ВАЖНА И РОЛЬ ДРАМАТУРГИИ В УЗБЕКСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ.

Аннотация

In this article, we will explain the importance of dramaturgy in the history of Uzbek and world dramatists, as well as the education of future generations. Key words: Composition, prologue, exposition, development of events, conflict, knot, climax, ending, epilogue, fable, episode, subject. ВАЖНА И РОЛЬ ДРАМАТУРГИИ В УЗБЕКСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ. Аннотация. В этой статье мы объясним значение драматургии в истории узбекских и мировых драматургов, а также в воспитании будущих поколений. Ключевые слова: Композиция, пролог, экспозиция, развитие событий, конфликт, узел, кульминация, кульминация, эпилог, басня, эпизод, сюжет. Dramaturgiya mudam insanǵa shaqırıq saladı, onıń końil sırların ashıwǵa háreket etedi, insaniy óz-ara munasábetler mánisin ańǵarıwǵa háreket etedi, bul insan tariyxıy yamasa zamanagóy bolıwınıń áhmiyeti joq. Keleshekte jas dóretiwshilerimiz sheber qálem shayqaltıwları ushın házirden múmkinshilik jaratıw kerek. Hár bir rayon oraylarında shıǵarmashılıq orayların shólkemlestiriw, muzıka mekteplerinde, mádeniyat oraylarında jas qálemkeshler dógerekleri turaqlı túrde iskerlik júrgiziwi, bul álbette hár bir dóretiwshiniń yoshlandıradı, miynetke shaqıradı hám kún kelip olardan ájayıp dóretpeler shıǵıwı anıq. [4.82] Dramaturgiya - basqa sóz benen, dramaturgiya kórkem óneriniń, kishi hám úlken tamasha yamasa teatr spektri dawamında ótkeriletuǵın atraksiyon hám teatr baqlawına qaratılǵan muwapıqlastırıw, jaratıw, maqala jazıw, koreografiya, teatr, isletiletuǵın pútkil texnika kóp qatlamları ; bunday túrleri óz-ara dramaturgiya teoriyalıq jaslıǵı hám jası óz-ara baylanıslılıq kórsetedi; sonıń menen birge, dramaturgiya qurılma qásiyetlerine, ónermentshiliktiń oylap shıǵarıwshı hám atqarılıw jollarına muwapıqlıq kórsetedi. [2.68] Dramaturgiyaǵa hár qıylı kórsetiwler kiritilgen, mısalı : 1. Tariyxıy dramaturgiya - programmalar yamasa temalar tiykarında tariyxıy hádiseler menen bayan etedi; 2. Jeke dramaturgiya - avtordıń sózinen quramalı, kóbirek shaxslıǵı bar; 3. Komik dramaturgiya - kóp qızıq, oylap tabılǵan, qızıqlı, kishi oyınlar menen shuǵıllanadı ; 4. Tragik dramaturgiya - basqasha tásir salmaytın, artıqmash, oylasıqlı, baxıtsız hádiyseler menen kórsetiletuǵın dramaturgiyanıń bir túri; 1 21 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 5. Burlesk dramaturgiya - teatrdı jaqsı kórgen-bir orında qolay, házil, qáwipli ózgerisler, qarama-qarsılıqlı oy-pikirler menen qorǵalǵan, dramaturgiyanıń eń qızıq túri dep esaplanadı. Bunnan tısqarı, betlerde, adamlarda, olardıń psixologiyalıq jantasıwın sáwlelendiriwshi, tragikomik áhmiyetiniń joqarı dárejedegi túrli drama túrleri bar. [1.19] Mısalı, romantik, kóp júzli, narsira, fantastik dramaturgiya, túsinik drama, teatr-muzıqalıq kadr, hám soǵan uqsas. Hár bir dóretiwshi málim bir zattı, temanı tańlap aladı. Bul tap sezim sıyaqlı onıń ishinde, sanasında rawaj tabadı, obrazlar, waqıyalar tizmini qıyalınan ótkerip, ideyasın pisiredi. Avtor tárepinen bolajaq dóretpe ushın tema tańlap alınǵanınan keyin onıń aldında keyingi mashqala kese boladı. Bul mashqala miynettiń dúzilisin anıqlawdan ibirat. Álbette miynettiń qurılısı, yaǵnıy quramın belgilew de talay juwapkershilikli esaplanadı. Bul orında avtor shıǵarması kompozitsiyasini dúzip alıw háreketine túsip qaladı. Tiykarınan kompozitsiya sózi latın tilinen alınǵan bolıp, ol ózbek tilinde dúzılıw, qurılıs retinde mánis ańlatadı. Dóretpe kompozitsiyasi tekǵana waqıyalar sisteması menen bálki sózler qurılısı, olardıń beriliwi menen de baylanıslı. Dramatik tur ózbek ádebiyatına kirip kelgenine bir ásir boldı. Dáslepki dramatik dóretpe retinde tán alınǵan Salamatiydiń " Ákesin óltirgen" shıǵarması 1911 jılda jazılǵan. Júz jıllıq tariyx hám tájiriybege iye bolǵan bul ózbek dramaturgiyası ótken ásirdiń bası hám ekinshi jáhán urısı dáwirin esapqa almaǵanda mudamı hám taǵı basqa kórkem ádebiyatqa baylanıslı túrlerden tómenrek rawajlanǵan. Bul tómenlew ásirese ótken ásirdiń " turaqlılıq dáwiri" dep atalǵan 70 80 hám ǵárezsizliktiń dáslepki jıllarında anıq bilinedi. [3.109] Bunday tómenlewdiń arnawlı bir obiektiv hám subyektiv sebepleri de bar. Áwele, sonı ashınıw menen atap ótiw orınlı, ádebiyatımızda tek dramaturgiya menen shuǵıllanatuǵın arnawlı dóretiwshiler júdá kem. Barları da demde maba tawıp jańa ashılıw dárejesindegi saqna dóretpeleri jaratıp, teatrlardıń turaqlı sherigine aylanıp ketiwi ilajsız. Ekinshiden, mabada, sonday talantlı drama jaratılıp, saqnalastırılsa da oǵan tamashagóydi qosıw mashqalası tuwıladı. Úshinshiden bazar ekonomikası sebepli dramaturg óz shıǵarması menen boyıp ketip atırǵanı joq. Soǵan qaramay sońǵı 20 jıl ishinde drama jaratılmay da qalmadı, saqna bosap ta qalmadı, azı-kóbi tamashagóy teatrǵa da kirip turdı. Eń áhmiyetlisi sońǵı jıllar dramaturgiyasi forma hám mazmun tárepden jańalandı, janr múmkinshilikleri keńeydi. Artistler jáhán dramaturgiyasınıń máńgi jasawshı tájiriybelerinen ónimli paydalana basladı. Bıyılǵı