Маркетинговые стратегии повышения конкурентоспособности высшего образования

Аннотация

The scientific article describes the role of marketing in the higher education system, the development of marketing strategies and ways to implement them in improving the competitiveness of higher education. Factors influencing the competitiveness of higher education institutions are classified based on the study of sources of scientific research. A mathematical model for determining the level of competitiveness of an educational institution is proposed. Activities of Tashkent State University of Economics and factors of competitiveness are statistically analyzed. Based on the results of the analysis, a marketing model of quality management that allows to ensure the competitiveness of higher education institutions is proposed. Keywords: higher education, marketing, marketing services, higher education competitiveness, increasing the competitiveness of higher education , marketing strategy Кириш Мамлакат тараққиётини малакали мутахассислар белгилайди. Замон талабларига жавоб берадиган, илғор фан - техника, технология ютуқларини эгаллаб олган кадрларни етиштирмасдан жамиятни юксалтириб бўлмайди. 2020 йилда қабул қилинган “Таълим тўғрисида”ги қонун ва Ўзбекистон Республикаси олий таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепцияси асосида ташкил этилган узлуксиз таълим тизими, ҳар томонлама билимли, интеллектуал салоҳияти, маънавияти юксак, баркамол авлодни шакллантириш механизми мамлакатимизда кучли демократик давлат барпо этиш ва ривожлантиришнинг муҳим омили бўлиб хизмат қилмоқда. Маълумки, таълим соҳасидаги ислоҳотлар мамлакатимизда олиб борилаётган 5/2021 (№ 00055) http://iqtisodiyot.tsue.uz 293 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2021 yil ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларнинг узвий ва ҳал қилувчи йўналишларидан бири ҳисобланади. “Олий таълим — илм-фан — ишлаб чиқариш ўртасида узилишлар мавжуд, интеграция таъминланмаган. Илмий-тадқиқот институтлари олий таълимда кадрлар тайёрлаш жараёнига зарур даражада жалб этилмаган, уларда илмий изланишлар иқтисодиёт соҳаларининг реал эҳтиёжларидан келиб чиқмасдан амалга оширилмоқда. Олий малакали илмий ва илмий-педагог кадрларнинг тизимли тайёрланмаслиги олий таълим муассасаларининг илмий салоҳиятининг пасайишига олиб келмоқда”[1]. Корхона ва ташкилотлар, илмий тадқиқот муассасалари билан бевосита ҳамкорликнинг йўлга қўйилиши олий иқтисодий таълим салоҳияти ва рақобатбардошлиги ошишига ижобий таъсир кўрсатади. Шулар боис бугунги кунда тайёрланаётган мутахассисларга, реал иқтисодиёт тармоқлари ва соҳаларидаги мавжуд талабга алоҳида эътибор қаратган ҳолда олий иқтисодий таълим тизимида замонавий маркетинг концепцияси ва стратегияларидан самарали фойдаланиш зарурати ортмоқда. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Олий таълимнинг рақобатбардошлигини оширишга қаратилган стратегиялар нафақат кадрларни тайёрлаш, балки инновацион таълим бериш усуллари ҳам қамраб олиши лозим. Бу борада индивидуал чораларни таъминлайдиган ўрта ёки узоқ муддатли қарорлар Е.Дихтль, Х.Хершген [2] томонидан амалга оширилган тадқиқотларда баён этилган. E.Wagner ва J.M. Ferreira [3] тадқиқотлари олий таълим муассасасида рақобатдош устунликларни аниқлаш жараёнини тушунтирувчи концептуал моделни таклиф қилинган. Унда таълим муассасаларини бошқарувчи ташкилотларнинг рақобатдош устунликни яратадиган ички ва ташқи омилларни аниқланган. Ушбу тадқиқотнинг асосий ҳиссаси бизнес стратегияси соҳасидаги учта назарий ёндашувни олий таълим тизимига мослаштирилган Асосий илмий янгилиги эса ОТМ ҳудуд ва манфаатдор томонлар ўртасида кучлироқ алоқага эга бўлгандагина рақобатда устунлик қилиши аниқланган. Mazzarol, Tim, Geoffrey тадқиқотларида халқаро бозорларда таълим хизматлари корхоналари учун барқарор рақобат устунлигини яратиш ва қўллаб-қувватлаш учун муҳим бўлган омиллар модели таклиф этилади. У саноат иқтисодиёти ва менежмент назарияси томонидан ишлаб чиқилган рақобатдош устунлик назарияларини, хизматлар маркетингига оид адабиётларни ўрганиш асосида аниқланади. Модел таълимда стратегик қарорлар қабул қилиш муҳитини ва рақобатдош устунликка еришиш учун идеал натижани тушунтиришга қаратилади [4]. Глобаллашув, рейтинглар ва давлатнинг ОТМлар учун молиялаштириш хажмини камайиши рақобат муҳитини яратади. Бу эса таълимда маркетинг стратегияларини ишлаб чиқишни рағбатлантиради. Натижада ОТМлар маркетинг стратегияларини ишлаб чиқиш учун аниқ бўлган стратегик йўналишларни танлаши лозим. Рақобатда устунликка эришига қаратилган стратегик йўналишлар G.Miotto ва бошқа муаллифлар [5] тадқиқоларида тизимлаштирилган. Тадқиқотда давлат университетлари учун барқарор рақобатдош устунликни қандай яратиши мумкинлигини аниқлашга қаратилиб, унда Испаниянинг 47 та турли университетларидан 509 нафар профессор- ўқитувчиларни ўрганиш орқали рақобатда устунликлар аниқланган. 5/2021 (№ 00055) http://iqtisodiyot.tsue.uz 294 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2021 yil Давлат университетлари ўзларининг янги муҳитига мослашиши ва турли манфаа