Natijaga yo‘naltirilgan byudjetlashtirishda tibbiy sug‘urtaning o‘ziga xos xususiyatlari

Аннотация

Mazkur maqoladada natijaga yo‘naltirilgan byudjetlashtirishning nazariy asoslari va sog‘liqni saqlash sohasi xarajatlarining mohiyati va uning davlat byudjetida tutgan o‘rni hamda hozirgi holati tahlili tadqiq etilgan. Maqolada NYBning iqtisodiy mohiyati va uning davlat byudjetini boshqarishdagi o‘rni, Davlat byudjeti xarajatlarini rejalashtirishning amaldagi holati, sog‘liqni saqlash muassasalarida tibbiy sug‘urtaning o‘rni va mohiyati tahlil etilgan. Kalit so‘zlar: O‘zbekiston Respublikasi davlat byudjeti, byudjetlashtirish, byudjet xarajatlari, natijaga yo‘naltirilgan byudjetlashtirish, sog‘liqni saqlash muassasalarini moliyalashtirishda tibbiy sug‘urta. Ўрта муддатли бюджетни режалаштириш доимий такомиллаштириб бори- лиши натижасида ўрта муддатда мавжуд бўлган бўш молиявий ресурслар- ни аниқлаш имкониятлари кенгайиб боради. Бюджетдан маблағ олувчилар кесимида бюджетни тақсимлаш ва уларнинг бюджет ваколатларини кен- гайтириш механизмининг жорий этилиши билан бюджет ташкилотлари ва бюджетдан маблағ олувчиларнинг ўз мақсадларини белгилаш ва мувофиқ равишда аниқ тадбирларини режалаштириш имкониятлари ҳам кенгайиб бо- ради. Асосий эътибор бюджет маблағларидан фойдаланиш самарадорлиги- ни оширишга қаратилади. Шундан келиб чиққан ҳолда, ажратилган бюджет маблағларидан фойдаланишнинг самарадорлиги ва натижадорлигини баҳо- лаш кўрсаткичларини кенгайтириш бўйича тегишли чоралар кўриш зарур. Айни пайтда “Дастурий бюджетлаштириш”ни жорий этиш учун зарур бўлган механизмлар аниқлаштирилади, мазкур тизимнинг афзаллик ва камчиликла- ри ўрганилиб, жорий ва янги тадбирларни молиялаштириш харажатларини аниқлаш услублари ишлаб чиқилади. Жумладан, амалдаги бюджет таснифига ўзгартириш киритилиб, давлат харажатларини дастурлар бўйича таснифлаб жорий этиш кўзда тутилмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 26 декабрда “Ўзбеки- стон Республикасининг 2019 йилги асосий макроиқтисодий кўрсаткичлари прогнози ва давлат бюджети параметрлари ҳамда 2020-2021 йилларга бюд- жет мўлжаллари тўғрисида”ги ПҚ-4086-сонли қарори қабул қилиниши би- лан мамлакатимизда натижага йўналтирилган бюджетлаштириш амалиётига STARS International University 121 ўтиш назарда тутилди.1 Жаҳон тажрибасининг кўрсатишича, натижага йўналтирилган бюджет- лаштириш, шу каби методлардан фойдаланишда, бюджет маблағларини олишни натижа мезонларини шакллантириш муҳим ҳисобланади. Мамлака- тимизда соғлиқни сақлаш соҳасини молиялаштиришда қуйидаги муракка- бликларнинг мавжудлиги билан масаланинг долзарблиги ўз ифодасини то- пади.2 Бугунги кунда ижтимоий соҳа тараққиёти дунё мамлакатлари барқарорли- гининг муҳим бўғинига айланиб улгурди. Хусусан, кўплаб давлатларда ижти- моий соҳа харажатлари бюджет харажатларининг салмоқли қисмини ташкил қилади. Мамлакатимизда мустақиллик йилларида амалга оширилган кенг кўламли ислоҳотлар миллий давлатчилик ва суверенитетни мустаҳкамлаш, хавфсиз- лик ва ҳуқуқ-тартиботни, давлатимиз чегаралари дахлсизлигини, жамиятда қонун устуворлигини, инсон ҳуқуқ ва эркинликларини, миллатлараро тотув- лик ва диний бағрикенглик муҳитини таъминлаш учун муҳим пойдевор бўл- ди, халқимизнинг муносиб ҳаёт кечириши, фуқароларимизнинг бунёдкорлик салоҳиятини рўёбга чиқариш учун зарур шарт-шароитлар яратди.3 Аҳолига тиббий ёрдам кўрсатишнинг сифати, самарадорлиги ва оммабо- плигини ошириш, бирламчи тиббий-санитария ёрдами кўламини кенгайти- риш, соҳага босқичма-босқич тиббий суғурта тизимини жорий этиш, тиббий хизматлар бозорида замонавий рақобат муҳитини яратиш, шу асосда аҳоли- нинг кафолатланган ва сифатли тиббий ёрдам олиш имкониятларини кенгай- тириш мақсадида: ҳар бир тиббиёт муассасаси даражасида давлат томонидан кафолатлан- ган бепул тиббий хизматлар ва дори воситалари пакети (кейинги ўринларда — кафолатланган пакет) ишлаб чиқилди; кафолатланган пакет бирламчи тиббий-санитария ёрдами муассасалари ва шифохоналарда Ўзбекистон Республикаси фуқаролари, Ўзбекистон Ре- спубликасида доимий яшовчи чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга тақдим этилади. Бунда оилавий шифокор ҳар бир муассаса тури бўйича тиббий хизматлар ҳажми ва клиник протоколларга мувофиқ тор соҳа шифокорларига ва зарур ҳолларда туман, вилоят ҳамда республика даража- сидаги шифохоналарга йўлланмалар беради. Республика даражасидаги ши- фохоналарга йўлланмалар вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси томонидан тасдиқланади. Ушбу тартибга риоя этилмаган ҳолларда, шунингдек, кафо- латланган пакетга киритилмаган тиббий хизматлар пуллик асосда кўрсати- лади; аҳолининг соғлиғи билан боғлиқ кўрсаткичларини мониторинг қилиш, уларни тиббиёт муассасасига бириктириш, касаллик тарихини юритиш, дори 1 Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 — 2024 йилларда Ўзбекистон Республикаси давлат молиясини бошқариш тизимини такомиллаштириш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисидаги 24.08.2020 йилдаги 506-сон қарори 2 Н.Жумаев, Д.Рахмонов Cоғлиқни сақлаш муассасаларини молиялаштиришнинг натижа мезонларини шакллантириш “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyu