Правовая природа токена и особенности его правового регулирования

Аннотация

The scientific study of the legal status of the token as an object of civil rights allows to introduce the practice of working with the token and its effective use in all areas of the digital economy of the Republic of Uzbekistan. Within the defined scientific problem of civil law, it is urgent to carry out research on the issues of determining the theoretical and legal nature of the token as an object of civil rights and determining the characteristics of civil treatment in modern macroeconomic conditions. In this article, the author made proposals for the future development of the legislation of Uzbekistan in this area, focusing on the tokenization process and its legal regulation. This research was supported by a Marie Curie Research and Innovation Staff Exchange scheme within the H2020 Program (grant acronym: Central Asian Law, no 870647). Keywords: token, tokenization, digital object, cryptocurrency, blockchain technology, digitization, information technology. Дунёда бугунги кунда кенг тарқалган ва оммалашган рақамли активлардан бири бу – токен саналади. Дастлаб уларнинг мақсади эркин нақд пул маблағларни биринчи навбатда юқори технологияли стартап компаниялари учун жалб қилишдан иборат эди. Турли тизимлар токенларни майнинг жараёнида яратиши, шунингдек, бирон-бир ҳаракатларни содир этиш учун сотиб олиши ёки текинга қўлга киритиши мумкин. Токенлар рақамли тизимдаги ҳаракат учун мукофот сифатида, шунингдек, улар кредит, тўлов вазифаларини, бошқа активларни ўтказишда воситачилик қилиш функцияларини бажариши ҳам мумкин. 53 Взаимодействие науки и общества – путь к инновационному развитию Технологик тузилмаларда давом этаётган ўзгаришлар туфайли токенларнинг фуқаролик муомаласидаги ўрни ва роли ҳақидаги мунозараларни ўз вақтида ва долзарб деб ҳисоблаймиз. Фуқаролик ҳуқуқи объекти сифатида токенга нисбатан ягона позицияни ишлаб чиқиш эмпирик ва назарий билимларни синтез қилмасдан бўлиши мумкин эмас. 2015 йилга келиб токен ва унинг ҳуқуқий моҳияти бўйича илк ўрганишлар бошланган. Жумладан, M. Santori “Appcoin Law: ICOs the Right Way” [1] ва F. Ehrsam “How to Raise Money on a Blockchain with a Token” [2] каби тадқиқотларни кўрсатиш мумкин. Рақамли токен ўз моҳиятига кўра, маълум бир контекстда ишлатилиши мумкин бўлган ҳуқуқлар тўпламининг криптографик жиҳатдан хавфсиз кўриниши бўлган белгилар қаторидир. Токенлар табиатан пул эмас: масалан, веб-браузерлар одатда хавфсиз онлайн аутентификация учун хавфсизлик токенларидан фойдаланадилар. Блокчейн тизимлари ва тақсимланган реестр технологиялари ягона назорат қилувчи томонсиз тақсимланган ҳисобни таъминлайдиган янги ҳисоб воситаларидир. Бундай инфратузилмалар қуйидагиларга имкон беради: дастлаб рақамли активларни, яъни уларни чиқарадиган ахборот тизимида фақат рақамли шаклда мавжуд бўлган активларни яратиш; мавжуд активларни токенизация қилиш, яъни активларни, шу жумладан, ахборот тизимидан ташқарида бўлган ҳуқуқларни рақамли тарзда акс эттириш [3]. Бажариладиган функцияларига кўра блокчейн токенларини бир нечта турларини ажратиб кўрсатиш мумкин. Дастурий (лицензияга асосланган) токенлар – виртуал бирликлар бўлиб, улар ўз эгасига фақат компьютер тизими ичида ҳаракат қилиш ҳуқуқини беради – дастурий маҳсулотларни яратиш, уларни ўзгартириш, тизимдан фойдаланиш, уларнинг функционал вазифаларини аниқлаш ва ҳ.к. Умуман, дастурий токенлар товар айланмаси объекти ҳисобланмайди, улардан фойдаланиш реал иқтисодиётга чиқишга шароит яратмайди, бу эса уларни фуқаролик ҳуқуқи категорияси сифатида кўриб чиқиш имкониятини камайтиради. Тўлов токенлари (виртуал валюта, криптовалюта) – товарлар, ишлар ва хизматларга тўлов қилиш (товарлар, ишлар ёки хизматларни бекор қилиш) учун фойдаланадиган токенлар. Бундай токенларга энг кенг тарқалган тўлов тизимлари токенларини (биткойн, эфириум ва бошқ.) мисол сифатида кўрсатиш мумкин. Уларнинг ҳуқуқий режимини аниқлаш муҳим аҳамиятга эга. Қандай шартлар ва белгиларга жавоб берганда давлат фуқаролик-ҳуқуқий мажбуриятлар доирасида тўлов токенларини ўтказишни якуний тўлов тариқасида тан олиши мумкинлигига ҳуқуқий баҳо беришимиз зарур. 54 Взаимодействие науки и общества – путь к инновационному развитию Кредит токенлари одатда пул маблағлари ёки турдош ашёларни қайтариш талабини молиявий таъминлашда фойдаланилади. Қайд этилган ушбу ҳолатларда токен унинг эгасининг дастурда кўрсатилган шартлар бўйича пул маблағи ёки турдош ашёларни қайтариб олиш ҳуқуқини мустаҳкамлашга қаратилган. Токенларнинг яна бир тури бу инвестициявий токенлар ўзида бизнес- лойиҳалар, асосан дастлабки молиялаштиришни таъминлаш учун реал пул маблағ ёки виртуал валютани инвестиция қилиш бўйича операцияларни акс эттиради. Мисол сифатида Initial coin offering, ICO – токенларни дастлабки таклифини жойлаштириш қоида тариқасида, янги технологик лойиҳаларга инвестицияларни жалб қилиш шаклида амалга оширилади. ICO жараёнида янги токенларни чиқариш ва инвесторларга сотиш амалга оширилади. Утилитар токенлар – ўз эгасининг ишлар, хизматлар, буюмлар (кўчар ва кўчмас), бошқа объектларга бўл