РАЗВИТИЕ ДЕТСКОГО ТВОРЧЕСТВА ЧЕРЕЗ ЧЕРНЫЕ НАРОДНЫЕ ПЕСНИ

Аннотация

In this article, ideas are expressed about the development of children's creativity through the Karakalpak folk songs and the organization of the work of the participants, music- singing teachers, and the artistic leaders of the clubs in order to work with the Karakalpak folk songs in the art-amateur clubs of general education schools. Key words: Art, music, song, melody, circles, sounds, methods, musical instruments, spiritual, aesthetic, taste. РАЗВИТИЕ ДЕТСКОГО ТВОРЧЕСТВА ЧЕРЕЗ ЧЕРНЫЕ НАРОДНЫЕ ПЕСНИ Аннотация. В данной статье высказываются идеи о развитии детского творчества через каракалпакские народные песни и организации работы участников, педагогов-музыкопевцев, художественных руководителей клубов по работе с каракалпакскими народными песнями. песни в художественно - любительских кружках общеобразовательных школ. Ключевые слова: Искусство, музыка, песня, мелодия, кружки, звуки, методы, музыкальные инструменты, духовность, эстетика, вкус. «Қорақалпоқ халқ куйлари воситасида болалар ижодкорлигини ривожлантиришда қўлланиладиган бадиий асарлар намуналарини саралаш мезонлари нималар орқали ва қандай талабларга асосланган ҳолда ишлаб чиқилди. Ҳаммага маълумки халқимизнинг бадиий-мусиқий меросида яхши қўшиқлар кўп. Улар кўп асрлардан бери йиллар давомида синовидан ўтиб, турли авлод вакилларига муносиб хизмат қилиб келаяпти. Бундай қўшиқлар кўплаб ёш авлод томонидан куйланилиб, бугунги кунда ҳам халқимизга завқ- шавқ бағишламоқда». [1, 273 б]. Бундай жараён қуийдаги дидактик тамоийлларга боғлиқ: биринчидан: қўшиқ санъати ҳақида фикр юритилганда унинг таркибий тўзилишини яхши ўрганиш жуда муҳимдир сабаби куй эстетик таъсир кучи ва ҳарактери бадиий асарнинг қисмларнинг ҳар бирида, айни вақтда уларнинг ўзаро боғлиқлиги ва яхлит ҳолдаги таъсири билан белгиланади. Шу маънода мусиқий оҳанги унинг энг муҳим жиҳати ҳисобланади. «Оҳангда 7 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ғоявий қўшиқчини бадиий мазмуни ўзига хос усулда, мусиқий товушлар шаклида ифодаланади. Оҳанг қўшиқ мазмунига мос бўлиши лозим. Оҳанг бетакрор, унда ранг- баранг нозик товушлар, усуллар, ифодалаш воситалари уйғунлашган бўлади. Оҳанг фақат лирик, завқли туйғулар уйғотмайди, у ғамгин, аччиқ, изтиробли, мунгли кайфият уйғотиши ҳам мумкин. масалан севги ҳақидаги кўплаб қўшиқларда севгисига етишолмаган ошиқ- мошиқларнинг оҳу-нолалари, орзу-армонлари, гўзал иҳтирослари акс этиши фикримизнинг далили бўла олади. Демак, оҳанг ҳаётнинг шодлиги-ю, ғам-алами, айролигини ифодаловчи қўшиқ мазмунига боғлиқ бўлади. Шундан келиб чиқиб қўшиқ матни билан унинг оҳангини муносиб, мувофиқлигини бош мезон сифатида эътироф этиш мумкин». [2, 48-50 б]. Иккинчидан: куйни мусиқа билан таъминлаш ҳам маънавий, эстетик аҳамият касб этиб, у қўшиқ санъати қудратида катта ўрин тутади. Қўшиқ куйини қайси мусиқа асбоблари билан ижро этилиши ҳам юқоридаги жиҳатлардан биридир, қўшиқни юқори бадиий савияда ижро этилиши унинг маънавий-ахлоқий эстетик таъсирини оширувчи муҳим омилдир. Ифодалилик, яхши овоз, қўшиқнинг матни ва унинг ғоявий мазмуни тарбиявий таъсир учун кучли воситадир. Қўшиқ санъати таркибидаги яна бир муҳим жиҳати бу хонандаларнинг ижрочилик маҳоратидир. «Асарни мазмун моҳиятини эшитувчига етказиб беришта ижрочилик санъати талаб этилади. Бунинг учун ўқитувчи дарс жараёнида қўшиқни ижро этишда биринчи галда оҳанг жозибадорлигига, овознинг мусиқийлигига эришиш керак. Ижрочи шу оҳангдор мусиқийликдан моҳирона фойдаланип, юксак ижрочилик маҳоратига эга бўлиши, қўшиқ оҳангидан сирни фарқлай олиши керак. Хонанданинг дилдан жушиб куйлаши эстетик тарбияда қўшиқ санъатига ўқувчиларни қизиқтиришнинг зарур шартларидан биридир». [3, 216 б]. Демак, қўшиқчиликда бу санъатнинг барча таркибий жиҳатлари уйғунлашгандагина болаларнинг эстетик тарбиялашнинг муҳим воситасига айланади. Куриб ўтилган жиҳатларнинг биронтасида бузилиш содир бўлса унинг маънавий-ахлоқий эстетик қиймати йўқолиб, таъсири камаяди. Шу боис қорақалпоқ халқ куйларини танлаб олишда юқорида таъкидлаб утилган жиҳатларга жавоб берувчи омиллар, мезонлар инобатга олиниши шарт. Умумтаълим мактаблари бадиий-ҳаваскорлик тўгаракларида қорақалпоқ халқ куйлари билан ишлаш учун аввало тўгарак иштирокчиларининг, мусиқа-ашула ўқитувчиларининг ҳамда тўгаракларнинг–бадиий раҳбарлари ишини шундай ташкил қилиш лозимки, унда ўқувчилар бадиий ҳаваскорлик тўгаракларида қорақалпоқ қўшиқлари билан танишиб, уларни ўрганиши, тинглаши, айрим қўшиқларга бағишланган суҳбат, таниқли хонандалар билан учрашув кечаларида қатнашишлари жараёнида ўзини қўшиқда ифодаланган бадиий образлар, ҳис-туйғулар оғушида сезишини таъминлаш лозим. Ушбу жараён болаларда маънавий фазилатларнинг юксалтиришини ҳал қилишқа ёрдам беради. Юқорида санаб ўтилган тамоийилларни шакллантиришининг шарт-шароитлари болаларни мусиқий тарбиялашнинг босқичлилиги, улардаги ўзига ҳос ҳусусиятларни ҳисобга олиш, болаларнинг ижодий фаолиятини авж олдириш, дарсда ўқитувчи билан ўқувчи алоқас