ESKI TERMIZNING IX-XIII ASRLAR BOSHLARI OSHXONA IDISHLARI O'RGANILISH TARIXI

Аннотация

Termizdan topilgan bu sopol idishlarni har tomonlama o‘rganilishi shuni ko‘rsatadiki, ularni tayyorlagan termizlik kulollar o‘z hunarining mohir ustalari bo‘lganlar va bu sohada ular katta yutuqlarga erishganlar.Ular faqat mohir kulollar bo‘libgina qolmay, balki, malakali rassom, nozik estetik did sohiblari ham bo‘lganlar. Topilgan sopol idishlar fikrimizning yorqin dalilidir. Idishlar termizliklarni yuqori rivojlangan moddiy madaniyatidan bizlarni voqif qilmoqda. Annotation: A comprehensive study of these ceramic vessels found in Termez shows that the Termez potters who made them were skilled masters of their craft and achieved great success in this field. They were not only skilled potters, but also skilled artists and people with a refined aesthetic taste. The ceramic vessels found are a vivid proof of our idea. The vessels make us aware of the highly developed material culture of the Termez people. Aннотация: Комплексное изучение керамических сосудов, найденных в Термезе, показывает, что изготовившие их термезские гончары были искусными мастерами своего дела и достигли в этом деле больших успехов. Они были не только искусными гончарами, но и искусными художниками, людьми с тонким эстетическим вкусом. Найденные керамические сосуды – яркое подтверждение нашей мысли. Они свидетельствуют о высокоразвитой материальной культуре термезцев. Kalit so‘zlar: Eski Termiz,, xumdonlar, xumlar, hunarmandlar, qozonlar. chiroqlar. Keywords: Old Termez, khumdons, khums, craftsmen, cauldrons, lamps. Ключевые слова: Старый Термез, хумдоны, хумы, мастера, котлы, светильники. So‘nggi o‘n yil ichida Ko‘hna Termiz o‘rnida olib borilgan keng qamrovli arxeologik tadqiqotlar hali yoritilmagan ishlarni yoritishga imkon berdi. Bu qadimiy shahar tarixi va madaniyatining ko‘plab noma’lum sahifalari, siyosiy hayotning turli tomonlarini tavsiflovchi ulkan arxeologik materiallar to’plandi. Termizning turli tarixiy davrlardagi madaniy, iqtisodiy va mafkuraviy hayotini bu materiallar o’zida aks ettiradi. Bu yerda sopol materiallar ayniqsa juda ko’plab topilgan. Idishlardagi https://scientific-jl.com 2 0 4 50-son_1-to’plam_Avgust -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi shakllar orqali qo‘shni tarixiy va madaniy hududlar bilan muntazam aloqa qilinganligini ko‘rishimiz mumkin.Termizda kulolchilik ishlab chiqarishning mahalliy xususiyatlarini ko’rishimiz mumkin. Topilgan kulolchilik buyumlari orasida o‘rta asrlarga oid yuqori sifatli sopol shakllarning nafisligi va dekorning xilma-xilligi bilan farq qiladi. O‘rta asrlarda Termizda XII-XIII asrlar boshlari yoritish asboblari.orasida O‘rta asr arxeologik yodgorliklarida chiroq topilmalari eng ko‘p uchraydi. Svam 3521/2 INV 1043. Sirkor chiroq. Eski Termiz. IX-X asrlar. O'lchami:3,4x2,5x3,8. Svam 3521/2 INV 1043. Sirkor chiroq. Eski Termiz. IX-X asrlar. O'lchami:3,4x2,5x3,8 sm. Termizning o‘rta asr hunarmandchiligi uy-ro‘zg‘or buyumlarini ishlab chiqarish hali hech bir tadqiqotchi tomonidan alohida o‘rganilmagan. Bu mavzuga bag‘ishlangan materiallar juda kam bo‘lib, ular Termiz shahrining tuzilishini o‘rganishda katta ahamiyatga ega bo‘lgan ushbu muhim masalani yetarli darajada to‘liq ko‘rib chiqishga imkon bermagan . Bu hunarmandchilik kvartallari va umuman shaharning o‘rta asr qatlamlari haqida juda kam ma’lumotga ega. So‘nggi paytlarda bu holat yaxshi https://scientific-jl.com 2 0 5 50-son_1-to’plam_Avgust -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi tomonga tez o‘zgarmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Arxeologiya instituti Termiz arxeologiya guruhi tomonidan bugungi kunda o‘rta asr qatlamlari va ularga xos bo‘lgan obyektlar keng ko‘lamda tadqiq etilmoqda. To‘g‘ridan to‘g‘ri va shaharning ishlab chiqarish maydonlarida, kulol va metallga ishlov beruvchilar kvartallarida qazish ishlari olib borishdi. Juda boy arxeologik materiallar to‘plangan bo‘lib, bu o‘rta asrlar Termiz va undan tayyorlangan mahsulotlar hunarmandchiligining ko‘plab jihatlarini yoritish imkonini berdi.1 Eski Termiz Rabod hududidagi kulolchilik xumdoni. Ma’lumki, an’anaviy idishlar ishlab chiqarish har bir oilaning turmush tarziga aylangan bo‘lib, u odatda o‘ziga hos shakllari bilan farqlanadi. Termizdan topilgan oshxona sopol buyumlarining aksariyati kulolchilik charxida yasalgan bo‘lib, hunarmand-kulol mahsulotlari hisoblanadi. O‘rta asrlardagi O‘rta Osiyoning oshxona anjomlari bir xillikdan uzoqda o‘rganilgan. Termizdan oshxona kulolchilik idishlari, asosan, rabodning shimoliy qismida joylashgan karvonsaroy, maishiy va turar-joy majmuasi hamda ikkita sopol pechda qazish ishlari natijasida topilgan. Kulolchilik ashyolariga juda boy va rang-barang Bu yerda turli xil qozonlar, Ko‘zalar, sopol idishlar, kosalar (sopol qozonlardan tashqari tosh va bronza qozonlar) ko‘p topilgan . Eng xilma-xil va ko‘p sonli keramika qozonlari. Ulardan 136 tasi bor. 1 Аннаев Т. Дж . Раскопки на Талитагора и некоторие вопроси водоснабжения Термеза и его округи//ИМКУ. Вип. 19 Ташкент: Фан, 1984 htt