PSIXOLOGIYA FANINING HAYOTIMIZDAGI O’RNI

Аннотация

В данной статье описывается необходимость науки психологии сегодня, роль науки психологии сегодня. Анализируются причины ежегодного роста интереса к психологии. Ключевые слова:психология, психологические методы, психика, характер, психологическиенавыки,Сеченов ,Беруний,Фарабий . Annotation :This article describes the need for the science of psychology today, the role of psychology today. Reasons for year-by- year increase ininterest in psychology are analyzed. Keywords: psychology, psychological methods, psyche, character, psychological skills, Sechenov, Beruniy, Farabiy. Psixologiya ( yunonchadan olingan boʻlib, " ruh, qalb, ong, xarakter " degan maʼnoni anglatadi ) shaxslarning psixikasini, ruhiy holatini oʻrganuvchi fan. Psixologiya faniga ehtiyoj qadimdan yuzaga kela boshlagan. Bunga sabab qilib, dastlabki odamlar paydo boʻlishini va ularda gʻayritabiiy oʻzgarishlar ( tush, uyqu, oʻlim ) paydo boʻlishini olishimiz mumkin. Keyinchalik bu gʻayritabiiy oʻzgarishlarga diniy qarashlar orqali baho bera boshlaydilar.Har bir din targʻibotchilari oʻzlarining diniy qarashlaridan kelib chiqib turli xil izoh bildiradilar. Masalan, tush - bu oʻlimning bir turi, unda ruh tanadan chiqib oʻzining xudosining yoniga boradi deb oʻylaydilar. Insonlar onggi rivojlanishi natijasida bu hodisalarga ilmiy qarashlar vujudga keladi va psixologiya fan sifatida oʻrganib boriladi. Psixologiya fani fan sifatida shakllanib borishida va turli xil insoniyat uchun nomaʼlum boʻlgan holatlarlarning fanda oʻz izohini topishida bir qancha olimlarning hissasi kattadir. Ular rus olimi Sechenov (1829 - 1905 ) va uning shogirdlari (ular fanga nomaʼlum boʻlgan koʻplab hodisalarni tahlil qiladilar va ularning nazariyalari orqali psixologiya fani ancha rivojlanadi ), rus olimi Pavlov ( 1849 - 1936 ), nemis olimi Leybnis ( 1646 - 1716), ingliz faylasufi Jon Lokk ( 1632 - 1704 ), ingliz tadqiqotchisi Gartli ( 1705 - 1757 ), fransuz Didro ( 1713 - 1784 ) (ular tafakkur, idrok kabi tushunchalarga taʼrif berishgan ), Gobbs ( 1588 - 1679 ) ( psixologiya faniga salmoqli hissa qoʻshgan olimlardan biri, u ruh tushunchasini inkor qiladi va harakatni yagona voqealik deb hisoblaydi ). 86 INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS ISSN:3030-332X Impact factor: 8,293 Volume 12,issue1,June2025 https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR worldly knowledge Index: googlescholar, research gate, research bib, zenodo,open aire. https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X Psixologiya fanining Sharq mamlakatlarida ham rivojlantirib, psixologiya fanini oʻrganganishga yetarlicha hissa qoʻshgan olimlarimiz mavjud. Masalan, Beruniy yunon , rim va boshqa Gʻarb mamlakatlari olimlarining asarlarini qunt bilan oʻrganadi va hayotga tadbiq qiladi. U psixologiya hayvonlarda ham , insonlarda ham mavjudligini, ammo ularning bir- biridan farq qilishini tushunadi. Hayvonlar psixologiyasi ongsizlikka xoslangan, yaʼni ular oʻz - oʻzini boshqarish xususiyatiga ega emas, ular fikrlash, oʻylash kabi xususiyatlarga ham ega emas, fikrlash, oʻylash, aql, idrok oʻrnini ularda reflekslar bajaradi. Insonlar esa oʻz - oʻzini boshqarish, fikrlash, mantiqiy oʻylash va xulosaga kelish, tafakkur qilish, idrok, diqqat kabi xususiyatlargaega. Yana bir Sharq mutafakkir olimlaridan biri - Farobiy.U juda koʻp sohalarni prgangan va tahlil qilgan.Masalan, etika, estetika, psixologiya, falsafa, matematika. Psixologiyaga oid qarashlari, asosan, axloq munosabatlari bilan bogʻliq, yaʼni Farobiyning fikricha, insonning ahloqi, xulq - atvori shakllanishida, rivojlanishida tashqi muhit va orttirilgan tajribalar muhim ahamiyatga ega. Haqiqattan ham, tashqi muhit insoniyat rivojlanishida ham katta rol oʻynaydi. Muhit yaxshi boʻlsa, ya'ni shaxslar yashayotgan muhit qay darajada sogʻlom boʻlsa, u muhitda aqlan, xulqan rivojlangan, yetuk, oʻz qarashlariga, fikriga ega insonlar yetishib chiqadi. Tajriba insonlarni mukammallik sari yetaklaydi. Tajribalar qayta xatoga yoʻl qoʻyishdan saqlaydi va kattahayotiy omildir. Hozirgi kunda koʻrishimiz mumkinki, maktablarda koʻp oʻquvchilar orasida psixologik muammoli oʻquvchilar ham mavjud. Eʼtibor qaratadigan boʻlsak, ular yashab, rivojlanadigan muhit sogʻlom emas, yaʼni farzandga boʻlgan ota - onaning eʼtibori, mehri kam. Ularga dars oʻtish jarayonida yoki ular bilan muloqot jarayonida turli xil toʻsiqlar uchraydi. Agar ularning holatiga psixologik yechim berilmasa yoki oldi olinmasa, ularning avlodlarida ham ushbu jarayonlar uchrashi mumkin. Bundan tashqari, ayrim xulqi ogʻir ota-onadan tugʻilgan bolalar orasida ham turli xil muammolar uchraydi. Albatta, buning uchun psixologik mahoratga ega, tajribali psixologlar bolalar bilan, nafaqat bolalar, balki ularni voyaga yetkazayotgan ota-onlar bilan ham ishlashi zarur. Hozirgi kunda shunday muammolarning oldini olish maqsadida turli xil chora tadbirlar olib borilmoqda, yaʼni maktablarda