Ta’lim tizimini modernizatsiyalash jarayonida yoshlarda tadbirkorlikni rivojlantirishning innovatsion yo‘nalishlari

Аннотация

Ushbu maqolada bugungi kunda O‘zbekistonda amalga oshirilayot- gan islohotlar jarayonida modernizatsiya va innovatsion rivojlanishga berilayotgan e’tibor haqida so‘z boradi. Ayniqsa jamiyatni modernizatsiyalash jarayonida yosh- larda tadbirkorlik faolligini shakllantirishda ta’lim tizimining o‘rni xususida hamda modernizatsiya va innovatsiya tushunchalariga olimlarning bergan ta’riflari va bu boradagi fikr – mulohazalari tahlil etilgan. Kalit so‘zlar: modernizatsiya, texnologiya, tadbirkorlik, globalistika, kommunika- tiv, lingvistika, antropologiya, g‘oya, innovatsiya, operatsion tizim, sxema, USB, tafakkur, iqtisodiy rivojlanish, ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy-ma’naviy. Бугунги ҳолат юқори технологиялар, инновациялар замонидир. Ўзбеки- стон ҳам ўз олдига илмий ютуқларга таяниб инновацион иқтисодиётга ўтиш- ни мақсад қилиб қўйган. Бу жараён айниқса мамлакатни модернизация қи- лиш билан ҳам боғлиқ. Қайд этиш керакки, Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзи- ёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномасида 2018 йилни “Фаол тадбиркор- лик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йили”[1] деб номлаш бўйича таклифи натижасида мамлакатимизда модернизация жара- ёнларини инновациялар асосида изчил амалга ошириш устувор вазифа си- фатида белгиланди. Ўзбекистондаги модернизация соҳасини бориши аҳоли томонидан фаол қўллаб-қувватланмоқда. “Ижтимоий фикр” жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази томонидан ўтказилган тадқиқотда иштирок этган 65,5 фоиз фуқа- роларнинг фикрича, Ўзбекистон Республикаси Президентининг Олий Маж- лисга Мурожаатномасидаги энг ижобий жиҳатлар бу – таълим тизимини модернизациялаш, такомиллаштириш, мактабгача таълим, умумтаълим, кол- леж, лицей ва олий ўқув юртларининг моддий-техника базасини мустаҳкам- лашга қаратилгандир [2]. Ижтимоий фикр сўровномасида иштирок этган респондентлар республикамизда илм-фанни тараққий эттириш, ёшларнинг интелектуал салоҳиятни ошириш, етишиб келаётган ҳамда таълим олаётган «Yangi O‘zbekiston: Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini joriy etishda muvaffaqiyatli 44 xalqaro tajriba» 16 dekabr, 2022 yil. ёшларни замонавий, халқаро талаблар стандартига жавоб бера оладиган етук мутахассислар этиб тайёрлаш, жамият соҳаларини технологиялар би- лан янгилаш ҳар доим устувор вазифа бўлганлигини қайд этдилар. Респон- дентлар Фанлар академияси фаолияти, қатор илмий-тадқиқот муассасалари ва марказларининг тикланиши, ёш, иқтидорли олимларга Президент томони- дан берилаётган эътиборни алоҳида кўрсатиб ўтган. Модернизация даврида янги ғоялар, технологиялар, назариялар пайдо бўлади. Буларга информатика, глобалистика, коммуникатив лингвистика, ма- даний антропология каби фанлардаги янги йўналишлар мисол бўла олади. Аслида модернизация муаммоси ўта долзарб бўлганлиги учун унга қизиқиш кундан кунга ошиб бормоқда. Жумладан, Ўзбекистон олимлари ҳам бу жара- ённи турлича таҳлил қиладилар ва илмий изланишлар олиб бордилар ва бор- моқдалар. Хусусан, А.Бегматов, С.Норқулов асарларида ана шу муаммолар ёритиб берилган. Модернизация жараёнларига илм-фан ва янги технологи- яларнинг таъсири, уларнинг ўзаро алоқадорлиги файласуфлар М.Абдуллае- ва, С.Отамуродов, И.Саифназаров, Б.Тўйчиев, М.Нурматова, С.Мамашокиров, А.Қодиров, Ғ.Ғаффаровалар томонидан олиб борилган. Қуйидаги тадқиқот- чилар томонидан эса ёшларда модернизация ҳақидаги дунёқарашни кенгай- тириш билан боғлиқ фикрлар ўртага ташланган. Булар қаторига тадқиқотчи олимлардан Ш.Мадаева, К.Туленова, И.Хўжамуродов, М.Қаҳҳарова, К.Джа- вакова, Ф.Юлдашеваларни киритиш мумкин. Модернизациянинг илмий би- лиш ва ижтимоий муносабатлардаги ўрнини Н.Шермухамедова, Р.Баҳодиров, Э.Иззетовалар илмий асослашга ҳаракат қилганлар. Энди инновация ва у ҳақида ўтмишда ва ҳозирги даврдаги фикрларни кен- гроқ таҳлил қилишга ҳаракат қиламиз. Маълумки, ўрта асрлар Шарқ алломалари орасида Абу Наср Форобийнинг давлат ва жамият тараққиёти тўғрисидаги фикрлари ҳозиргача илмий жа- моатчиликнинг эътиборида бўлиб келади. Мутафаккирнинг давлат бошқа- рувига янгиликларни жорий этиш ва шу орқали фаровонликни таъминлаш тўғрисидаги фикрлари бизнинг давримиз учун ҳам долзарб аҳамиятга эга- дир. “Баъзан раҳбарлар бир шаҳарнинг соҳибкори, шаҳар халқи ҳаётига те- гишли ишларда тадбиркор бўлади. Улар бу йўл-йўриқларни ўтмишда кечган бошлиқлардан ўрганадилар, лекин шу билан бирга, раҳбар келажак учун ўт- мишдаги расм-русум, йўл – йўриқларни ислоҳ қилиши лозим ва фойда топса турмуш шароити тақозосига қараб уларни ўзгартиради. Шунингдек, ёмон одатларни ўзида ифодаловчи ўтмишни ҳам ўзгартирмоғи керак. Акс ҳолда ўтмишнинг талабларига риоя этиб, унинг кайфияти сақланса, турмушда ҳеч қандай енгиллик, ўзгариш ва ўсиш бўлмайди” [3]. Демак, ушбу фикрда айнан, инновация сўзи ишлатилмаган бўлса-да, унда инновация сўзини асл маъноси бор. Ҳар бир даврнинг ҳам ўзига хос бошқарув усули бўлганидек, ўша давр- да яшаб ўтган раҳбарлар, ўзидан олдинги раҳбар шахсларни жамият йўлида олиб борган кенг кўламли халқчил ислоҳотларини давом эттириши ва улар томонидан жамият бошқарувида ижобий самара