Кичик тадбиркорликни ривожлантиришда эркин иқтисодий зоналарнинг роли

Аннотация

Ушбу мақолада кичик тадбиркорликни ривожлантиришда эркин иқтисодий зоналарнинг роли Жиззах вилояти мисолида ёритиб берилган. Хорижий инвестиция иштирокидаги корхоналарни ташкил этиш, улар томонидан амалга оширилган маҳсулот экспорти, вилоятдаги корхона ва ташкилотларнинг иқтисодиёт тармоқлари ва мулкчилик шакллари бўйича тақсимланиши, кичик бизнес субъектлари томонидан маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва хизматлар кўрсатиш ҳажми, вилоят иқтисодиёт тармоқларида яратилган маҳсулот (ишлар, хизматлар) умумий ҳажмида кичик тадбиркорликнинг улуши, фермер хўжаликларида асосий қишлоқ хўжалик маҳсулотларини ишлаб чиқариш ҳажми масалалари ёритиб берилган. Калит сўзлар: эркиш иқтисодий зона, макроиқтисодий кўрсаткичлар, ялпи ҳудудий маҳсулот, микрофирма, кичик тадбиркорлик, кичик бизнес субъектлари, инвестициялар, фермер хўжаликлари, ишлаб чиқариш тармоқлари. Жиззах вилояти Ўзбекистон Республикаси миллий иқтисодиётида муҳим ўрин эгаллайди. Бугунги кунда Ўзбекистон Республикаси ЯИМда Жиззах вилоятининг ҳиссаси ўн фоизга яқинни ташкил этмоқда. 1-жадвал Жиззах вилояти асосий макроиқтисодий кўрсаткичлари* 2020 йилга Ўлчов бирлиги 2021 йил нисбатан фоиз ҳисобида Ялпи ҳудудий маҳсулот млрд. сўм 6452,8 108,7 Саноат маҳсулоти минг. сўм 4388,8 109,4 Истеъмол товарлари млрд. сўм 100,6 111,5 Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари млрд. сўм 281,5 106,2 74 Иқтисодиётни рақамлаштириш шароитида қулай ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш йўналишлари Асосий капиталга киритилган млрд. сўм 1436,7 105,3 инвестициялар Қурилиш ишлари млрд. сўм 139,0 110,4 Юк айланмаси млн. тн-км 156,1 104,7 Йўловчи айланмаси млн. йўловчи- 367,7 106,8 км Чакана товар айланмаси млрд. сўм 476,8 119,3 Ташқи савдо айланмаси млн. АҚШ долл. 33,3 64,4 Экспорт млн. АҚШ долл. 18,9 62,0 Импорт млн. АҚШ долл. 14,4 67,8 Аҳолига пуллик хизмат кўрсатиш млрд. сўм 128,3 114,3 Иш қидирувчилар сифатида киши 224 125,1 рўйхатда турганлар (ҳисобот даври охирига), шу жумладан, расман рўйхатга киши 168 118,3 олинган ишсизлар, киши *Жиззах вилоят статистика бошқармаси маълумотлари. 2021 йилнинг январ-март ойларида ишлаб чиқарилган ялпи ҳудудий маҳсулот (ЯҲМ)нинг номинал қиймати 6452,8 млрд. сўмда баҳоланди. ЯҲМ реал ҳажмининг ўсиш суръатлари ўтган йилга нисбатан 108,7 фоизни ташкил қилди (1-жадвал). Жиззах вилоятида ЯҲМ ишлаб чиқаришнинг тармоқлар бўйича таркиби қуйидаги расмда келтирилган (1-расм). 1-расм. Жиззах вилоятида ЯҲМ ишлаб чиқаришнинг тармоқлар бўйича таркиби 75 Иқтисодиётни рақамлаштириш шароитида қулай ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш йўналишлари Вилоятда ЯҲМ ишлаб чиқаришнинг тармоқлар бўйича таркиби қуйидагича ифодаланади (2-жадвал). 2-жадвал Жиззах вилоятининг ЯҲМ ишлаб чиқаришнинг тармоқлар бўйича таркиби, фоизда* Якунга нисбатан фоиз ҳисобида 2020 йил январь- мартга нисбатан 2020 йил 2021 йил фоиз ҳисобида январь-март январь-март Жами 100,0 100,0 108,7 шу жумладан: Саноат 15,4 15,2 106,5 Қишлоқ хўжалиги 12,3 12,3 106,2 Қурилиш 11,1 11,5 110,4 Транспорт ва алоқа 17,7 17,0 105,0 Савдо ва умумий овқатланиш 13,5 13,5 114,0 Бошқалар 24,2 24,8 110,2 Маҳсулотлар ва экспорт- импорт операцияларига соф 5,8 5,7 108,7 солиқлар *Жиззах вилоят статистика бошқармаси маълумотлари. ЯҲМ ишлаб чиқариш умумий ҳажмининг 61,5 фоизи кичик тадбиркорлик (бизнес) ҳиссасига тўғри келди. Бу кўрсаткич 2020 йилнинг шу даврида 60,1 фоизни ташкил этган. Кўрсатилган хизматларнинг улуши ЯҲМ ишлаб чиқариш умумий ҳажмида 55,2 фоизни ташкил қилди. 2020 йилнинг шу даврида бу кўрсаткич 55,3 фоизни ташкил этган. Жиззах вилоят корхоналар ва ташкилотлар ягона давлат регистри базаси маълумотларига кўра, 2021 йилнинг 1 апрель ҳолатига рўйхатга олинган юридик шахслар сони 11131 тага етди, шундан фаолият кўрсатаётганлари сони 9591 тани (жами рўйхатга олинган юридик шахсларнинг 86,2 фоизини) ташкил қилди. Ҳисобот даврида вилоятда 16 та хорижий инвестиция иштирокидаги корхоналар ташкил этилди, 2 та хорижий инвестиция иштирокидаги корхоналар фаолияти тугатилди. Маълумотларга кўра, 2021 йил якуни билан 7 та хорижий инвестиция иштирокидаги корхоналар томонидан амалга оширилган маҳсулот 76 Иқтисодиётни рақамлаштириш шароитида қулай ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш йўналишлари экспорти 30347,8 минг долларни ташкил этди. Қўшма корхоналар томонидан амалга оширилган маҳсулот экспорти вилоят умумий экспортининг 44,4 фоизини ташкил этади. 3-жадвал Жиззах вилоятида 2021 йилнинг 1 апрел ҳолатига корхона ва ташкилотлар иқтисодиёт тармоқлари бўйича тақсимланиши* Фаолият Рўйхатга олинганлар кўрсатаётганлар якунга якунга бирлик нисбатан бирлик нисбатан фоизда фоизда Жами 11131 100,0 9591 100,0 шу жумладан: Саноат 1598 14,3 1382 14,4 Қурилиш 1099 9,9 953 9,9 Қишлоқ хўжалиги 1432 12,8 1177 12,3 Транспорт ва алоқа 408 3,7 317 3,3 Савдо ва умумий овқатланиш 3097 27,8 2552 26,6 Бошқа ишлаб чиқариш тармоқлари 578 5,2 441 4,6 Маиший хизматнинг ноишлаб чиқариш тури 193 1,7 143 1,5 Соғликни сақлаш, жисмоний тарбия, ижтимоий таъминот 441 4,0 422 4,4 Таълим, маданият ва санъат, фан ва илмий хизмат кўрсатиш 997 9,0 971 10,1 Бошқа ноишлаб чиқариш т