hodisalari bolalik davrida, shu jumladan bolaning boshqa o