К содержанию
РецензированоRU2025

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ОПИСАНИЯ, ПОКАЗАТЕЛЕЙ И УЧЕТА ПРОИЗВОДСТВЕННЫХ ПРОЦЕССОВ НА ПРЕДПРИЯТИЯХ

БУХГАЛТЕРИЯ ҲИСОБИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ · Саттаров Тохир

Экономическое развитие и анализ · 2025

Аннотация

This article provides definitions of the components of the production process as an important object of accounting of the production process, data from domestic and foreign scientists, and reveals its six features. The work also presents the stages of the production process and the tasks of accounting in it, as well as a system of indicators of the production process, including indicators characterizing the organizational and technical level of production, indicators characterizing the output of products, indicators related to labor resources and their effective use, indicators related to the cost of production. It covers the stages of the production process and the tasks of accounting. Keywords: manufacturing process, accounting tasks, manufacturing costs, CMR, finished goods, raw materials, production cost, order and process system. Кириш. Корхоналарда бухгалтерия ҳисобини Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари асосида ташкил этиш муҳим масала ҳисобланади. Молиявий ҳисоботнинг асосий элементларидан бири бу активлар ҳисобланади. Активлар таркибида захиралар салмоқли ҳиссани ташкил этади. 2-сон БҲХС “Захиралар” стандартига мувофиқ захиралар таннархи унинг харид таннархи, қайта ишлаш таннархи ва бошқа устама харажатлардан ташкил топиши қайд этилган. Захиралар харид таннархида ҳисобга олинади ва шу қийматда ишлаб чиқариш жараёнига ўтказилади. Ишлаб чиқариш жараёнида захиралар қайта ишланади ва натижада захираларнинг таннархи ошади. Ишлаб чиқариш жараёни захиралар таннархини шакллантиришдаги қиймат занжирида муҳим босқич ҳисобланади. Бугунги кунда жаҳон тажрибасида ишлаб чиқариш жараёнида қийматнинг шаклланиши, кўрсаткичлари, уни тан олиш, баҳолаш ва ҳисоботларда акс эттириш масалалари ўрганилган. Ресурслар тақчиллиги, барқарор иқтисодий ўсишни таъминлаш, экологик муаммоларнинг кескинлашуви, атроф-муҳитни ҳимоя қилиш, иқтисодиётнинг глабаллашуви шароитида ресурслардан самарали фойдаланиш, уларни баҳолаш, ресурсларнинг ҳаракати тўғрисида ҳаққоний ахборотларни шакллантириш ўта долзарб масала ҳисобланади. Шу боис, захираларга оид халқаро стандартларни ҳам давр талаблари асосида такомиллаштириш зарурияти мавжуд. Ўзбекистонда МҲХСлари талабларидан келиб чиқиб ишлаб чиқариш жараёнининг тавсифи, унинг асосий кўрсаткичлари, босқичлар ва уларда бухгалтерия ҳисоби вазифаларини белгилаб бериш муҳим аҳамият касб этади. Юқоридагилардан келиб чиқиб таъкидлаш лозимки, ишлаб чиқариш жараёнини бухгалтерия ҳисоби объекти сифатида тавсифлаш маълум тадқиқотларни олиб боришни тақозо этади. Адабиётлар шарҳи. Анъанавий бухгалтерия ҳисобида бизнес жараёнлари уч турга таснифланади. Уларни қуйидаги 1-расмда ифодалаш мумкин. Таъминот жараёни захираларни харид қилиш билан боғлиқ жараёнларни мужассамлантиради. Бу жараёнда захираларнинг харид таннархи шаклланади. Захираларнинг оптимал миқдорда бўлиши ишлаб чиқаришни узлуксиз ва сифатли хом- ашёлар билан ўз вақтида таъминлаб туриш имкониятини беради. 310 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2025-yil, may www.sci-p.uz Ишлаб чиқариш жараёнида эса захиралар қайта ишланиб, тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқарилади. Тайёр маҳсулотларнинг таннархи шаклланади. Ишлаб чиқариш жараёни кўлами, ҳажми ва мураккаблиги жиҳатидан бошқа жараёнлардан фарқ қилади. Бизнес жараёнлари Ишлаб чиқариш Таъминот жараёни Сотиш жараёни жараёни 1-расм. Бизнес жараёнининг асосий таркибий қисмлари. Сотиш жараёнида ишлаб чиқарилган маҳсулотлар, иш ва хизматларни харидорларга сотиш амалга оширилади. Ушбу жараёнда сотилган тайёр маҳсулотларнинг таннархи шаклланади ва бу молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботда ўз аксини топади. Ишлаб чиқариш жараёни бизнес жараёнининг таркибий қисми ҳисобланади. Тадқиқот объектимиз ишлаб чиқариш жараёни бўлганлиги боис, ишлаб чиқариш жараёнига бухгалтерия ҳисобининг объекти сифатида берилган таърифлар ва тушунчаларни тадқиқ этиш муҳим аҳамият касб этади. Интернет манбаларида қуйидаги таърифлар келтирилган: “Кишиларнинг истеъмоли учун зарур бўлган ҳаётий неъматлари ва бойликларни яратишга қаратилган мақсадга мувофиқ амалга ошадиган фаолиятдир” (staff.tiiame.uz, n.d.) деб тавсиф берилган. “Ишлаб чиқариш жараёни – бу кишиларнинг истеъмоли учун зарур бўлган моддий ва маънавий неъматлар яратишга қаратилган мақсадга мувофиқ фаолиятдир.”(arxiv.uz, 2019) “Ишлаб чиқариш жараёни – фойдали товар ва хизматларнинг ҳажми ортиши ва қиймати ошиши жараёни йиғиндиси. Ҳар қандай иқтисодий тизимда хўжалик юритишнинг натижаси ишлаб чиқарилаётган маҳсулот ҳисобланади.” (arxiv.uz, 2019) Қомусда (2024) “Ишлаб чиқариш, моддий ишлаб чиқариш – жамиятнинг яшаши ва тараққий этиши учун зарур бўлган моддий бойликлар (турли иқтисодий маҳсулотлар)ни яратиш жараёни.” Ҳайдаров (2023) “Ишлаб чиқариш – бу бухгалтерия ҳисобининг мураккаб соҳаси, чунки ишлаб чиқариш жараёнида, қоида тариқасида номенклатура бўйича ҳам, ҳажм бўйича ҳам катта миқдорда ресурслар сарфланади. Ишлаб чиқариш харажатларини тўғри аниқлаш, уларни назорат қилиш, таннархни ҳисоблаш, ҳақиқий харажатларнинг режалаштирилганидан оғишларини ҳамда бухгалтерия ҳисоби жуда кў

Доказательный фрагмент

«This article provides definitions of the components of the production process as an important object of accounting of the production process, data from domestic and foreign scientists, and reveals its six features.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article provides definitions of the components of the production process as an important object of accounting of the production process, data from domestic and foreign scientists, and reveals its six features. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
manufacturing process, accounting tasks, manufacturing costs, CMR, finished, маҳсулот таннархи, себестоимость продукции, производственный процесс, TMЦ, буюртмали ва жараёнли тизим, производственные затраты, сырье, finished goods, система заказов и процессов, ишлаб чиқариш харажатлари, production cost, order and process system, хомашё, готовая продукция, бухгалтерские задачи, ишлаб чиқариш жараёни, тайёр маҳсулот, ТМЗ, raw materials, бухгалтерия ҳисоби вазифалари
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники