Jahon moliya tizimini rivojlantirishdagi muammolar va xalqaro moliya munosabatlarini rivojlantirish istiqbollari

Аннотация

Ushbu maqolada jahon moliya tizimini rivojlantirish istiqbollari va moliya tizimining rivojlanishidagi global muammolar haqida bayon etilgan . Kalit so‘zlar: moliyaviy tizim, sikl, global, jamiyat, yalpi ichki mahsulot, resurs, model. Zamonaviy iqtisodiyotda moliyaviy tizimning sifat jihatidan yangi holatiga o‘tish mavjud bo‘lib, uning asosiy funksiyasini - iqtisodiy o‘sishni moliyalashtirishni amalga oshirish qobiliyati bilan tavsiflanadi. Shu bilan birga, moliya tizimi moliyaviy resurslarni qayta taqsimlashni tashkil etish va ularni real iqtisodiyotga aylantirish bilan zarur darajada kurasha olmaydi, uning rivojlanish darajasi zamonaviy iqtisodiy o‘sish talablariga javob bermaydi. Bir nechta davlatlar ob’yektiv ravishda moliya tizimini, moliya bozorlarini, moliyaviy vositachilik sektorini rivojlantirishni jadallashtirish bo‘yicha chora-tadbirlar tizimiga muhtoj, ya’ni iqtisodiy rivojlanish uchun yetarli moliyaviy yordam yaratishda. Global rejaning moliyaviy-iqtisodiy munosabatlarining yangi shakllarining paydo bo‘lishida ifodalangan moliyaviy kapital sifatining keng ko‘lamli o‘zgarishi, birinchi navbatda, moliyaviy makonga va global moliya amaliyoti va maqsadli siyosat o‘rtasida yuzaga keladigan munosabatlarga ta’sir qildi. Jamiyat hayotini har tomonlama moliyalashtirish nuqtai nazaridan jahonda hukm surayotgan tendensiyalarga mos ravishda mamlakatning kompleks rivojlanishini ta’minlashda xizmat qiladi. Moliyalashtirish natijasi jahon yalpi ichki mahsulotidagi moliyaviy sektor ulushining keskin ortishi, jamiyatning umumiy daromadlari tarkibida asosiy o‘rinni egallagan moliya bozorlaridagi operatsiyalardan olingan daromadlarning rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyotida tarqalishi bo‘ldi. Rivojlangan mamlakatlarning jamoat ongida moliyaviy xizmatlar va moliyaviy (pul) resurslar harakatini tashkil etuvchi moliyaviy vositalarning ustunligiga yo‘naltirilgan yangi xulq-atvor modeli o‘rnatildi. Iqtisodchilar inqirozning uchta asosiy sababini ko‘rsatadilar: birinchidan, davlat tomonidan tartibga solish xatolari; ikkinchidan, iqtisodiyotning siklik rivojlanishi; uchinchidan, mavjud moliya tizimining muvaffaqiyatsizligi. STARS International University 35 Moliyaviy inqiroz qaysidir ma’noda bir-biri bilan iqtisodiy aloqalar bilan bog‘langan deyarli barcha mamlakatlarga ta’sir qilganligi sababli, jahon moliya tizimini moliyaviy munosabatlarni tashkil etishning institutsional yoki tarkibiy-huquqiy shakli sifatida ko‘rib chiqish zaruriyati paydo bo‘ldi. Jahon moliya bozori moliyaviy munosabatlarning turli sohalari yig‘indisi bo‘lgan, pul resurslari shakllantiriladigan va foydalaniladigan moliyaviy tizimning mavjudligini nazarda tutadi. Moliya tizimini shakllantirishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri uning moliyaviy-iqtisodiy inqirozga qarshi kurashdagi rolini kuchaytirishdan iborat. Shu bilan birga, moliya tizimini isloh qilish zarurati mamlakatda sivilizatsiyalashgan bozor munosabatlarini muvaffaqiyatli qurishning asosiy sharti bo‘lib ko‘rinadi. Hozirgi vaqtda “moliyaviy tizim” atamasi eng keng tarqalgan va ko‘pincha qonun hujjatlarida, sud qarorlarida, ijtimoiy axborotlarida, davlat rahbarining, hukumati raisining nutqlarida uchratish mumkin. U qonun ta’rifiga ega emas va ko‘rib chiqilayotgan ta’rifni ishlab chiqishda olimlarning yagona konseptual ishlab chiqarish mavjud emas. Uning murakkab tabiatini tushunish kerak, chunki uni ham o‘zgartirishni ko‘rsatish mumkin: tarixiy, siyosiy, iqtisodiy va huquqiy. Moliya tizimidagi munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlarning ko‘payishi, afsuski, tizimsiz, bir lahzalik xarakterga ega ekanligini ham ta’kidlash lozim. Shu bilan birga, xulosa qilishimiz mumkinki, bu atama ko‘pincha inqiroz davrida qonunchilikda qo‘llaniladi. Shuni ta’kidlash kerakki, “moliyaviy tizim” atamasining ta’rifining munozaraliligi, uning chegaralarini belgilash bilan moliyaviy huquqning moliyaviy faoliyati, moliyaviy intizom kabi toifalari bilan bevosita bog‘liqdir. “Moliya tizimi” atamasining murakkab tabiati, bu tushuncha iqtisodchi olimlar, moliyachilar, ma’muriy mutaxassislar tomonidan ilmiy tadqiqot ob’yekti bo‘lishi kerakligi bilan belgilanadi, shuning uchun ushbu atamani ko‘rib chiqishda asosiy vazifa - bu tushunchalar doirasini aniqlashdir. Moliya tizimi quyidagi printsiplarga mos kelishi kerak: moliyaviy tizimning barqarorligi, moliyaviy nazorat va davlat boshqaruvining davlat va moliya organlari bilan o‘zaro ta’siri va izchilligi printsipi, federalizm printsipi. Bundan tashqari, olimlar ham, qonunchilar ham “moliya tizimi” va “budjet tizimi”, “moliya tizimi” va “pul tizimi” atamalarini chalkashtirishga yo‘l qo‘ymoqda. Aytish mumkinki, soliq va budjet tizimlari moliya tizimining bir qismidir. Demak, hozirgi zamon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, eng avvalo, o‘zining nochorligini ko‘rsatgan moliya tizimining inqirozi, shuningdek, aniq davlat tomonidan tartibga solish zaruratidir. Deyarli barcha olimlar inqiroz hodisalarini tartibga solishda, shu jumladan, huquqiy tartibga