Преимущества межевания при количественном учете земель

Аннотация

Based on the methods of analytical analysis and monographic research, the 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 55 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil article shows the drawbacks of quantitative accounting of land, which is one of the main components of the state land cadastre and the annual regional balance sheet (report), and also developed practical proposals and recommendations for eliminating shortcomings in improving the quality of land balance (of the report), taking as a basis the results of the inventory of land resources carried out in the administrative districts (cities) of the republic. Key words: orthophotomap, decoding of lands, digital-digital map, coordinate system, administrative-territorial unit, settlement, village, aul, land balance (report), inventory of land resources, categories of land resources, land types, arable land, household plot. Кириш Аҳолининг йилдан-йилга ўсиб бораётганлиги уларни озиқ-овқат маҳсулотларига, шунингдек, ижтимоий турмуш даражасини доимий равишда ошириб боришга бўлган талабини кучайтиради. Айниқса жаҳонда, шу жумладан республикамизда ҳукм сураётган коронавирус пандемияси даврида аҳолининг озиқ- овқат маҳсулотларига бўлган талабини янада кучайиши ўз навбатида, ер майдонларидан, жумладан қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан оқилона ва самарали фойдаланишни ташкил этиш ва уларни муҳофаза қилиш, хусусан, ерларнинг аниқ миқдорий ҳисобини шакллантириш заруриятини туғдиради. Ерларнинг аниқ ҳисоби барча соҳаларда ер билан узвий боғлиқ, хусусан улардан фойдаланиш билан боғлиқ режаларнинг, ерларни баҳолашнинг, шунингдек, давлат ер кадастри ва бошқа давлат кадастрларининг ҳамда ер солиғининг тўғри шаклланишини таъминлайди. Шу нуқтаи назардан, Ўзбекистон Республикаси маъмурий-ҳудудий бирликларининг чегараларига бутунжаҳон координаталар тизимидан фойдаланган ҳолда қайта аниқлик киритиш орқали мавжуд ер майдонларининг аниқ ҳисоб- китобини йўлга қўйиш ҳамда ердан фойдаланувчилар (барча ҳуқуқлар бўйича) томонидан фойдаланилаётган ер майдонларини хатловдан ўтказиш орқали ер фондининг барча тоифалари [1] тўғрисидаги ҳаққоний маълумотларга эга бўлиш уларнинг миқдорий ҳисобини юритиш тартибини такомиллаштиришда муҳим амалий аҳамият касб этади. Дарҳақиқат, мамлакат ер фондининг миқдорий ҳисобини юритиш бўйича бугунги ҳолатни ўрганиш, таҳлил қилиш, баҳолаш ҳамда бу тизимни такомиллаштириш бўйича аниқ асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш амалиёт учун жуда зарурдир. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Маълумки, ер майдонларидан фойдаланишни оқилона ва самарали ташкил этиш, биринчи галда, унинг миқдорий ҳисобини тўғри ва шаффоф юритилиши билан узвий боғлиқдир. Шундай экан, ерларнинг миқдорий ҳисобини ва, умуман, ер ҳисобини юритиш билан боғлиқ қатор хорижий ва юртимиз олимлари ҳамда амалиётчилари шуғулланиб келишган. Ер майдонларидан фойдаланишни ташкил этиш ва ер кадастри муаммолари билан хорижий олимлардан И.В.Дегтярев[2], С.А.Ткачук[3], С.Н.Волков[4] ва бошқалар шуғулланишган. Ушбу йўналишда мамлакатимизда ҳам қатор олимлар, жумладан, С.А.Авезбаев[5], А.С.Алтиев[6], Қ.Р.Рахмонов, А.Р.Бабажановлар[7] ҳам қатор илмий тадқиқотлар олиб боришган ва маълум илмий натижаларга эришган. Аммо бозор иқтисодиёти шароитига мос ҳолда ерларнинг миқдорий ҳисобини юритиш шаффофлигини ҳамда аниқлигини таъминлашга йўналтириладиган махсус илмий тадқиқот ишлари ҳозирга қадар етарли даражада олиб борилмаган. 6/2021 (№ 00056) http://iqtisodiyot.tsue.uz 56 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2021 yil Таҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, шу давргача ер фондининг ҳар бир тоифаси мақсадидан ва ушбу тоифадаги ерлардан фойдаланишнинг хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, шунингдек, ер участкасининг фойдаланувчилари, ижарачилари, мерос қилиб қолдириладиган умрбод эгалик қилувчилари, мулкдорлари кесимида туман (шаҳар)ларнинг маъмурий чегарасидаги шаҳарча, қишлоқ ва овуллар ҳудуди бўйича ерларнинг миқдорий ҳисобини юритиш услубиятини такомиллаштириш бўйича илмий изланишлар етарлича олиб борилмаган. Тадқиқот методологияси Республикамизнинг мавжуд 44 млн. 892,4 минг гектар умумий ер майдонлари доирасида [8] ерларнинг миқдорий ҳисобини тўғри, тўлиқ ва шаффоф ҳолда юритиш берилган ерлардан мақсадига кўра оқилона ва самарали фойдаланишда ҳамда уларни муҳофаза қилишда муҳим аҳамият касб этганлиги сабабли ҳам бугунги кунда бу муаммони кун тартибининг асосий масалаларидан бири сифатида кўтарилаётганлиги бежиз эмас, негаки, туман (шаҳар)лар чегараларининг бутунжаҳон координаталар тизимига (WGS-84) [9] боғланмаганлиги ҳудудларда чегаралар билан боғлиқ ер муносабатларини тартибга солиш борасида, жумладан ер участкаларини ажратиш масалаларида, ер билан боғлиқ соҳаларни режалаштиришда, қишлоқ хўжалиги экинларини жойлаштиришда, қишлоқ хўжалиги ерларини баҳолашда, шунингдек, туман (шаҳар)ларда юритилаётган ер баланси (ҳисоботи)нинг умумий натижаларида қатор хато ва камчиликларни келтириб чиқармоқда. Айниқса, Респ