БОРЬБА С КОРРУПЦИЕЙ – БОЛЬШАЯ ЗАДАЧА

Аннотация

In this article, a socio-philosophical analysis of the foundations of corruption, the creation of an institutional system of anti-corruption and systematic struggle through it is made. Also, the legal basis of the fight against this disease, legal norms and the relationship of international organizations were studied. Key words: corruption, corrupt relations, state, law, bribery, conscience, honesty, security from corruption. БОРЬБА С КОРРУПЦИЕЙ – БОЛЬШАЯ ЗАДАЧА Аннотация. В данной статье произведен социально-философский анализ основ создания институциональной системы противодействия коррупции и борьбы с ней. Также были изучены правовые основы борьбы с этим заболеванием, правовые нормы и взаимоотношения международных организаций. Ключевые слова: коррупция, коррупционные отношения, государство, право, взяточничество, совесть, честность, защищенность от коррупции. Korrupsiya ijtimoiy, ma’naviy, iqtisodiy va siyosiy muammolarni keltirib chiqaruvchi, davlat organlari faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga to‘sqinlik qiluvchi illat sifatida o‘ta dolzarb va birinchi navbatda bartaraf etilishi kerak bo‘lgan muammolardan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bugungi kunda «korrupsiya tufayli dunyo iqtisodiyoti 2,6 trillion dollarni yo‘qotmoqda, bu dunyodagi mavjud yalpi ichki mahsulotining 5 foizidan ko‘prog‘ini tashkil etadi. Rivojlangan mamlakatlar hukumatlari korrupsiyaga qarshi kurashish uchun davlat dasturlarini qabul qilayotgan bo‘lsalarda, uning samarasi kutilgandek bo‘lmayapti. Prezident Sh.M.Mirziyoyev korrupsiyani mohiyati va unga qarshi kurashish zarurligi haqida quyidagi fikrni bejiz aytmagan edi: “Jamiyat rivojiga g‘ov bo‘layotgan yana bir illat – bu korrupsiya balosidir. Bunday xatarga qarshi kurashish maqsadida yaqinda Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilinib, Senatga yuborilgan “Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi qonunni tezroq amaliyotga joriy etish chora-tadbirlarini ko‘rishimiz lozim. Bularning barchasi, o‘z navbatida, inson huquq va manfaatlarini ishonchli himoya qilish tizimini takomillashtirishga, xalqimizning davlat hokimiyatiga bo‘lgan ishonchini yanada mustahkamlashga xizmat qiladi”[1]. O‘zbekiston Respublikasining 2017 yil 3 yanvarda qabul qilingan “Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi qonunida “korrupsiya” tushunchasiga quydagicha ta’rif berildi: 1 03 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ “Korrupsiya” deganda - shaxsning o‘z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini yoxud o‘zga shaxslarning manfaatlarini ko‘zlab moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etish tushuniladi; shuningdek, korrupsiyaga oid huquqbuzarlik deganda — korrupsiya alomatlariga ega bo‘lgan, sodir etilganligi uchun qonun hujjatlarida javobgarlik nazarda tutilgan qilmish tushuniladi”[2]. Shuningdek, qonunda manfaatlar to‘qnashuvi tushunchasiga ham izoh berilgan bo‘lib - u shaxsiy (bevosita yoki bilvosita) manfaatdorlik shaxsning mansab yoki xizmat majburiyatlarini lozim darajada bajarishiga ta’sir ko‘rsatayotgan yoxud ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan hamda shaxsiy manfaatdorlik bilan fuqarolarning, tashkilotlarning, jamiyatning yoki davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlari o‘rtasida qarama-qarshilik yuzaga kelayotgan yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan vaziyat anglanadi. Barcha xalqaro tashkilotlarning korrupsiyaga qarshi kurashga doir huquqiy normalari BMTning “BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi” tomonidan muvofiqlashtiriladi. Korrupsiyaga qarshi kurash borasidagi eng asosiy xalqaro hujjat bu - shubhasiz, BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi mazkur xalqaro hujjatni ratifikatsiya qilgan: O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi tomonidan “BMTning Korrupsiyaga qarshi konvensiyasi”ga O‘zbekiston Respublikasining qo‘shilishi to‘g‘risida”gi Qonuni 2008 yil 24 iyunda qabul qilindi va 2008 yil 27 iyunda O‘zbekiston Respublikasi Oliy majlisi Senati tomonidan ma’qullandi va 2008 yil 28 avgustdan e’tiboran kuchga kirdi. Korrupsiyaning pora olish va xizmat mavqeini suiiste’mol qilish kabi odatdagi shakllaridan tashqari, yana uning quyidagi amalda namoyon bo‘lishi shakllarini bir-birlaridan farqlash mumkin: -mansabdor shaxslar, davlat xizmati xodimlari, deputatlar tijorat faoliyatida shaxsiy yoki korporativ naf ko‘rish uchun bevosita ishtirok etishi; davlat pul mablag‘larini o‘zlashtirish niyatida tijorat tuzilmalariga o‘tkazish uchun o‘z xizmat mavqeidan foydalanish; -o‘z korporativ (siyosiy, diniy, milliy va sh.k.) guruhiga davlat resurslari hisobidan imtiyozlar berish; shaxsiy yoki korporativ naf ko‘rish maqsadida ommaviy axborot vositalariga tazyiq o‘tkazish uchun o‘z xizmat mavqeidan foydalanish; -mansabdor shaxslar va davlat xizmati xodimlari shaxsiy boyish maqsadida tijorat tuzilmalarida soxta shaxslardan va q