АГРОБИЗНЕС ВА РАҚАМЛАШТИРИШ: ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ УЧУН ЗАМОНАВИЙ ТЕХНОЛОГИЯЛАРНИ ЖОРИЙ ЭТИШНИНГ ИҚТИСОДИЙ САМАРАСИ

Аннотация

It is important to study the economic effectiveness of digitalization in agribusiness and the introduction of modern technologies in agriculture. This article examines the development and integration of information and communication technologies (ICT) and digital technologies in the agrarian sector of Uzbekistan. The article, in particular, examines the role of geographic information systems and modern ICT tools in improving agricultural management systems. It also presents the results of research aimed at reforming agriculture and optimizing production processes through the introduction of digital technologies. Research has shown that the application of ICT in the agricultural sector is important for increasing production efficiency, managing resources, and creating new market opportunities. Keywords: agricultural sector, information and communication technologies, digital technologies, geoinformation systems, smart agriculture, digitalization. КИРИШ Қишлоқ хўжалиги Ўзбекистон иқтисодиётида муҳим рол ўйнайдиган секторлардан биридир. Бу соҳа миллий иқтисодиётда бандликни таъминлашга катта ҳисса қўшади. Сўнгги йилларда мамлакат аграр соҳани ривожлантириш ва рақамли технологияларни жорий қилишга алоҳида эътибор қаратаётгани эътироф этилмоқда. Рақамлилаштиришга йўналтирилган бу ҳаракатлар мамлакатда рақамли иқтисодиётни ривожлантиришга қаратилган кенг кўламли стратегиянинг бир қисми сифатида амалга оширилмоқда. АКТнинг аграр соҳага WWW.INFOCOM.UZ “RAQA MLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9-SON 275 жорий қилиниши ишлаб чиқаришни яхшилаш, ресурсларни оптималлаштириш ва унумдорликни оширишга имконият яратади. Дунё бўйича рақамли технологиялар, жумладан геоахборот тизимлари, Интернет манбалар (IoT) ва маълумотлар таҳлили аграр ишлаб чиқаришга интеграция қилинаётгани кузатилмоқда. Бу инновациялар нафақат аграр амалиётларни ўзгартираётгани, балки қишлоқ хўжалиги иқтисодиётини модернизация қилишга ҳам ҳисса қўшмоқда. Ушбу мақола Ўзбекистон аграр бошқарув тизимларининг жорий ҳолатини ўрганишга ва АКТнинг аграр соҳага интеграциясини қўллаб-қувватлашдаги ролини таҳлил қилишга қаратилган. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 3 июлдаги “Ўзбекистон Республикасида рақамли иқтисодиётни ривожлантириш чора- тадбирлари тўғрисида” ПҚ-3832-сон қарори қабул қилиниб, давлат бошқарув тизимини замонавий ахбороткоммуникация технологиялари асосида янада такомиллаштириш, рақамли иқтисодиётни жорий этиш ва ривожлантиришни таъминлаш бўйича шарт-шароитларни яратиш мақсадида ушбу қарор билан Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Лойиҳа бошқаруви миллий агентлиги рақамли иқтисодиётни жорий этиш ва ривожлантириш соҳасида ваколатли орган этиб белгиланди ва унга бир қатор вазифалар юклатилган [1]. Республикада давлат бошқарув тизимида рақамли иқтисодиётни жорий этиш бўйича жадал равишда амалга оширилаётган ислоҳотларни янада қўллаб- қувватлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 13 декабрдаги “Ўзбекистон Республикаси давлат бошқарувига рақамли иқтисодиёт, электрон ҳукумат ҳамда ахборот тизимларини жорий этиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” ПФ-5598-сон фармони қабул қилинган [2]. Мазкур фармон рақамли давлат бошқаруви ахборот тизимларини ривожлантиришнинг ягона приципларини ишлаб чиқиш, ”Электрон ҳукумат” тизимининг амалга оширилишини жадаллаштириш, бунда давлат, аҳоли ва бизнес ўртасида самарали ҳамкорликни таъминлаш масалаларига қаратилиб, уларни ечиш бўйича шарт-шароитларни яратиш бўйича аниқ чора-тадбирлар белгилаб берилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 23 октябрдаги “Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг 2020 — 2030 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида” ПФ-5853-сон фармони қабул қилиниб, қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат тармоқларини ривожлантириш бўйича аҳолининг озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш, қулай агробизнес муҳитини ва қўшилган қиймат занжирини яратиш, соҳа бошқарувида давлат иштирокини камайтириш ва инвестициявий жозибадорликни ошириш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш ва атроф-муҳит муҳофазасини таъминлаш, “RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 9 -SON WWW.INFOCOM.UZ 276 давлат бошқарувининг замонавий тизимларини ривожлантириш, тармоқни қўллаб-қувватлашга йўналтирилган давлат харажатларини босқичма-босқич диверсификация қилиш, қишлоқ хўжалигида илм-фан, таълим, ахборот ва маслаҳат хизматлари тизимини ривожлантириш, қишлоқ ҳудудларини ривожлантириш; тармоқ статистикасининг шаффоф тизимини ишлаб чиқиш бўйича устувор йўналишлар белгилаб берилган [3, 4]. МЕТОДОЛОГИЯ Ўзбекистон аграр соҳасида рақамли технологияларнинг ўрнини тушуниш учун, мавжуд сиёсатлар таҳлили ва турли хил ҳудудлардан олинган маълумотларнинг солиштирма таҳлили, агробизнесда замонавий рақамлаштириш технологиялари, уларнинг амалий қўлланилиши, статистик таҳлиллар ва моделлаштириш каби усуллардан фойдаланилди. Асосий маълумотлар аграр соҳадаги манфаатдор томонлар, фермерлар, давлат органлари ва АКТ мутахассислари билан интервьюл