Перспективы ускорения инноваций в цифровой трансформации сельского хозяйстваProspects for Accelerating Innovation in the Digital Transformation of Agriculture

Аннотация

The article examines the achievements and future work to create conditions for the introduction of innovations for the development of agriculture in our country and the acceleration of this process in close interaction of science, knowledge and production, in particular, to properly organize and accelerate the development of the activities of knowledge and innovation centers that provide true, complete and prompt information to make the necessary decisions in the production process of the participants of the agro-industrial complex of the republic. Key words: innovation, digitalization, development strategy, research, automation, transformation. Кириш Ўзбекистоннинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишининг очиқлик ва бозор иқтисодиёти тамойилларига асосланган янги босқич даврида бошқарувни ахборотлаштиришнинг замонавий усуллари ёрдамида ташкил этиш ва иқтисодиётнинг барча тармоқларини рақамлаштиришни жадаллаштириш эҳтиёжи пайдо бўлди[1]. Тармоқлар ичида рақамлаштириш илгарилаб кетган алоқа, банк- молия, савдо ва бошқа айрим хизмат турлари сингари қишлоқ хўжалигини ҳам ахборот таъминотини йўлга қуйиш ва соҳани рақамлаштириш иқтисодиёт тараққиётининг талабидир. Замонавий аграр инқилоб қул меҳнати ва харажатларни 5/2021 (№ 00055) http://iqtisodiyot.tsue.uz 303 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2021 yil қисқартирадиган, самарадорликни оширадиган илғор ахборот технологиялари жорий этилишини кўзда тутади. Республика қишлоқ хўжалигида ишлаб чиқариш технологиялари анча эскиргани, тўғри фойдаланилмаётган потенциал, бир бирлик ер майдонидан олинаётган даромад ўртача жаҳона кўрсаткичларидан пастлиги, замонавий ақлли қишлоқ хўжалигига ўтиш, бунинг учун аввало билимлар ва инновацияларни кенг тадбиқ этиш ҳукумат олдига соҳага ислоҳотларни жорий этишга ундамоқда. Хусусан Ўзбекистон Республикаси Президенти: “камбағалликни қисқартириш ва қишлоқ аҳолиси даромадларини кўпайтиришда энг тез натижа берадиган омил бу – қишлоқ хўжалигида ҳосилдорлик ва самарадорликни кескин оширишдир. Бунда ҳар гектар ердан олинадиган даромадни ҳозирги ўртача 2 минг доллардан камида 5 минг долларгача етказиш устувор вазифа қилиб қўйилади. Бунинг учун қишлоқ хўжалигига энг илғор технологиялар, сувни тежайдиган ва биотехнологияларни, уруғчилик, илм- фан ва инновациялар соҳасидаги ютуқларни кенг жорий этишимиз лозим. 2021 йили барча вилоятларда Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар марказлари ташкил этилиб, уларда “ягона дарча” тамойили асосида 100 дан ортиқ агрохизматлар кўрсатиш йўлга қўйилади”, дея таъкидлаганлар[2]. Белгиланган кўрсаткичларга эришиш учун замонавий ақлли қишлоқ хўжалигини жорий қилиш, номидан маълумки ақл ва билимга асосланган ва шу жумладан ахборот-коммуникация технологиялари қўлланиладиган рақамлаштириш жараёнлари жорий этилган қишлоқ хўжалигига ўтиш талаб қилинади. Бу вазифа фақат билим ва инновацияларни тадбиқ этишни ривожлантириш орқали амалга ошади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Мутахассислар фикрича яқин келажакда 2050 йилларга келиб дунё аҳолиси 10 млрдга яқинлашади, инсоният жиддий глобал таҳдидларга дуч келади. Бу мавжуд табиий заҳираларда озуқа хавфсизлигини таъминлаш масаласи. Табиат ва қишлоқ хўжалигига босим ортади. Ҳозирги кунда дунёда қарийб 1 млрд аҳоли очликка дуч келаётган бўлса, дуне ҳамжамияти ва етакчи давлатлар томонидан зарурий чоралар кўрилмаса бу кўрсаткич 30 йилдан кейин дунё аҳолисининг ярмига тенглашиши мумкин[6]. Мавжуд ресурслар ер, сув, табиий бойликлардан оқилона фойдаланиш, тежамкор технологияларни қўллаш, ерларни эрозияси, чўлланиш ва шурланишни олдини олиш соҳага инновациларни тадбиқ этишни талаб этади. Инновациларни киритиш ишлаб чиқариш самарадорлигини ортишига, моддий, меҳнат заҳираларини тежалишига, озиқ-овқат хавфсизлигига ва экспорт салоҳиятининг ошишига олиб келади[7]. Аграр соҳадаги инновацияларни жорий этиш борасидаги тадқиқотларга борган сари кўп олимлар ўз ҳиссасини қўшмоқда, хусусан чет эллик олимлар Д.Белл, Э.Тоффлер, рус олимлари А.Алтухов, Л.Винничек, В.Баутин, В.Нечаев ва ўзбек олимлари А.Абдуғаниев, А.Ваҳобов, А.Қодиров, С.Ғуломов, М.Маҳкамова. Бу олимлардан Д.Белл ва Э.Тоффлернинг фикрича аксарият ривожланган мамлакатларнинг дунёдаги иқтисодий устунлигини айнан инновацион иқтисодиёт таъминлаб беради[8]. Профессор Л.Винничек фикрича эса озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашнинг ягона ечимини инновацион агроиқтисодиётни ривожлантириш орқали топиш мумкин[9]. 5/2021 (№ 00055) http://iqtisodiyot.tsue.uz 304 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2021 yil Алтухов А.И.га кўра ҳозирги шароитларда қишлоқ хўжалиги ривожланишининг инновацион йўли учта ўзаро боғлиқ йўналишга эга: - инсон омилига инновациялар, бу таълим, илмий-тадқиқот ишланмалар, инновациялар ва ахборот маконини ривожига боғлиқ; - биологик омилга инновациялар, айнан шу йўналиш билан бошқа тармоқлар инновацион ривожланишидан фарқ қилади, бу ер унумдорлигини ошириш, қишлоқ хўжалиги экинлари ва ҳайвонлари маҳсулдорлигини оши