Diversifikatsiya sharoitida to‘g‘ri tashkil etilgan o‘quv jarayoni talabalarni pedagogik faoliyatga tayyorlash omili sifatida

Аннотация

Ushbu maqola ta’lim maqsadlari, ta’lim sohasidagi olib borilayotgan islo- hotlarning ahamiyati hamda oliy ta’limda diversifikatsiya sharoitida o‘quv jarayonlarini to‘g ‘ri tashkil etish, talabalarni pedagogik faoliyatga yo‘naltirish, bu jarayonda o‘qituvchi va talaba munosabatini tizimli tashkil etish masalalarini yoritadi. Kalit so‘zlar: diversifikatsiya, ta’lim, faoliyat, islohot, motiv, jamiyat, faoliyatli yondashuv. Diversifikatsiya sharoitida jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy, madaniy, ma’na- viy hayotida ro‘y berayotgan o‘zgarishlar oliy ta’limdagi faoliyatga ham ta’sir qilishi shubhasiz. Bizga ma‘ lumki, 1998 yilda Fransiyada bo‘lib o‘tgan 1-Xalqaro ilmiy-amaliy konfe- rensiyada universitet ta’limiga uchta global tahdid aniqlandi: 1) moliya (davlat oliy ta’lim tizimi davlatning jiddiy moliyaviy yordamisiz amalga oshmaydi); 2) mazmun jihati (ta’limning asosiy xususiyati yo‘qoladi); 3) “tadbirkor ta’lim muassasalari”. Har bir pedagog jamiyat bilan ta’limning integratsiyasi ajralmas ekanligini tushu- nishi kerak. Davlat siyosatining maqsadi esa bitta bo‘lishi lozim. Inson uning muno- sib hayot kechirishi va shaxsiy rivojlanishini ta‘minlaydigan shunday ta’limga muhto- jdir [1]. “Ta’limning (inson rivojlanishining) asosiy tarkibiy elementlari uchta ajralmas tomon (yoki sifat) – o‘rganish tajriba, bilim, ko‘nikma, malakalarni uzatish jarayoni, tarbiya shaxsni ijtimoiylashtirish jarayoni va ta’lim bilan keng tanishish jarayoni sifa- tida namoyon bo‘ladi. [3]. Ta’lim tizimi o‘z faoliyatini strategik muammoni hal qilishga yo‘naltiradi. Shaxsni izchil rivojlantirishga, uni mahalliy va jahon ilm-fani va madaniyatining eng yuqori yutuqlari bilan tanishtirishga, jamiyatda insonparvarlik, umuminsoniy axloqni qayta tiklashga qaratilgan mamlakatdagi yagona uzluksiz ta’lim tizimining barcha bo‘g ‘in- larini ilmiy ta’minlash, erkinlik, ezgulik, inson qadr-qimmati, ijtimoiy adolat, fuqarolik va vatanparvarlik g‘oyalarini aks ettiradi. [4]. Ta’lim amaliyotida uning asosiy qoidalarini keyinchalik amalga oshirish bilan shaxsga yo‘naltirilgan modelni qurishga o‘tish kerak. Ta’limning asosiy maqsadi - bu Global dunyoda ilm-fan va ta‘limdagi innovatsion rivojlanishning zamonaviy trendlari 15 dekabr, 2022 yil. 396 maqsadga erishish vositasi bo‘lib xizmat qiladigan bilim va ko‘nikmalarni shakllanti- rish emas, balki o‘quvchi shaxsini rivojlantirishdir. Iqtisodiyot va madaniyatni yuksaltirishda oliy ta’limga jiddiy garov qo‘yish za- rur, bu esa, o‘z navbatida, burilish nuqtasi bo‘lishi, hozirgi vaziyatni o‘zgartirishni kafolatlaydigan aniq va samarali amaliy harakatlar dasturida alohida ajralib turishi kerak. Insonga, uning ta’lim-tarbiyasiga, ilm-fan va madaniyat rivojiga yo‘naltirilgan sarmoya jamiyatning intellektual, ma’naviy va insoniy salohiyatini safarbar etishgina mamlakatni boshi berk ko‘chadan olib chiqishi, vayronagarchiliklarning oldini olish, islohotlarni saqlab qolish, ularning barqarorligini ta‘minlash imkonini beradi. Oliy ta’lim islohotining izchil amalga oshirilishi natijasida uni jamiyatning zamona- viy davlatning siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy tuzilishining o‘zgargan ehtiyojlari va real sharoitlariga muvofiq rivojlantirish uchun zarur shart-sharoitlar yaratmoqda. Oliy ta’lim kelgusida qanday rol o‘ynashi kerakligini to‘liq anglaydi. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunga muvofiq, ta’lim sohasidagi xalqaro tendensiyalar va mahalliy an’analar, akademik erkinliklar, ma’muriy va iqtisodiy mustaqillik uni- versitetlarning kundalik hayotiga kirib, o‘tmishdagi ma‘muriy-buyruqbozlik tizimi- dan asta-sekin xalos bo‘ladi. Asosiy ijtimoiy institutlar – ta’lim, fan va madaniyatni yagona bir butunlikka birlashtirgan klassik universitetlar maqom pozitsiyalari bilan emas, balki o‘zlashtirilgan bilimlar sifati bilan belgilanadigan ilmiy, ta’lim va madani- yat markazi rolini o‘ynaydi. Oliy ta’limning rivoji va fan taraqqiyotining eng muhim omili fan va oliy ta’lim ti- zimining o‘zaro hamkorligini maqsadga muvofiq tashkil etishdir. Hozirgi vaqtda oliy ta’lim sohasida ta’lim muassasalari tizimidan o‘quv-ilmiy, o‘quv-ishlab chiqarish va o‘quv-ilmiy ishlab chiqarish komplekslariga o‘tish zarurati mavjud. Mutaxassis or- ganik ravishda birlashtirilgan va murakkab faoliyatning ikki tomonlama jarayonini tashkil qiladi. Ishning asosiy mezoni - mutaxassislarni tayyorlash sifati. Oliy ta’lim sifatini oshi- rish maqsadlariga erishish uchun quyidagi vazifalarni amalga oshirish zarur: • fan va ta’lim jarayoni integratsiyasini kuchaytirish. Talabalarni chuqur ilmiy-uslu- biy va tarixiy-metodik, ilmiy va fundamental-amaliy tayyorlash orqali amalga oshiri- ladi; • ustuvor fundamental va amaliy ilmiy yo‘nalishlarni ishlab chiqish, ularning amaliy yo‘nalishini kuchaytirish va o‘quv amaliyoti ehtiyojlariga moslashtirish; • ta’lim jarayonini samarali takomillashtirishga zamin yaratuvchi ilmiy-tadqiqot ishlariga ustuvorlik berish. Bu esa, o‘z navbatida, talabalarning yashirin potensialini yuzaga chiqarish bilan amalga oshirilishini nazarda tutadi.