Причины вооруженного движения против советской власти в Самаркандской области

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада Совет ҳокимияти юритган мустамлакачилик Совет режими, сиёсати натижасида 1918 йил бошларидан бошлаб ҳаракат қатнашчилари, Самарқанд минтақасида советлар режимига қарши олиб қўрбошилар, борилган қуроллик ҳаракатнинг бошланиш сабаблари ва мухолифат, қизил армия, уни ҳаракатлантирувчи кучлари ҳамда ҳаракатнинг қўзғолонлар. йўлбошчилари ёритилган. Шунингдек, Самарқанд вилоятидаги қуролли ҳаракатнинг асосий ҳаракатлантирувчи кучларига аниқлик киритилган. 1 PhD, Associate Professor, Head of the Department of Social and Economic Sciences, Kokand University Andijan branch. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 3 (2025) / ISSN 2181-1415 Причины вооруженного движения против советской власти в Самаркандской области АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются причины начала советская власть, вооруженного движения против советской власти в участники движения, Самаркандской области с начала 1918 года, как следствие лидеры, колониальной политики, проводимой советской властью, ее оппозиция, Красная Армия, движущие силы и руководители движения. Также восстания. выясняются основные движущие силы вооруженного движения в Самаркандской области. Долзарблиги: Дунёдаги кўплаб илмий марказлар ва олий таълим муассасаларида (Марказий Осиё давлатлари, Туркия, Россия, АҚШ ва Европанинг кўплаб давлатларида) ХХ аср бошларида Туркистон минтақасидаги ижтимоий- сиёсий жараёнлар, маҳаллий халқларнинг Россия империяси ва Совет Россиясининг мустамлакачилик сиёсатига қарши кўтарган миллий озодлик ҳаракати масалалари, хусусан, қизил армияга қарши олиб борилган мустақиллик кураши махсус ўрганилмоқди. Тарихчилар, сиёсатчилар, шарқшунослар ва бошқа соҳа вакиллари бу муаммони жиддий илмий тадқиқ этишмоқда. Методлар ва ўрганилганлик даражаси: Ушбу мақола илмийлик, тарихийлик ва ҳудудий ёндашувлар каби тарихий методлар асосида ўрганилган бўлиб, унда ХХ асрнинг бошларида Самарқанд вилоятида Қизил армияга қарши олиб борилган қуролли ҳаракатлар ва совет ҳокимиятига қарши норозилик чиқишлари хусусида маълумотлар берилади. Истиқлол арафаси ва мустақилликнинг дастлабки йилларида бир қатор тарихчилар, публицистлар, адиблар томонидан мазкур муаммога янгича қараш руҳида тадқиқотлар эълон қилинди. [23]. Тадқиқот натижалари: 1917 йил ноябрда Туркистон маинтақасида жумладан, Самарқандда ҳам большевиклар ҳокимиятни зўравонлик билан қўлга киритди ҳамда, янги совет ҳокимиятини куч билан ўрнатишди. Ишчи ва солдат депутатлари Советида ҳал қилувчи мавқега эга бўлган большевиклар миллий сиёсий ташкилотлар фаолиятига тўсқинлик қилишди. 1918 йил бошлари ва эрта баҳорида Самарқандда ҳам дастлабки қизил гвардиячилар отрядлари тузилди, вилоятда ҳарбий инқилобий трибунал ташкил қилиниб, фавқулодда чоралар кўрилди. Бундай шароитда маҳаллий аҳоли ўз мустақиллиги ва озодлигини қўлда қурол олиб ҳимоя қилишга чоғланди. Самарқандда совет режимига қарши қуролли ҳаракатнинг моҳияти бутун Туркистон минтақасида бўлгани сингари миллий озодлик ҳаракати ҳисобланиб, ҳаракат қатнашчилари нафақат Самарқанд учун, балки Туркистон озодлиги ва мустақиллиги учун ҳаёт-мамот курашини олиб бордилар. Совет ҳокимиятига қарши кураш Самарқанд вилоятида ҳам умумхалқ қўзғолони даражасигача кўтарилди. Туркистон минтақасида аввал Чор Россиясининг сўнгра большевикларнинг мустамлакачилик сиёсати маҳаллий аҳолини норозилигига сабаб бўлаётган бир вақтда Қўқонда фаолият кўрсатган Туркистон Мухторияти ҳукуматининг 1918 йил 19-22 февралда Тошкент ва Скобелевдан юборилган қизил гвардиячилар отряди ва арман дашноқлари дружиналари томонидан зўравонлик билан 363 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 3 (2025) / ISSN 2181-1415 тугатилиши[1.168] ҳамда 1918 йил март ойи бошларида Туркистон ўлка Халқ Комиссарлари Советининг раиси Ф. Колесовнинг Бухорога ҳарбий ҳужуми натижасида қилинган хунрезликлар маҳаллий аҳолини большевиклар ҳамда совет ҳокимиятидан ҳафсаласи пир бўлишига ва Фарғона водийсида, шу жумладан, Самарқанд вилоятида ҳам 1918 йилнинг бошларида қуролли ҳаракатнинг бошланишига асосий сабаб бўлди. Туркистон минтақасида совет режимига қарши қуролли истиқлолчилик ҳаракати дастлаб Фарғона водийсида, аниқроқ айтганда, Қўқон атрофларида бошланган эди[2.48]. Орадан кўп вақт ўтмасдан Самарқанд вилоятида ҳам совет ҳокимияти ҳамда унинг ҳарбий кучлари бўлган қизил гвардиячилар қисмлари ва қизил аскарларга қарши қуролли ҳаракат бошланиб кетди. Туркистонда совет режимига қарши қуролли ҳаракат Туркистон Мухторияти ҳукуматининг тор-мор қилиниши билан бошланганлиги[14.329] деярли барча тарихчиларнинг асарларида эътироф қилинади. Шу билан биргаликда қуролли ҳаракат бошланиши учун бошқа бир қатор қуйидаги жиддий сабаблар ҳам мавжуд эди: Биринчидан, 1917 йил Октябрь инқилобида ҳокимиятни қўлга киритган большевиклар ва бошқа сўл сиёсий кучлар томонидан илгари сурилган коммунистик мафкура Туркистон халқлари учун мутлақо ёт тушунча эди. Маҳаллий аҳоли бу ғояни ўзига сингдира олмади ва унга қарши чиқди. Иккинчидан