Создание программного обеспечения для цифровизации сельского хозяйства с помощью современных технологий дронов

Аннотация

Миллий иқтисодиётдаги сўнгги ўзгаришлар молиявий ҳисобот ахборотларини халқаро қабул қилинган стандартлар ёки тажрабалар асосида амалга ошириш заруратини келтириб чиқармоқда. Жорий активларга тегишли олинадиган счётларни савдо ва носавдо тавсифларга ажратилган ҳолда бухгалтерия балансида акс эттириш бу борадаги аҳамиятли тадбирлардан биридир. Калитли сўзлар: Олинадиган счёт, олинадиган счётлар – жорий қисм, дебитор қарз, савдо дебитор қарз, носавдо дебитор қарз, жорий актив, бухгалтерия баланси. Ўзбекистон Республикасида корхоналар бухгалтерия ҳисобини МҲХС асосида ташкил этиш ҳамда молиявий ҳисоботни МҲХС асосида тайёрлаш давлат сиёсати даражасида амалга оширилмоқда. “Молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига ўтиш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 24 феврал №ПҚ-4611 Қарорида мазкур масала бўйича бажариладиган вазифалар ва амалга ошириладиган тадбирлар аниқ белгилаб берилган. Республикада бу борада қатор ишлар бажарилди ва бажарилмоқда. Бундан мақсад хорижий ва барча бошқа ҳамкорлар учун ахбороти тушунарли бўлган молиявий ҳисоб ва ҳисобот тизимини шакллантиришдир. Бу эса, мамлакатда инвестицион муҳитни янада яхшилаш йўлидаги энг муҳим тадбирлардан бири ҳисобланади. Олинадиган счётлар - жорий қисми молиявий ҳисоб ва ҳисоботда муҳим объект саналади. Бизнес қарорларини қабул қилишда олинадиган счётлар - жорий қисми тўғрисидаги ахборотлар аҳамиятли ўринга эга. Бироқ, илмий тадқиқот ўтказиш жараёнларида миллий ҳисоб тизимида олинадиган счётлар - жорий қисми ҳисоби ва ҳисоботига оид сезиларли ўзгаришлар амалга оширилмаганлиги маълум бўлди. Шунингдек, бу борада қатор камчиликлар мавжудлиги ҳам аён бўлди. Буларнинг барчаси корхоналар бухгалтерия ҳисобида 127 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 1 олинадиган счётлар - жорий қисми МҲХС асосида ташкил этиш ҳамда молиявий ҳисоботда улар тўғрисидаги ахборотларни МҲХС асосида тайёрлаш ишларига жиддий таъсир қилмоқда. Айтиб ўтилган сабабларга кўра олинадиган счётлар - жорий қисми ҳисоби ва ҳисоботини халқаро стандартлар ҳамда халқаро тажрибалар асосида тайёрлаш ҳамда тақдим этиш борасида ўз таклифларимизни баён этамиз. Бухгалтерия ҳисоби бўйича соҳага оид миллий адабиётларда олинадиган счётлар – жорий қисм ҳисоби ва ҳисоботига оид фикрлар деярли бир хил мазмун ва тартибда берилган. МДҲ мамлактлардаги бухгалтерия ҳисоби соҳасининг етакчи олимларини олинадиган счётлар – жорий қисм ҳисоби масаласидаги фикрлари республикамиз олимларининг фикрларидан жиддий фарқ қилмайди. Бироқ, сўнгги йилларда мамлакатимиз олимлари Б.Хакимов М.Юнусов, У.Холмирзаев [10], Б.Бўронов [11] миллий ҳисоб тизимида молиявий ҳисоб ва ҳисоботларда олинадиган счётлар – жорий қисм ҳисоби ва ҳисоботини халқаро стандартларга мувофиқлаштириш ҳамда бу борадаги халқаро тажрибалардан фойдаланиш тўғрисидаги қатор аҳамиятли фикрларини билдирганлар. Таъкидлаш керакки халқаро тажрибаларга кўра корхоналардаги олинадиган счётлар – жорий қисми савдо ва носавдо тавсифга кўра ажратилиб ахборотлар шакллантирилади. Бу борада кўплаб адабиётларда аҳамиятли фикрлар билдирилган [8, 9]. БҲХС нинг “Молиявий ҳисоботнинг концептуал асоси” да умумий фойдаланиш учун мўлжалланган молиявий ҳисоботнинг мақсади - ҳисобот берувчи тадбиркорлик субъектига ресурсларни ажратиш бўйича қарорларни қабул қилишда мавжуд ва потенциал инвесторлар, кредиторлар ва бошқа қарз берувчи ташкилотлар учун фойдали бўлган ушбу тадбиркорлик субъекти тўғрисидаги молиявий ахборотни тақдим қилишдан иборат, деб тушунтириш берилган [3]. Бу кўрсатма молиявий активларнинг таркиби бўлган олинадиган счётлар – жорий қисм ҳисоби ва ҳисоботига ҳам тўла маънода тегишлидир. Демак, олинадиган счётлар – жорий қисм тўғрисидаги ахборотлар ҳамкорлар нуқтаий назаридан ҳам ўрганилар экан. Худди шу жиҳатдан, олинадиган счётлар – жорий қисми савдо ва носавдо тавсифидан келиб чиқиб ҳисоботларда акс эттириш ҳамкорлар учун бу борада фойдали ва сифатли ахборотлар беришда ўта муҳим манба ҳисобланади. Бу борада биз қуйидаги таклифларимизни билдирамиз. Жадвал 128 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 2, Issue 1 Олишга тегишли счётлар нинг бухгалтерия балансида акс эттиришнинг таклиф этилаётган модели1 Сатр Ҳисобо Ҳисобо Кўрсаткичлар номи рақам т т даври и даври охириг бошиг а а АКТИВ Олишга тегишли қарзлар, жами 210 (220+260+310) Шулардан: Олишга тегишли қарзларни 211 муддати ўтган қисми Савдо дебиторлик қарзлари, жами 220 (230+240+250) Харидорлар ва буюртмачиларнинг савдо 230 дебиторлик қарзлари, даргумон қарзлар бўйича резерв суммаси айрилган ҳолда (4100 - 4900) Шерик ёки боғлиқ тавсифидаги 240 корхоналарнинг (Шўъба, қарам жамиятлар) савдо дебиторлик қарзлари (4120) Векселлар бўйича савдо дебиторлик қарзлари 250 (4020) Носавдо дебиторлик қарзлари, жами 260 (270+280+290+300) Ходимларга берилган бўнаклар (4200) 270 Бюджетга солиқлар ва йиғимлар ҳамда 280 мақсадли давлат жамғармалари ва суғурталар бўйича бўнак тўловл