O‘zbekistonning ekoturizm salohiyati va uning samaradorligini oshirishda xorij tajribasini tatbiq etish

Аннотация

Mazkur maqolada O‘zbekistonning ekoturizm salohiyati va uning sama- radorligini oshirishda xorij tajribasini tatbiq etish masalalari ilmiy tadqiq etilgan. Shu jum- ladan, ekologik turizm, ekomarkazlar, innovatsiyalar, «Yashil iqtisodiyot» innovatsion tur mahsulotlarni tatbiq etish hamda ekoturizm barqarorligini ta’minlash maqsadida elektron ekoturizm innovatsion platformalarni optimallashtirish masalalari tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: ekologik turizm, ekomarkazlar, zamonaviy tashrif markazi (visitor center), innovatsiyalar, “Yashil iqtisodiyot”, elektron ekoturizm, innovatsion platformalar. КИРИШ Ўзбекистон океан ва денгизлардан узоқда жойлашгани ва табиий сув ҳав- залари ҳажми кичиклиги сабабли экотуризмни ривожлантириш учун мақбул жойлар қўриқхоналар ва уларга яқин жойлашган ҳудудлар ҳисобланади. Минтақанинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишида туризмнинг ҳозирги ҳолати таҳлили, минтақаларда экологик туризмни ривожлантириш шарт-ша- роитлари ва ресурс салоҳиятини баҳолашга услубий ёндашувлар, минтақада экологик туризмни ривожлантиришда алоҳида муҳофаза қилинадиган ҳу- дудларнинг ролини ошириш масалалари кўриб чиқилган. Экотуризмнинг табиатга етказиши мумкин бўлган зарарининг олдини олишда, аввало, давлат назорати ҳамда жамиятдаги экологик билимлар аҳамияти беқиёс. Давлат назорати эса зарур норматив-ҳуқуқий базани та- комиллаштиришга асосланади. Такомиллаштиришда халқаро стандартлар ҳамда хорижий давлатлар тажрибасидан фойдаланилиши зарур. Бу борада Ўзбекистон Республикасининг табиат муҳофазасига оид бир неча халқаро конвенция ва шартномани имзолагани аҳамиятлидир. Бироқ мамлакатимиз STARS International University 231 ҳозирга қадар экологик туризмга оид халқаро шартномаларга қўшилгани йўқ. Бевосита туризм ва у сабаб келиб чиқиши мумкин бўлган салбий оқи- батларнинг олдини олишда давлат, нодавлат ташкилотлари ва сайёҳларнинг ўрнини белгиловчи БМТ Бутунжаҳон туризм ташкилотининг “Туризм этика- си тўғрисида”ги ҳадли конвенцияси ҳамда “Экотуризм тўғрисида”ги Квебек декларациясини бунга мисол қилиб келтириш мумкин. Мазкур халқаро шарт- номаларда табиат ва экотуризм тараққиётини туризмнинг салбий таъсири- дан ҳимоя қилиш, табиий ва маданий меросни инновацион дастурларнинг ёмон оқибатларидан муҳофаза қилиш билан боғлиқ ахлоқ-одоб принципла- ри ҳамда экотуризм тараққиётини белгилашда давлат ва нодавлат сектори- нинг роли, шунингдек, соҳа ривожига оид бошқа муҳим масалалар акс этган. Шу сабабли Ўзбекистонда экологик ва агротуризм ривожига эш бўладиган зарур ҳуқуқий ва ташкилий вазифаларни белгилаб олишда экотуризм бўйи- ча Квебек декларацияси меъёрларини қўллаш тавсия этилади. Шу ўринда мазкур масала юзасидан бир нечта хориж тажрибасига тўх- талиб ўтиш жоиз. Сингапурда экотуризмни ривожлантиришда давлатнинг ўрни жуда катта. Давлат табиий меросни ҳимоялашдан ташқари, экотуриз- мни ривожлантириш мақсадида турли хил фондлар ташкил этади, қонун ҳужжатларини қабул қилади. Шунингдек, хусусий сектор муассасалари би- лан экотуризмни ривожлантириш бўйича ҳамкорлик қилмоқда. Гонконг ва Шанхай банки каби хусусий муассасалар эса мамлакатда “Табиатга ғамхўр- лик қилиш” дастурига ҳомийлик қилмоқда. Бироқ Сингапурнинг айрим ҳу- дудларида экология билан боғлиқ муаммолар келиб чиқаётгани кузатилган. Ўзбекистонда давлат ва хусусий сектор ҳамкорлигида қўшма дастурлар ишлаб чиқиш амалиётини жорий этиш мақсадга мувофиқдир. Мамлакатда ту- ризм, айниқса, экотуризм соҳасидаги салоҳият замонавий талабларга жавоб бермайди. Соҳа тараққиёти учун зарур шароитлар яратишда инвестициялар жалб этибгина қолмай, улардан оқилона, табиатга зиён етказмасдан фойда- ланишда давлат назоратини кучайтириш муҳим омил ҳисобланади. Вазирлар Маҳкамасининг Экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси ишлаб чиққан “Угом-Чотқол давлат миллий табиат боғи- нинг айрим табиий ҳудудлари ва объектларидан фойдаланишни тартибга солиш тўғрисида”ги Қарори лойиҳасини экотуризмни ривожлантиришга қа- ратилган ижобий мисол сифатида келтириш мумкин. Мазкур ҳужжатга кўра, Урунғоч кўли ва унга туташ ҳудудда гидрологик табиий ёдгорлик ташкил этилади. Кўл ҳудудида экотуризмни ривожлантириш режалаштирилган. Асо- сий вазифалар қаторига табиий кўл ва унга туташ ҳудудни сақлаш ва муҳо- фаза қилиш, тоғ экотизимининг ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини тиклаш, эко- логик туризмни ташкил этиш, илмий ва экологик таълимни ривожлантириш киради. Ёдгорлик ҳудудида кўлга салбий таъсир кўрсатадиган ҳар қандай фаолият тури тақиқланади. Бундан ташқари, у ерда экологик назорат пости- ни ўрнатиш режалаштирилган. Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси билан бирга сайёҳлик йўналишлари белгилаб олинади. Бундан ташқари, ҳу- дудда сайёҳлар учун махсус йўлакчалар, ўриндиқлар, ахлат қутилари, ахбо- рот ва тақиқлаш белгилари ҳамда биоҳожатхоналарни ташкил қилиш каби чора-тадбирлар ҳам назарда тутилган. Global dunyoda ilm-fan va ta‘limdagi innovatsion rivojlanishning zamonaviy trendlari 15 dekabr, 2022 yil. 232 АДАБИЁТЛАР ШАРҲИ Ўзбекистоннинг экотуризм салоҳияти ва унинг самарадорлигини оши- ришда хориж таж