Квазисуды: как альтернативный способ разрешения административно-правовых споров

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада маъмурий-ҳуқуқий низоларни ҳал низоларни ҳал этишнинг этишнинг муқобил усулларидан бири бўлган квазисудлар муқобил усуллари, таҳлил қилиниб, бу институтнинг маъмурий одил судловни маъмурий-ҳуқуқий низо, амалга оширишдаги аҳамияти асослантирилган. квазисуд, трибунал, Квазисудларнинг ҳуқуқий моҳияти ва зарурати романо- 1 PhD, Independent researcher, Supreme School Judges with the Supreme Judicial Council of the Republic of Uzbekistan, Judge of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan. E-mail: lawyerdar72@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2025) / ISSN 2181-1415 Апелляция кенгаши, герман ҳамда англосаксон ҳуқуқ оиласига мансуб бўлган маъмурий суд, хорижий давлатлар тажрибаси ўрганилган ҳолда ушбу маъмурий юрисдикция, институтнинг маъмурий-ҳуқуқий низоларни ҳал этишдаги махсус суд, афзалликлари ҳамда маъмурий адлия тизимида тутган давлат функциялари, мансабдор шахс, ўрни каби долзарб ҳуқуқий масалалар илмий мушоҳада ҳуқуқий категория, асосида ёритиб берилган. дерегуляция, деэтатизация, Европа-континентал модели. Квазисуды: как альтернативный способ разрешения административно-правовых споров АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются квазисуды как один из альтернативные способы альтернативных способов разрешения административно- разрешения споров, правовых споров, обосновывается значимость этого административно- института в осуществлении административного правовой спор, квазисуд, правосудия. Правовая сущность и необходимость трибунал, квазисудов изучены с учетом опыта зарубежных государств, Апелляционный совет, относящихся к романо-германской и англосаксонской административный суд, правовым системам. Научно освещаются актуальные административная правовые вопросы, такие как преимущества данного юрисдикция, специальный суд, института в разрешении административно-правовых государственные споров и его роль в системе административного правосудия. функции, должностное лицо, правовая категория, дерегуляция, деэтатизация, европейско- континентальная модель. Маъмурий-ҳуқуқий низоларни ҳал этишнинг хорижий тажрибасини ўрганиш, ушбу соҳадаги қонунчиликни такомиллаштириш босқичида асосли ва долзарб ҳисобланади. Хорижий давлатларда маъмурий-ҳуқуқий низоларни ҳал қилиш фаолиятини ташкил этиш ва процессуал тартибга солиш моделлари хилма-хилдир. Хусусан, маъмурий-ҳуқуқий низоларни ҳал қилиш моделларини ўз навбатида икки гуруҳга ажратиш мумкин: низоларни ҳал этишнинг муқобил усуллари ва низоларни суд тартибида ҳал этиш. Хорижий давлатларда маъмурий-ҳуқуқий низоларни ҳал қилишнинг муқобил усули сифатида квазисудларни келтириш мумкин. Таъкидлаш жоизки, маъмурий квазисуд органлари институти деярли барча мамлакатларда мавжуд. Хорижий давлатларда бу институт тизимли ва назарий жиҳатдан эмас, балки заруратга қараб ривожланган. “Маъмурий ҳуқуқнинг энг кенг тарқалган луғатларидан бирида маъмурий юстиция “махсус суд ва квазисуд органлари” – деб тарифланган” [1]. Бироқ, назарий асосларга кўра ҳамда одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилиши, 276 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2025) / ISSN 2181-1415 фавқулодда судлар тузишга йўл қўйилмаслиги жиҳатидан олиб қаралса, квазисудларни суд ҳокимияти тизимига киритиб бўлмайди. “Ҳатто маъмурий квазисуд органлари тарихан илк бор яратилган Буюк Британияда ҳам доктрина уларни аниқлашда қийналади. Кенг маънода ушбу ҳуқуқий категория давлат органлари томонидан ташкил этилган, давлат функцияларини бажарадиган, давлат томонидан молиялаштириладиган, лекин давлат томонидан сайланадиган мансабдор шахслардан маълум даражада мустақилликка эга бўлган юридик шахсларни қамраб олади” [2]. Франция ҳуқуқида маъмурий квазисуд органлари давлат ҳокимияти томонидан (одатда қонун чиқарувчи орган) давлат номидан фаолиятнинг алоҳида муҳим соҳаларини (иқтисодий ва инсон ҳуқуқлари) тартибга солиш учун ташкил этилган органларга ишора қилади[3]. Лекин, квазисудлар қонун чиқарувчи ёки ижро ҳокимияти фаолияти билан шуғулланмаслиги сабабли у ушбу ҳокимиятлар тизимига ҳам кирмайди. “Мафкуравий сабабларга кўра, бу институт (квазисуд) англо-саксон мамлакатларида кўпроқ ривожланган. Чунки, уларда дерегуляция (тартибга солиш) механизмлари ёки деэтатизация (жамият ҳаётининг турли соҳаларида давлат ўз ваколатларининг бир қисмини фуқаролик жамияти институтларига бериши) феномени бошқарув нормаси ҳисобланади. Европа-континентал моделидаги мамлакатларда давлат узоқ вақт ҳал қилувчи рол ўйнаган. Шунинг учун ушбу институтнинг тарқалиши кечроқ бошланди ва унга бўлган ҳаракатлар секинроқ амалга оширилди. Асосан иккинчи жаҳон урушидан кейин, вақт ўтиши билан давлатни идеалогик йўл билан дискредитация қилиш натижасида, фуқаролик жамияти институтларига устунлик берилган” [4]. Буюк Британияда маъмурий адлияни ташкил этиш узоқ вақт давомида устувор вазифа ҳисобланмаган. Ҳуқуқ устуворлиги доктринаси махсус судларнинг ташкил этилишини талаб қилмаган, балки давлат била