Совершенствование информационного обеспечения системы менеджмента качества и интегрированной системы стратегического управления промышленных предприятий

Аннотация

The article discusses the issues of centralizing the storage and processing of information at the corporate level at textile enterprises, improving the mechanism of information support of the integrated quality management system and strategic management based on the electronic corporate information database proposed by the author, aimed at creating a unified corporate information environment. Key words: industry, enterprise, quality management system, information support, improvement, strategic management. Кириш Республикамизда мустақиллик йилларида тўқимачилик саноати бошқарув тизими шакллантирилди ва унинг ривожланишига етарлича инвестициялар жалб қилинди. Тўқимачилик саноатини ривожлантириш учун республикамизда етарлича шароит ҳамда хомашё базасива меҳнат ресурслари мавжуд. 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясида «таркибий ўзгартиришларни чуқурлаштириш, миллий иқтисодиётнинг етакчи тармоқларини модернизация ва диверсификация қилиш ҳисобига унинг рақобатбардошлигини ошириш» бўйича муҳим вазифалар белгилаб берилган [1]. Бу каби устувор вазифаларни муваффақиятли ҳал этишда мавжуд ресурслардан самарали фойдаланиш билан биргаликда бошқарув тизимини ҳам ривожлантириш талаб этилади. Тармоқни бошқаришдаги мавжуд тизим эса бозор иқтисодиёти ўзгаришларига етарлича мосланувчанликни таъминлаб олмаяпти. Шунинг учун тўқимачилик корхоналарида сифат 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 335 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil менежменти тизими ва стратегик бошқариш интеграциялашган тизимининг ахборот таъминотини яхшилаш долзарб масалалардан ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Сифат тизимининг моҳияти ИСО 8402-86 стандартида ва шу стандартнинг кейинги версияси - ИСО 8402-94 да акс этади: сифат тизими - бу «умумий сифат бошқарувини амалга ошириш учун зарур бўлган ташкилий тузилмалар, методикалар, жараёнлар ва манбалар тўплами» [2]. Ушбу таърифда сифат тизимини ташкил этувчи элементларнинг маълум бир рўйхати кўрсатилган. Ушбу элементларга ташкилий тузилма ҳам киради, аммо таърифда у қандай тузилма эканлиги ва ким ёки нимани ўз ичига олиши аниқланмаган. Стратегик бошқарув илмий йўналиш ва менежментни ташкил этишга инновацион ёндашув сифатида 20-асрнинг 60-йилларида пайдо бўлди. Бироқ, шу вақтга қадар стратегик бошқарув энг аввало қуйи даражадаги - корхоналар, фирмалар, ташкилотлар каби бозор субъектларини бошқариш вазифаси сифатида қаралади. И.Ансофф ўзининг “Корпоратив стратегия” китобида стратегик бошқарувни “билиш усули, унинг бошланиши стратегик ташхис, давоми-қўшимча чора-тадбирлар йўли ва авж нуқтаси - янги маҳсулотлар, янги бозорлар ва технологиялар, шунингдек, янги имкониятлар”.- сифатида талқин қилади [3]. В.Н.Родионова стратегик бошқарувни “стратегик қарорларни ишлаб чиқиш, қабул қилиш ва амалга ошириш жараёни, унинг марказий бўғини корхонанинг ўз ресурс салоҳиятини ташқи муҳитнинг имкониятлари ва таҳдидлари билан таққослашга асосланган стратегик танловдир”, - деб тушунади [4]. Хоффер ва Шенделларнинг фикрича эса, “стратегия - бу корхонанинг ўз олдига қўйган мақсадлари ва вазифалари ўртасидаги асосий алоқадир” [5]. Америкалик олим, ахборот назариясининг асосчиси Клод Шенон ахборотни бирор нарса ҳақидаги билимларимизнинг олиб ташланган ноаниқлиги деб ҳисоблайди. Ахборотнинг замонавий илмий тушунчаси кибернетиканинг асосчиси Норберт Винер томонидан жуда аниқ шакллантирилган: ахборот - бу бизнинг унга мослашишимиз ва сезгиларимизнинг унга мослашиши жараёнида ташқи дунёдан олинган мазмуннинг белгиланишидир [6]. Хорижлик: Б.Раҳул, Э.Ретмонд, Ж.Вилсон, Р.Никсон, Д.Макфарланд, Россиялик: Л.В.Глукхова, В.И.Финаев, А.В. Пушнин ва бошқалар ҳамда республикамиз олимларидан С.С.Ғуломов, Р.Х.Алимов, Х.С.Лутфуллаев ва бошқалар менежмент тизимларининг, шу жумладан сифатни бошқаришнинг ахборот таъминоти муаммоларини тадқиқ этиш билан шуғулланганлар [7,8,9,10,11,12,13,14]. ISO 9000 сифат менежменти стандартларида ахборот олиш ва қайта ишлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. ISO 9001-2015 янги версияси тавсияларига кўра, корхоналар СМТ самарадорлиги билан боғлиқ, шу жумладан, тегишли ахборот алмашиш жараёнларини ташкил этиш ва ресурс махсус тури сифатида билим, ахборот ва технология бошқарув жараёнларини сақлаб қолиш керак. Бундан ташқари, корхона ўз жараёнларининг ишлаши ва маҳсулот ва хизматларнинг мувофиқлигига эришиш учун зарур бўлган билимларни аниқлаши ва сақлаши керак. Тадқиқот методологияси Илмий-тадқиқот ишида тажриба-экспериментал, танлаб кузатиш, таққослаш, экспертлар баҳоси каби усуллардан фойдаланилди. 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 336 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil Таҳлил ва натижалар Сифатни бошқариш тамойилларидан бири – фактлар асосида қарорлар қабул қилиш ҳам юқоридаги ҳолатларни тасдиқлайди. Ушбу тамойилга мувофиқ «самарали қарорлар маълумотлар ва ахборотларни таҳлил қилишга асосланади.