ИНТЕРПРЕТАЦИЯ МНОГОСЛОЙНЫХ СЛОВ, ЗАИМСТВОВАННЫХ ИЗ ПЕРСИДСКОГО ЯЗЫКА, В РОМАНЕ ПИРИМКУЛА КАДЫРОВА «ЗВЕЗДНЫЕ НОЧИ»

Аннотация

In this article, one of the understudied problems of contemporary Uzbek linguistics is to shed light on aspects such as the interpretation of words, the use of words, their meaning, composition, and the layer of words borrowed from Persian in the novel "Starry Nights" by Pirimkul Kadirov. we did Key words: Linguistics, lexicon, lexical layer, acquired layer element, lexical elements, lexical fund. ИНТЕРПРЕТАЦИЯ МНОГОСЛОЙНЫХ СЛОВ, ЗАИМСТВОВАННЫХ ИЗ ПЕРСИДСКОГО ЯЗЫКА, В РОМАНЕ ПИРИМКУЛА КАДЫРОВА «ЗВЕЗДНЫЕ НОЧИ» Аннотация. В данной статье одной из малоизученных проблем современного узбекского языкознания является освещение таких аспектов, как толкование слов, употребление слов, их значение, состав, а также словесный пласт, заимствованный из персидского языка в романе «Звездные ночи». » Пиримкул Кадыров. мы сделали Ключевые слова: Языкознание, лексика, лексический пласт, элемент приобретенного слоя, лексические элементы, лексический фонд. Komillikka intilgan inson borki, avlod-ajdodi kimligi, nasl-nasabini oʻz tugʻilib voyaga yetgan qishloq shahar, Vataninig tarixini undagi joylarining nomlanish tarixini bilishga qiziqadi. Bu oʻzlikni anglashga boʻlgan intilishning bir koʻrinishidir. Shunga koʻra tilshunosligimiz oldida turgan tarixiy-badiiy romanlar tili, uslubi yozuvchi mahoratini oʻrganish uning turli nozik qirralarini ochish tilshunoslikning oldida turgan dolzarb muammolardan hisoblanadi. O‘zbek tili o‘tmishda bir qator qardosh bo‘lmagan boshqa tizimdagi tillar bilan ham aloqda bo‘lgan. Bunday tillar fors-tojik va arab tillaridir. Bu so‘zla Reza (forscha: ushoq, parcha; yog‘och qirindisi) – 1) uncha katta bo‘lmagan; mayda kichik; 2) mayda narsa (suv yoki ter tomchilari haqida). Asarda shu ma’noda kelgan: Uning mayin sarg‘ish tukli peshonasida, yuqori labining ustida ter rezalari yiltirardi. 2 35 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Avbosh (forscha) – bezori, badkirdor, sayoq. Asarda ko‘chma ma’noda ovsar, anqov ma’nosida kelgan. – Sen nega otni mahkam tutmading, avbosh! – deb Nuyon navkarni so‘kdi. Kungura (forscha: devor yoki to‘siqning dandanasi) – qal’a devorlari yoki imorat aylanasiga tishga o‘xshatib ishlangan memoriy be’zak; dandana. Qo‘rg‘on ichidan darvozaxonaning tomiga chiqib olgan yapasqi bir navkar devor kungurasi orasidan ularni kuzatib turgan edi. Kadi (forscha) – 1) qovoq; 2) qovoqning po‘stloq qismidan tayorlangan idish: U kumush bilan bezatilgan qimiz kadidan jiyda gulli piyolaga qimiz quyib, sipqordi. Zarurast-marurarst (forscha) – zarurat – uzrli: – Bugun sizga ravo, – dedi Yoqubbek. – Zarurast – ma’rurast. Kushoyish (forscha: ochish, ochilish, hal qilish) – birin qiyin ishning oson hal bo‘lishi, yengil bitishi; Agar kushoyishi koringizni berib, taxt Jahongir mirzoga o‘tsa, siz uning eng ishongan rahnamosi bo‘lursiz. Kimxob (forscha) – tanda ipi zar, arqogʻi ipakdan gul (naqsh) hosil qilib toʻqilgan qimmatbaho mato. Zar ipining rangiga qarab sariq kimxob, kumush rang (oq) kimhob deb nomlangan; ipakning rangiga qarab koʻk kimhob, pushti kimhob, qizil kimhob farqlangan. Boy xonadonlardagi ayol va erkaklarning ustki kiyimlari (toʻn, nimcha, kamzul, paranji va boshqalar), asosan, kimhobdan tikilgan. kimhob toʻqish Buxoro, Shahrisabz, Gʻijduvon shaharlarida qadimdan rivojlangan. 20-asr 20-yillarigacha Turkiston oʻlkasining chet ellarga chiqaradigan asosiy matolaridan hisoblangan: Ilgari taxt qo‘yilgan shahnishinga turkman gilamlari va kimhob ko‘rpachalar solinib, maxsus joy hozirlandi. Mardak (forscha; kichkina odam, pakana; ahmoq) – 1) jo‘xori so‘tasi. 2) yengiltabiat, pastkash kishi (asarda shu ma’noda kelgan) – Amirzodam, agar bu mardak sadoqatli qulingiz bo‘lganda yomon ovoza tarqatgan o‘sha navkarni qo‘lidan tutib dorug‘aga topshirmasmidi? Sepoya (forscha: uch poyali uch, oyoqli) – 1) to‘g‘on damba qurishda, daryo va anhorlarning qirg‘oqlarini suv yuvib ketishdan saqlashda ishlatiladigan, uchta xodani uchburchak shaklda bir-biriga ahkamlab, poyalar orasi xarsangtosh va boshqa materiallar bilan to‘zg‘aziladigan moslama (asarda shu ma’noda kelgan); 2) biror narsa olish, ilish uchun mo‘ljallangan oyoqli asbob; 3) novdadan uchburchak shaklida to‘qilgan chanbarak: Ko‘prik xiyla uzun bo‘lganligi uchun uch-to‘rt joyida tagidan qo‘yilgan zo‘r sepoya tirgaklari bor edi1. Obdasta (forscha: qo‘l yuviladigan suv) – ro‘zg‘or buyumi; yuz qo‘l yuvish uchun ishlatiladigan uzun va ingichka jo‘mrakli, qorni keng, bo‘g‘zi tor idish. Asarda idish ma’nosida kelgan: Qashqarcha kumush obdasta ko‘tarib kelayotgan semiz oftabashi har o‘n qadamda bir to‘xtalib qolardi. Savdarboshi (forscha) xos xizmatkor boshlig‘i: Savdarboshi ayvonning sangfarsh qilingan zinalariga guldor poyandoz to‘shagan edi, mulla Fazliddin iltimos qilib, uni oldirib tashladi. Sangfarsh (forscha+forscha: tosh+gilam, polos, bo‘yra) – hovli, yo‘lka va shu kabilarga toshlardan gul yasash yoki tosh, g‘isht yotqizmoq. Javzo (arabcha: katta) – o‘n ikki bu