К содержанию
РецензированоRU2026

ЭТНОГРАФИЗМЫ КАК ОБЪЕКТ ЭТНОЛИНГВИСТИКИ

B.A. Rahmonov

Современная наука и исследования · 2026

Аннотация

this article discusses the study of ethnographers as linguistic objects, the problems of studying ethnographies specific to Surkhandarya dialects. Keywords: all-Russian word, dialect, ethnography, ethnography, linguistics, ethnographic Proverbs, ethnographic lexicon, ritual lexicon, religious motives. ЭТНОГРАФИЗМЫ КАК ОБЪЕКТ ЭТНОЛИНГВИСТИКИ Аннотация. в данной статье рассматриваются проблемы изучения этнографизмов как объектов языкознания, изучения этнографизмов, характерных для сурхандарьинских диалектов. Ключевые слова: общетюркское слово, диалект, этнография, этнографизм, лингвокультура, этнографические пословицы, этнографическая лексика, обрядовая лексика, религиозные мотивы. Bugungi, dunyodagi integratsiyalashuv jarayoni, barcha sohalarga axborot texnologiyalarining kirib kelishi, sanoatlashish jarayonining misli ko‘rilmagan darajada taraqqiy etishi, madaniyatlar va dinlar o‘rtasidagi o‘zaro kurash hamda zamonaviy dunyoning bugungi tendensiyasini belgilaydigan boshqa bir qator omillar insoniyatning o‘tmishi, turmush tarzi, madaniyati, urf-odatlari, qadriyat va an’analariga o‘zining salbiy ta’sirini ko‘rsatmay qolmayapdi. Bu esa o‘z navbatida xalqlarning etnomadaniy merosi, jonli so‘zlashuv tili, etnik o‘ziga xosliklarini xavf ostiga qo‘ymoqda. Har bir millatning madaniyati, mental belgilari, etnomadaniy hayot tarzi ma’lum bir tarixiy taraqqiyot davomida shakllanishi tabiiy. Milliy qadriyatlar, millatga xos belgi va xususiyatlar uning tilida, aniqrog‘i, etnografizmlarida saqlanadi. Etnografizmlarni 203 to‘plash va ularni ilmiy asosda chuqur o‘rganish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Etnografizmlarni tilshunoslik sohasi sifatida o‘rganish ishlari dastlab Yevropa va Rossiya olimlari tomonidan amalga oshirilgan. Chunonchi, V. fon Gumboldt, Y.L.Vaysgerber, N.I.Tolstoy, D.K.Zelenin, A.A.Potebnya, V.Teliya, Ye.F.Karskiy, A.A.Shaxmatov, A.N.Afanasev, A.I.Sobolevskiy kabi tilshunos olimlar tomonidan dastlabki tadqiqotlar olib borilagan. Shuningdek, Rossiya va uning hududidagi bir qator milliy tillarda: slavyan1 kuban2, boshqird3, tatar4, buryat5, qorachoy-bolqar6, chuvash7, mari, udmurt va boshqa tillar etnoleksikasiga doir etnolingvistik, etnoleksikografik aspektdagi ilmiy tadqiqotlar yaratildi. Keyinchalik Turkolog olimlar tomonidan ham etnolingvistikaga oid bir qator ilmiy tadqiqotlar olib borildi. Xususan, S.M.Abramzon8, A.Jikiev9, E.Janpeysov10, M.S.Atabaeva11, kabi olimlarning etnografizmlarga doir ilmiy izlanishlari ancha e’tiborga molik ishlar sanaladi. Qardosh tillar orasida ozarbayjon va qozoq tillarida mazkur sohada samarali tadqiqotlar olib borilgan. Bu jarayonda ozarbayjon tilining maxsus etnografik terminlar lug‘ati yaratilishini 1 Славянские древности: этнолингвистический словарь: в 5 т.// под ред. Н.И.Толстого. – Москва, Международные отношения, 1995–2012.; Плотникова А.А. Этнолингвистический словарь как лингвистически, этнографический и фольклорный источник (на материале славянских языков и традции). Дисc. на соискание учёной степени кан. фил. наук. – Москва, 1990 2 Финько О. С. Лексика свадебного обряда Кубани (на материале обрядовой практики станицы Черноерковской Краснодарского края). Автореф. дис. кан. фил. наук. – Курск, 2011. 3 Багаутдинова М.И. Этнографическая лексика башкирского языка. – Уфа: РИО РУНМЦ, 2002. – С. 11; Ишбердин Э.Ф. Названия животных и питц в башкирских говорах. Автореф.дисс.канд.фил.наук. – Уфа, 1970; Самситова Л.Х. Безэквивалентная лексика башкирского языка. Автореф.дисс.канд.фил.наук. – Уфа, 1999. 4 Этнография татарского народа. – Казань, Магариф, 2004. - С. 287; Татар теленең диалектологик сүзлеге. – Казан, Тат. кит. нəшр., 1993. 5 Дондокова Д.Д. Лексика духовной культуры бурят. – Улан-Удэ, 2003; Манжигеев И.А. Бурятские шаманистические и дошаманистические термины. – Москва, Наука, 1978. 6 Аппоев А.К. Этнографическая лексика карачаево-балкарского языка. Дисс. кан. фил. наук. – Нальчик, 2003; Семенова И.Дж. Параметрический анализ лексики карачаево-балкаркого языка на тюркском фоне. Дисc. кан. фил. наук. – Воронеж, 2017. 7 Дегтярев Г.А. Лексика земледелия в чувашском языке. – Москва, 1987. 8 Абрамзон С.М. Киргизы и их этногенетические и историко-культурные связи. – Л.: Наука, 1971. 9 Джикиев А. Этнографический очерк населения Юго-Восточного Туркменистана (конец ХIХ– начало XX в). 10 Жанпейсов Э. Этнокультурная лексика казахского языка. – Алма-Ата: Наука, 1989. 11 Атабаева М.С. Қозоқ тили диалектик лексикасининг этнолингвистик негизи. – Алмати: Билим, 2006 204 katta voqelik sifatida e’tirof etadigan bo‘lsak12, qozoq tilshunosligida ham bu borada katta yutuqlarga erishildi13. O‘zbek tilshunosligida sof etnografizmlarga doir ilk tadqiqotlar XX asrning 80-90 yillarida olib borilgan bo‘lsada, milliy urf-odat, an’ana va marosimlar bilan bog‘liq leksika ancha oldingi yillarda tadqiqot olib borgan turkolog va dialektolog olimlar asarlarida uchraydi. Faqat ushbu yig‘ib olingan va tadqiq qilingan etnografik leksika dialektologik aspektda o‘rganilagan b

Доказательный фрагмент

«this article discusses the study of ethnographers as linguistic objects, the problems of studying ethnographies specific to Surkhandarya dialects.»

Образец извлечения

Демо-превью

this article discusses the study of ethnographers as linguistic objects, the problems of studying ethnographies specific to Surkhandarya dialects. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
all-Russian word, dialect, ethnography, ethnography, linguistics, ethnographic, общетюркское слово, umumturkiy so‘
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники