AVTOTRANSPORT VOSITALARINI RADIAL MARSHRUTLARDA YUK TASHISHNI REJALASHTIRISH VA OPTIMAL TAQSIMLASH

Аннотация

Ushbu maqolada avtotransport vositalarini radial marshrutlarda yuk tashishni rejalashtirish va optimal taqsimlash va buning uchun matritsa elementlarining mumkin bo‘lgan yig‘ilmasini turli kombinatsiyalarda tuzish diskret dasturlashning kombinatorli tahlil etish masalalari turiga kiradigan kombinatorli tahlil etishni taqoza etadigan masalalarni yechish bo’yicha tavsiyalar berilgan. Kalit so’zlar: matritsa, Avtotransport vositalari, mexanizm, radial marshrut, kombinatorli tahlil, tutashma. Bozor iqtisodiyoti sharoitida iste’molchilar tomonidan tashish xizmati va sifatiga nihoyatda yuqori darajadagi talablar qo‘yiladi. Tashish natijalarini ishonchliligi va iste’molchi ehtiyojlariga mosligi, turli nomdagi yuklarni ma’lum bir hajmda hamda belgilangan muddatlarda iste’molchilarga yetkazib berish, tashish xavfsizligi va sifatini ta’minlash, tashish jarayonini iste’molchi ehtiyojlariga moslashtirish hamda uning harajatdorligini kamaytirish, tashishga oid xizmat turlarini ko‘paytirish va sifatini yaxshilash kabi talablar kiradi. Bunday talablarni bajarish uchun, hudud doirasida joylashgan tutashma manzillarni tashishga bo‘lgan ehtiyojlarini qondirish borasidagi tashish xizmati jarayonlarini tizimli tarkibini ilmiy asoslash lozim bo‘ladi. Avtotransport vositalarini (AV) radial marshrutlarga taqsimlash masalasini diskret qo‘yilishida olinadigan yechim marshrutlarga taqsimlanadigan AV ni sonlari har qanday qiymatlardan emas, balki mumkin bo‘lgan yechimlarni o‘z ichiga oladigan diskret to‘plamga tegishli qiymatlardan iborat bo‘ladi. https://scientific-jl.org/obr 9 6 Выпуск журнала №-69 Часть–2_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 Taqsimlash masalasini qo‘yilishidagi ayrim xususiyatlarni mohiyatini ochib berish maqsadida bitta tutashma manzil (TM) ga bir necha turdagi yuklarni yetkazib beruvchi radial marshrutlar tizimini hisoblanadi. TM ga radial marshrutlarda tashib beriluvchi yuk turlarini to‘plami L, har bir yuk turi indeksi l bo‘lsin, lL. TM ga tashib beriluvchi yuklar turlarining indekslari 1 raqamidan to l raqamigacha tashish ox hajmlari Q ni kamayib borish tartibida berilgan ya’ni L =  1,2..., l,..., l  va 1 ох https://scientific-jl.org/obr 9 7 Выпуск журнала №-69 Часть–2_ Мая –2025 Q 1  Q 2  . . .  Q l . . .  Q lo x . Tutashma manzilga l - yuk turi tashib beriladigan radial marshrutlar raqamlari lokal to‘plamlari J barcha lL uchun belgilangan. 1 L J l = J 1  J 2  . . .  J l  . . .  J lо х = J . (1) Radial marshrutlar raqamlari to‘plamlari – J ni elementlari marshrutdagi tashish 1 masofasi l yoki aylanish vaqti t ni oshib borishi tartibida raqamlangan. TM ni j j kunlik tashish hajmiga bo‘lgan ehtiyoji har bir l- yuk turi bo‘yicha Q tonnada yoki 1 z =Q/q ·γ bir kunlik umumiy avtoqatnovlar soni ko‘rinishida berilgan. 1 n sm Tutashma manzilga yuk tashib beruvchi barcha radial marshrutlar (yo‘nalishlar) ularni uzunligi ortib borishi tartibida raqamlashtirilgan bo‘lib, mazkur raqamlar to‘plami J berilgan. Radial marshrutlar to‘plami J da har bir l-yuk turi tashiladigan marshrutlar raqamlari to‘plamchasi J barcha l l  L uchun belgilangan. Belgilangan J to‘plamga tegishli radial marshrutlarda tutashma manzilga l tashiladigan kunlik yuk hajmi bajarilishi lozim bo‘lgan avtoqatnovlar soni ko‘rinishida Z berilgan. j Har bir radial marshrutga taqsimlanayotgan AV tomonidan mazkur j- marshrutda bajarilishi rejalashtirilayotgan avtoqatnovlar soni Z faqat ma’lum bir j Z diskret to‘plam j j J ga tegishli diskret qiymatlarni olish mumkin. Mazkur j diskret to‘plam elementlari j-marshrutlarni jo‘natish manzilida AV ga yuk ortish ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 uchun ajratilayotgan mexanizmlar kanallar soniga bog‘liqdir. Shunday qilib j=1 marshrutning jo‘natuvchi manzilida ajratilishi mumkin bo‘lgan yuk ortish mexanizmlari sonlari https://scientific-jl.org/obr 9 8 Выпуск журнала №-69 Часть–2_ Мая –2025 jo x 1 = 0 , 1 , 2 , . . . , ga mos ravishda bajariluvchi avtoqatnovlar sonlari to‘plami quyidagicha bo‘ladi: Z 1 1 = Z 1 0 , Z 1 1 , Z 1 2 , . . . Z 1 1 o x = o  , 1  , 2  , . . . , 1 о х  . Umumiy holda j to‘plamga tegishli barcha radial marshrutlarni jo‘natish manzillarida ortish mexanizmlari ishlatilganda ularni kunlik ish vaqtini ratsional yuklash maqsadida aniqlangan avtoqatnovlar sonlari to‘plamini quyidagi tartiblashtirilgan matritsa ko‘rinishida ifodalash mumkin: (2) bu yerda j =  j  − j −  0 , 1 , 2 , . . . , Z Z ... Z o o . . . o 10 20 jo Z Z ... Z 1 1 . . . 1 11 21 j1 Z = = jj J . . . . . . . . . . j Z Z ...Z   ...  11 22 jj 1 2 j radial marshrutning jo‘natish manzilida ishlatilishi mumkin bo‘lgan yuk ortish mexanizmlari sonlari to‘plami; γ-jo‘natish manzilida bitta yuk ortish mexanizmi (σ=0) ish unumdorligi j doirasida xizmat ko‘rsatilishi mumkin bo‘lgan kunlik avtoqatnovlar soni. Matritsadagi har bir qator elementlari bo‘yicha yuk tashiluvchi radial marshrutlar raqamini belgilovchi j indekslar qiymatlari chapdan o‘ngga