Кичик бизнес субъектлари фаолиятида инновацион фаолликни ошириш борасидаги муаммолари

Аннотация

Ушбу мақолада кичик бизнес субъектлари фаолиятининг инновацион фаоллигини ошириш, уни қўллаб-қувватлаш, инновацион фаоллигини оширишнинг истиқболли лойиҳаларини молиялаштириш механизмларини самарали ривожлантириш борасидаги муаммолар ва уларнинг ечимларига оид фикрлар келтирилган. Калит сўзлар: инновация, инновацион фаоллик, молиявий инновацион, инновацион салоҳият, ғоя, ишланмалар, молиялаштириш, инновацион ғоялар, юқори технологиялар, венчур, венчур фонд, венчурли тадбиркорлик, венчурли инвестиция, венчур компаниялар, таваккалчилик, хавф, инновацион марказлар, илмий-тадқиқот муассасалари. Кириш Бугунги кунда мамлакат иқтисодиётдa жиддий таркибий ўзгаришлар амалга оширилиб, иқтисодиётнинг турли тармоқ ва соҳаларида ривожланиш, иқтисодий мустақиллик, унинг барқарорлиги, мустаҳкамлиги, доимо янгиланишга ва ўз-ўзидан такомиллашиб боришга қодирлигини таъминловчи шарт-шароитларнинг яратилаётганлигига алоҳида эътибор қаратиш лозим. Бунда, кичик бизнес субъектлари фаолиятининг соҳаларининг ўрни беқиёсдир. Айниқса, кичик бизнес субъектлари фаолиятида инновацион фаолликни ошириш орқали мамлакат иқтисодиётида барқарорликка эришиш ва самарали иқтисодиётни шакллантириш борасидаги қатор муаммоларни ечиш имконияти пайдо бўлади. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномасида таъкидлаганидек: “Фаол тадбиркор деганда, биз рақобатбардош маҳсулот ишлаб чиқаришга қодир, энг муҳими, янги иш ўринлари яратиб, нафақат ўзини ва оиласини боқадиган, балки бутун жамиятга наф келтирадиган ишбилармон инсонларни тушунамиз. Бундай тадбиркорлар сафини кенгайтириш, жумладан, юқори технологиялар, илм- фаннинг энг сўнгги ютуқларига асосланган техника ва асбоб-ускуналарни мамлакатимизга олиб келиш ва жорий этиш учун уларга муносиб шароитлар яратиш бизнинг биринчи галдаги вазифамиз бўлиши шарт”. Бизга маълумки, 2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегиясининг устувор йўналишларида иқтисодиётга инновацияларни кенг жорий қилиш, саноат корхоналари ва илм-фан 250 Иқтисодиётни рақамлаштириш шароитида қулай ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш йўналишлари муассасаларининг кооперация алоқаларини ривожлантиришга, глобал инновацион индексда Ўзбекистон Республикасининг ўрнини яхшилаш ва 2030 йилга қадар топ-50 мамлакатлари қаторига кириш борасида ва “INNO” инновацион ўқув-ишлаб чиқариш технопаркини 4 та ҳудудда ташкил этилаётганлиги, инновацион ҳудудга айлантирилаётган туманларда юқори қўшилган қиймат яратадиган инновацион маҳсулотлар ишлаб чиқариш технологияларини ўзлаштириши каби қатор ишларнинг амалга оширилиши мамлакат иқтисодиётида кичик бизнес субъектлари фаолиятида инновацион фаолликни ошириш борасидаги мавжуд муаммолар ечимини топиш бугунги куннинг энг долзарб вазифалардан бири ҳисобланади. Адабиётлар шарҳи Кичик бизнес субъектлари инновацион салоҳиятини ошириш борасида жуда кўп иқтисодчи олимлар илмий изланиш олиб борган. Улардан россиялик иқтисодчи олим В.Г. Басареванинг илмий ишида кичик тадбиркорликни қўллаб – қувватлаш борасида давлатнинг ҳудудий сиёсатини ишлаб чиқиш масалалари келтириб ўтилган. М.М. Абдурахмонов ва У.В. Гафуровнинг ишларида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари фаолиятини давлат томонидан тартибга солиш, қўллаб-қувватлаш, инвестициялаш каби масалалар, америкалик иқтисодчилар Ж.У.Фени, Н.Лайанг, С. Прауз, П.Д. Джонсонлар венчур капитали-кичик бизнес инновацион корхоналарини акциядорлик капиталини молиялаштириш деб тушунтириб ўтганлар. Р.А Садикова кичик бизнес инновацион лойиҳаларини молиялаш манбалари, венчурли компаниянинг вужудга келиши ва фаолият кўрсатишининг босқичларини кўрсатиб берган. З.Тожиева кичик бизнес субъектлари фаолиятини молиялаширишда венчур фондларнинг манбаларидан фойдаланишни ва венчур капитални расмий ва норасмий соҳаларга ажратиб кўрсатади. Н.И. Лапин венчур тадбиркорлиги изланувчан ва таваккалчи бўлган фаолиятни қўллайди у инновацион фаолият учун жуда катта хавф бўлган бўғим деб айтган , Л.З Шибзухова венчур тадбиркорлиги инновацион фаолиятни қўловчи инструмент сифатида эканлигини айтган. Тадқиқот методологияси Илмий тадқиқотни амалга оширишда анализ, синтез индукция ва дедукция каби усуллардан фойдаланилган ҳамда адабиётларни таҳлил қилишда Web of Science илмий маълумотлар базасидан фойдаланилган. Шу билан бир қаторда, хорижий мамлакатларда кичик бизнес субъектлари фаолиятини инновацион фаоллигини оширишнинг иқтисодиётда тутган ўрни ва аҳамиятини таҳлил қилишда хорижий иқтисодчи олимларнинг манбаларидан ва мамлакат иқтисодиётида унинг тутган ўрнини ўрганишда ўзбек иқтисодчи олимлари фикрларининг таҳлилий қисмларидан фойдаланилди. 251 Иқтисодиётни рақамлаштириш шароитида қулай ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш йўналишлари Бундан ташқари, кичик бизнес субъектлари фаолиятининг инновацион фаоллигини оширишга қаратилганлик элементларини ўрганишда, уни макроиқтисодий барқарорлигини таъминлашдаги ўрни ва таъсирларини таҳлил қилишда Ўзбекистон Республикасининг расмий статистик маълумотлар базасидан фойдаланилди. Таҳлил ва натижа