TALABALAR MEDIA KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOG VA KUTUBXONACHILAR O‘ZARO HAMKORLIGINING MAZMUNI

Аннотация

В данной научной тезис научно раскрыта роль, педагогические возможности и методические аспекты педагогов и библиотекарей в развитии медиакомпетентности учащихся. Особое внимание уделяется аспектам формирования медиакультуры на основе медиаграмотности. Ключевые слова: Медиаобразование, медиа культура, компетентность, манипуляция, информационная безопасность, медиаграмотность. Annotation. This thesis scientifically reveals the role, pedagogical capabilities and methodological aspects of educators and librarians in the development of student mediacompetency. On the basis of Media literacy, media culture is also dying with a special emphasis on the aspects of formation. Keywords: Media Education, media culture, competence, manipulation, information security, media literacy. Ta’lim jarayonida medisavodxonlik va axborot madaniyatini rivojlantirishga qaratilgan fanlarning maqsadi har bir medianing foydali tomonlari va kamchiliklarini tushungan holda tarqatilayotgan axborotni saralay bilish va zarurini qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘lsa, asosiy vazifasi insonlar tomonidan iste’mol qilinadigan har qanday axborotning manipulyativ kuchini anglagan holda undan chegaralanishni bilish hisoblanadi. Shuningdek, odamlarga OAV hamda fuqarolik jurnalistika rolini tushunishga yordam berishdir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son «O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida»gi farmonlari[1], 2018-yil 21-noyabrdagi PQ-4022-son «Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish maqsadida raqamli infratuzilmani yanada modernizatsiya qilish chora- tadbirlari to‘g‘risida»gi qarorlari[2], zamirida mediasavodxonlik va axborot madaniyatini rivojlantirishga qaratilgan qator vazifalar ham bor. Bugungi kunda mediasavodxonlik va axborot madaniyati, san’atning turlari, madaniyat sarchashmalari, internet orqali uzatilayotgan har qanday ma’lumot inson ongiga o‘zining ma’lum darajada ta’sirini o‘tkazib, uning dunyoqarashini o‘zgartirishga sabab bo‘lmoqda. Yuqorida tilga olingan tushunchalarning qo‘llanilishi va bugungi kunda mediata’lim, mediasavodxonlik, mediatanqid va mediani o‘rganishga bo‘lgan intilishning asosiy maqsadi ham axborotlarning 38 Sentabr, 2025-Yil yuzaga kelishi, uning tarqalish jarayonini tushunib yetish, tijorat, siyosiy, iqtisodiy, ma’naviy va madaniy maqsadlarda tarqatilayotgan axborotning mohiyatini anglagan holda uni baholay olish va xulosa chiqarishni bilishdir. Media savodxonlik – insonlarga turli media shakllarini va xabarlarni tahlil qilish, sintezlash, baholash va yaratishga imkon beradigan koʻnikmalar toʻplamidir. Qaysi manba ishonchli, qaysi manbada notoʻgʻri xabarlar tarqalishi mumkinligini media savodxonligi yuqori boʻlgan, ya’ni mediakompetentligi rivojlangan odam osongina sezishi va aniqlay olishi mumkin boʻladi. Boshqacha qilib aytganda, media savodxonlik – bu tanqidiy fikrlash koʻnikmalarini ommaviy axborot vositalari orqali uzatiladigan xabarlar va belgilardan foydalanishda qoʻllash qobiliyatidir [5; 5]. Ta’lim jarayonida media savodxonlik inson hayotida katta rol o‘ynaydi. Ular “shaxsga o‘zining ijtimoiy rollari – birinchi navbatda, fuqaro va oila a’zosi, qolaversa, butun jamiyat vakili va ma’lum bir hududda yashovchi shaxs sifatida murojaat qiladi. Media olami vositalarining mazmuni shaxsning jamiyat va uning quyi tizimlari bilan munosabatlarining barcha tomonlarini, shaxs tarkibiga kiradigan ijtimoiy munosabatlarning barcha sohalarini qamrab oladi. Axborot texnologiyalarining barkamol shaxsni rivojlantirish, uning mustaqil kasb tanlashi va kasbiy jihatdan o‘z-o‘zini shakllantirish, kasbiy mahoratini o‘stirishda tutayotgan o‘rni va ta’siri juda katta ahamiyatga ega hisoblanadi. Ta’lim jarayonida axborot texnologiyalari vositasidan foydalanish o‘qituvchi va talabalar oldida quyidagi imkoniyatlarni yaratadi, xususan: · axborot yig‘ishning yangi usullarini va ularni qo‘llashni bilib oladilar; · talabalarning fikrlash doirasi kengayadi, bilim olishga qiziqishlari ortadi; · mustaqil ishlashning roli ortadi, samaradorligi yaxshilanadi; · talabani aqliy jihatdan rivojlantirishga, hissiy-estetik doirasini kengaytirishga, ijobiy qobiliyatlarini o‘stirishga yordam beradi[5; 48]. Ta’lim tizimida olib borilayotgan tub islohotlar har bir shaxsdan bilim, yuksak madaniyat, yuqori malaka, ijodkorlik, jamiyat oldida mas’uliyatni his etishni talab qiladi. Taʼlimni axborotlashtirish taʼlim beruvchi va taʼlim oluvchi faoliyatini intellektuallashtirish jarayoni sifatida faqatgina zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida rivojlanadi. Taʼlimni rivojlantirishning zamonaviy bosqichida axborot kommunikatsion texnologiyalarni qo‘llash o‘qituvchilarning ham, talabalarning ham faoliyatida zaruriy vosita manbayidir. Pedagogik faoliyat mazmunidan kelib chiqib, o‘qituvchi shaxsiga qo‘yiladigan kasbiy talablardan biri – talabalarda mediakompetentlikni rivojlantrishning turli usullaridan mohirlik bilan foydalana oli