ПРОГНОЗ ЗИМОВКИ ЛЮЦЕРНЫ В УСЛОВИЯХ КАРАКАЛПАКИИ И МЕРЫ БОРЬБЫ С ВРЕДИТЕЛЯМИ

Аннотация

Predicting the wintering of Bede's ascochitosis in the conditions of Karakalpakstan, measures to increase and develop ascochitosis and the harm it brings, as well as to combat. Key words: Ascocytosis disease, predicting the wintering of ascocytosis, reproduction and development of ascocytosis, measures to combat. ПРОГНОЗ ЗИМОВКИ ЛЮЦЕРНЫ В УСЛОВИЯХ КАРАКАЛПАКИИ И МЕРЫ БОРЬБЫ С ВРЕДИТЕЛЯМИ. Аннотация. Прогнозирование зимовки люцерны в условиях Каракалпакии, размножения и развития аскохитоза и причиняемого им вреда, а также меры борьбы. Кальтовые слова: болезнь аскохитоза, прогноз зимнего выхода аскохитоза, размножение и развитие болезни аскохитоза, меры борьбы. Beda yer unumdorligini oshirish va chorva ozuqa bazasini yaratishda asosiy ekin hisoblanadi. Uch yil davomida bir gektar maydonda 600–900 kg sof azot toʻplaydi. Tuproq donadorligini tiklab, suv-fizik xossalarini yaxshilaydi. Erishi qiyin boʻlgan fosforli birikmalarni parchalab, ularni keyingi ekinlar oʻzlashtirishi uchun tayyorlab beradi. Tuproqni turli kasallik tarqatuvchi infeksiya unsurlardan tozalaydi. Beda bilan boqilgan chorva mollarining mahsuldorligi, goʻshti va sutining sifati oshadi. Beda o‘simligi qishloq xo‘jalik ekinlari uchun almashlab ekishda katta ahamiyatga ega, tuproqni g‘o‘za viltidan tozalaydi, ikkilamchi sho‘rlanishda sho‘rni yuvishda foydalaniladi, tuproq va suv eroziyasi ta‘sirini kamaytiradi. Qoraqalpog‘iston sharoitida beda dalalarida bir qator kasallik turlari uchraydi. Bu kasalliklarning ekin maydonlarida tarqalishi, rivojlanishi, iqtisodiy zararini hisobga olgan holda, ularni eng asosiylari qatoriga un-shudring, qo‘ng‘ir dog‘lanish, sariq dog‘lanish, askoxitoz, fuzarioz, zang kasalliklarini kiritish mumkin. Beda o‘simligining askoxitoz kasalligi yog‘ingarchilik ko‘p kuzatiladigan va sug‘oriladigan dehqonchilik sharoitlarida keng tarqalgan. O‘simlikning barcha a‘zolari zararlanadi. Barglarda shakli, o‘lchami va ranggi har 8 01 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ xil bo‘lgan dog‘lar hosil bo‘ladi: mayda, to‘q jigarrang yoki deyarli qora, ko‘pincha xira sarg‘ish gardishli; ancha yirik(diametri3-5 mkm), to‘q jigarrang, ammo ochroq markazli va sarg‘ish hoshiyali; eng yirik (diametri6-8 mkm), och qo‘ng‘ir yoki och sariq, hoshiyasi to‘q qo‘ng‘ir dog‘lar. Poya, bargbandi va dukkaklarda dog‘lar birmuncha maydaroq, to‘q qo‘ng‘ir, dastlab moysimon hoshiyali, keyinchalik u sarg‘ish tusga kiradi. O‘simlikning zararlangan a‘zolari quriydi, urug‘lar puch, qo‘ng‘ir tusli va burishgan qobiqli bo‘lib qoladi. Askoxitoz kasalligini tarqalishi va keltiradigan zarari: Bedaning agrotexnik va meliorativ ahamiyati undan olingan hosilga bog‘lik bo‘lib, dalada beda o‘simligining o‘sishi past va rivojlanishi yaxshi bo‘lmasa, uning hosili pasayadi, tuproq hosildorligiga va erning meliorativ holatini yaxshilashga ko‘rsatadigan ta‘siri kamayadi. Bedadan yuqori hosil olish uni agrotexnik qoidalarga mos ravishda tarbiyalashga, bahorda qo‘lay muddatlarda ekish, o‘z vaqtida mineral o‘g‘itlar bilan oziqlantirish, zararkunandalarga, kasalliklarga va begona o‘tlarga qarshi oldidan kurash choralarini qo‘llash, vaqtida sug‘orish va isrof qilmasdan yig‘ib olishga bog‘lik bo‘ladi. Kasallangan o‘simlik o‘sishdan, rivojlanishdan orqada qoladi, maysalar nobudbo‘ladi, dukkaklarini pishishi sekinlashadi bir me‘yorda pishmaydi. Kasallangan barglar to‘qilib ketadi, kasallangan dukkaklaridagi don pishib etilmaydi, puch bo‘lib, unib chiqish qobiliyati pasayib ketadi. Hosildorlik o‘rtacha3-3,5 ts/ga kamayadi. O‘simlik poyasida, shoxlarida va gul bandlarida qoramtir ezilgan dog‘lar paydo bo‘ladi. Poya qobig‘i titiladi va jaroqatlanadi. Zararlangan poya ingichkalanadi va nobud bo‘ladi. Askoxitoz bilan zararlangan o‘simlik pichani hosili16-30%, mumkin50% gacha yo‘qotiladi, urug‘ning unuvchanligi 30% gacha kamayadi. Kasallik qo‘zg‘atuvchisi etilmagan zamburug‘ Ascochyta imperfestaPeck. O‘simlik qoldiklarida zamburug‘ qora piknidalar paydo qiladi, piknidalar bir xo‘jayrali, ayrimlari ikki xo‘jayrali piknosporalari bilan, o‘lchami5- 15x2,5-5 mkm. Etarlicha namlik bo‘lganda piknidalar etilib elimsimon pushtirangda massalar turida unib chiqadi. Inkubatsion davri4-6 kunni tashkil qiladi. Askoxitoz kasalligi patogeni gribnitsa va pikosporali piknida shaklida urug‘larda va o‘simlik qoldiqlarida saqlanadi. Askoxitoz kasalligini ko‘payish va rivojlanish xususiyatlari: Askoxitoz kasalligini takomillashmagan zamburug‘ Ascochyta imperfesta Peck. qo‘zg‘atadi. Askoxitoz dunyoda va bizning sharoitimizda bedaning eng keng tarqalgan va zararli kasalligidir. Kasallik qo‘zgatuvchisi barglarni, yosh shoxlarni, poyalarni, gul a‘zolarini, dukkaklarni va urug‘larni zararlaydi, shuningdek ildiz tizimining yuqorgi qismini jarohatlaydi. Patogenning jarohati natijasida barglarda mayda nuqtali qora dog‘lar hosil bo‘ladi va ularni kattaligi1-8 mm li bir-biridan ancha farqlanadi. Beda barglarini zararlash tavsifig