ПРОБЛЕМЫ РАЗВИТИЯ ЗНАНИЙ УЧАЩИХСЯ

Аннотация

In this article, the problems of knowledge development based on the competency- based approach in the educational process, the role of the competency-based approach in bringing education to a new level were studied. The studies conducted by scientists and their results were analyzed, the results achieved and their views were studied. A scientific analysis of the effectiveness of the competence-based approach in the educational process and its role in the training of modern personnel in accordance with the demands of modern society has been carried out. Key words: competence, competence, competence-based approach, educational competence, basic competence, interdisciplinary competence. Kompetentsiyaga asoslangan ta’lim (competency based education- CBE) 70-yillarida AQShda foydalanila boshlandi. Qisqa muddat ichida o‘zining yuqori samarasini berdi. An’anaviy shaklda bilimga yo‘naltirilgan ta’limning eng asosiy kamchiligi va muammosi ta’lim oluvchining egallagan nazariy bilim va ko‘nikmalarini amaliy faoliyatda qo‘llashida qiyinchilikka uchrashidir. Zamonaviy ta’limning talabi ta’limni tashkil qilishda kompetentsiyali yondashuv texnologiyalarini joriy qilish bilan belgilanmoqda. Kompetentsiyali yondashuv bilim oluvchining bilimini emas, uning faoliyati davomida murakkab vaziyatlar va muammolarni hal qilish qobiliyatini shakillantirish, alohida chuqur bilim va ko‘nikmalarni egallab, kelgusi faoliyat sohasi 7 29 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ uchun o‘z shaxsiy faoliyat xarakteriga ega bo‘lgan, belgilangan ta’lim elementlari va komponentlari mavjud bo‘lgan murakkab protsedurani o‘zlashtiradilar. [1],[2],[3]. Kompetentli yondashuv ta’lim jarayoni tadqiqotlarining uzluksiz bosqichma-bosqich rivojlanishi va shakllanishi natijasidir. Mahorat, salohiyat, malaka masalalari A.E.Fedorov, S.E.Metelev, A.A.Solovev, E.V.Shlyakova, V.V.Davidov, I.Ya.Lerner va boshqa pedagog olimlarning ilmiy tadqiqotlari asosini tashkil qiladi [4],[5],[8]. Kasbiy kompetentlik, o‘qituvchining pedagogik-kasbiy kompetentligi masalalari bo‘yicha yurtimiz olimlaridan N.A.Muslimov, B.Nazarovalarning tadqiqotlari alohida ahamiyatga ega. Kompetentsiyali yondashuv – ta’limning yangi modeli sifatida keng tatbiq qilinmoqda. Ta’lim jarayonida kompetentsiyali yondashuv modelidan foydalanish ta’lim jarayonini tashkil etishda, boshqarish, o‘qituvchi va talabalar faoliyatini amalga oshirish, ta’lim natijalarini ta’lim maqsadi bilan solishtirishda va baholashda tub o‘zgarishlarga asoslanadi. Kompetentsiyali yondashuvda "Bilimni olish" tushunchasiga qarashlar ma’lumotlar va materiallar haqidagi bilimlar yig‘indisini o‘zlashtirish emas, balki kelajak faoliyati sohasida o‘z maqsadlarini aniqlash, qarorlar qabul qilish va odatiy va nostandart vaziyatlarda harakat qilish imkonini beradigan ko‘nikmalarni rivojlantirishdir. Bugungi kunda ta’limda kompetentsiyali yondashuv dolbzarb muammolardan biridir [6],[7],[9]. Kompetentsiyali yondashuv doirasida quyidagi fikrlar bildiriladi: - zamonaviy ishlab chiqarish sektori talablariga javob berishi; - o‘zgaruvchan ijtimoiy-iqtisodiy voqelikka asosan ta’lim mazmuni yangilanishi; - shaxsning o‘quv faoliyati va o‘quv vaziyatlarida samarali harakat qilish qobiliyati sifatida; - kompetentsiya takomillashtirishning asosiy vositasi sifatida namoyon bo‘ladi; - kompetentsiya qobiliyatni turli sharoitlarda qo‘llash imkoniyati bilan tavsiflanadi; Kompetentsiyali yondashuv so‘ngi yillarda ta’lim tendentsiyalari bilan belgilanuvchi maxsus asoslar bilan ifodalanadi: - ta’lim tizimining yaxlitligi va uzluksizligi; - zamonaviy kadrlar mehnat bozori va ta’lim xizmatlari bozorini tashkil eti; - ta’lim dasturlari va ularning o‘zgaruvchanlik, moslashuvchanlik va muqobilligi; - ta’limda sog‘lom raqobat va tijorat talablari omilining kuchayishi; - davlat ta’lim jarayonida o‘z ishtiroki, o‘rni va funktsiyalarini qayta ishlab chiqishi (doimiy qolibga tushib qolmasligini ta’minlashi): bularga ta’limni tashkil qilish, umumiy nazorat, rejalashtirish va huquqiy tartibga solishgacha; - davlat ta’limga ishlab chiqarish, iqtisodiyot, ta’limning xalqaro talablari, jahon mehnat bozori tizimiga doimiy integratsiyalashuvini ta’minlash asosida yondashishi [10],[11]. Ammo faqat yuqoridagi jihatlar kompetentsiyaga asoslangan yondashuvni to‘la joriy qilishni qanoatlantiri olmaydi. Zamonaviy iqtisodiyot va mehnat bozori oliy ta’lim bitiruvchilariga yuqori ta’lim ko‘rsatkichlari, hayotiy va kasbiy faoliyat jarayonida duch kelinadigan muammolarni hal qilish qobiliyati, xorijiy tillarda muloqot qila olishi, zamonaviy texnologiyalar va ularni qo‘llay olishi, axborot savodxonliklari bo‘yicha umumlashtirilgan ko‘nikmalarga ega bo‘lishlarini talab qilmoqda. Ta’limda kompetentsiyaga asoslangan yondashuvning muhim elementlari sifatida quyidagilarni keltirish mumkin: - ta’lim maqsadi va mazmunini shaxsga yo‘naltirish va uning psixologik -pedagogik kontseptsiyalari markazida