O‘QITUVCHI – MURABBIYNING KO‘P QIRRALI KASBIY-PEDAGOGIK FUNKSIYALARI

Аннотация

The article examines the professional and pedagogical functions of a teacher-coach in educational institutions and sports sections. The analysis of theoretical and empirical data confirms the need for an integrated approach to the training and activities of a specialist who combines pedagogical, coaching and educational roles. The study involved 28 teacher-coaches working in the secondary education system. The results of a questionnaire and a comparative 60 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference analysis of the effectiveness of the implementation of the functions of a teacher- coach are presented. Key words: teacher-coach, professional and pedagogical functions, pedagogical activity, sports training, training and education. Zamonaviy jismoniy tarbiya tizimi mutaxassisdan kasbiy mahoratni umumlashtirishni talab qiladi. O‘qituvchi-murabbiy nafaqat tarbiyaviy, balki uslubiy, tashkiliy, tarbiyaviy va psixologik funktsiyalarni ham bajaradi. Uning faoliyatining o‘ziga xos xususiyati ta'lim standartlari talablarini o‘quvchilarning barqaror jismoniy va axloqiy fazilatlarini rivojlantirishga qaratilgan sport mashg‘ulotlari vazifalari bilan uyg‘unlashtirish zaruratidadir. Adabiyot sharhi A.V.ning tadqiqotlariga ko‘ra. Zaporojets, N.I. Ponomarev va S.D. Nesterovichning so‘zlariga ko‘ra, o‘qituvchi-trener kasbi yuqori darajadagi professional ko‘p vazifani o‘z ichiga oladi. O‘qituvchi-trener o‘quv dasturlarini o‘quvchilarning individual xususiyatlariga moslashtira olishi (Nikitin S.M., 2016), psixologik yordam usullarini yaxshi bilishi (Isaeva M.V., 2019) va o‘quv jarayonini samarali boshqarishi kerak (Filippov A.S., 2020). Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘quvchilarning jismoniy tayyorgarligi, motivatsiyasi va sport yutuqlari bevosita har bir funktsiyani amalga oshirish darajasiga bog‘liq. Tadqiqot metodologiyasi Tadqiqotning maqsadi - o‘qituvchi-trenerning kasbiy-pedagogik funktsiyalarini aniqlash va tizimlashtirish, shuningdek ularni amaliyotga tatbiq etish darajasini aniqlash. Tadqiqot ob’ekti - o‘qituvchi-trenerning faoliyati. Tadqiqot predmeti kasbiy va pedagogik funktsiyalarni amalga oshirishning tuzilishi va samaradorligi hisoblanadi. Tadqiqot usullari: - 28 nafar o‘qituvchi-trenerlar o‘rtasida so‘rovnoma; - ekspert baholash (12 ta ekspert); - ta'lim va o‘quv rejalarini tahlil qilish; - statistik ma'lumotlarni qayta ishlash usuli (o‘rtacha qiymatlar, reyting). Tadqiqot natijalari O‘qituvchi-trenerlardan turli funktsiyalarni amalga oshirishning ahamiyati va chastotasini 1 (hech qachon bajarilmaydi) dan 5 (doimiy bajariladi) shkalasi bo‘yicha baholash taklif qilindi. 61 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference 1-jadval O‘qituvchi-trenerning kasbiy-pedagogik funktsiyalarining ahamiyatini baholash Yo‘q. Funktsiya O‘rtacha ball O‘rtacha ball (amalga (muhimligi) oshirish) 1 Ta'lim (sport asoslarini 4.9 4.7 o‘rgatish) 2 Tarbiyaviy 4.6 4.3 3 Motivatsion 4.5 4.2 4 Diagnostika (talabalar 4.2 3.8 darajasini baholash) 5 Uslubiy (dasturlarni ishlab 4.1 3.6 chiqish) 6 Tashkiliy va boshqaruv 3.9 3.4 7 Psixologik va pedagogik 4.4 3.5 yordam Tahlil va muhokama Olingan ma'lumotlar shuni ko‘rsatadiki, amalga oshirishning eng yuqori darajasi asosiy funktsiyalarda kuzatiladi: ta'lim va tarbiya. Shu bilan birga, psixologik va uslubiy yordamning ahamiyati va ularning amalda amalga oshirilishi o‘rtasida tafovut mavjud. Bu esa murabbiylik faoliyati psixologiyasi va metodikasi bo‘yicha o‘qituvchi-trenerlarni qo‘shimcha tayyorlash zarurligini ko‘rsatadi. 2-jadval Funktsiyalarning ahamiyati va amalga oshirilishi o‘rtasidagi nomuvofiqlik Funktsiya Qarama-qarshilik (nuqta) Ta’limiy 0,2 Tarbiyaviy 0.3 Motivatsion 0.3 Diagnostik 0.4 Uslubiy 0,5 Tashkiliy va boshqaruv 0,5 Psixologik va pedagogik yordam 0,9 62 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Eng katta tafovut “Psixologik-pedagogik qo‘llab-quvvatlash” bandida qayd etilgan, bu esa kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlashda qo‘shimcha e'tiborni talab qiladi. O‘qituvchi-murabbiyning kasbiy-pedagogik faoliyati keng ko‘lamli funktsiyalarni o‘z ichiga oladi, ularning har biri o‘quvchilarning ta'lim va sport tayyorgarligi sifatiga ta'sir qiladi. Ta'lim va tarbiya bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan funktsiyalar to‘liq amalga oshiriladi, diagnostik, psixologik va uslubiy funktsiyalar esa ko‘proq e'tiborni talab qiladi. Tadqiqot natijalari zarurligini ko‘rsatadi: - faoliyatning psixologik-pedagogik jihatlari bo‘yicha malaka oshirish kurslarini amalga oshirish; - universal uslubiy tavsiyalarni ishlab chiqish; - o‘qituvchi-trener faoliyatida diagnostika va aks ettirishni kuchaytirish. So‘rov va ekspert baholash natijalari shuni ko‘rsatdiki, amaliyotda o‘quvchilarni o‘qitish va tarbiyalash bilan bog‘liq funksiyalar eng to‘liq amalga oshirilmoqda, chuqur psixologik-pedagogik bilim va uslubiy tayyorgarlikni talab qiluvchi funksiyalar esa k