Features of the development of pilgrimage tourism in Malaysia and its organizational mechanisms

Аннотация

This article examined directions and steps of development of ziarah tourism in Malaysia. It is studied mechanisms of organization of Hajj, Umrah and ziarah tourism in this country. Moreover, in the article has been studied the formation of ziarah packages and controlling them by the Malaysian Government. Keywords: tourism, Hajj, Umrah, ziarah tourism, “Tabung Haji” and travel agents. Кириш Малайзияда саёҳатчилар учун дастлабки қонун-қоидалар “Султон қонуни” (Undang-Undang Melaka) номли қонун доирасида амалга оширилган. Ушбу қонун қабул қилингач ўтган асрнинг 90 йилари бошида Малайзияда туризм соҳасига оид бир нечта қарорлар ва ҳуқуқий норматив ҳужжатлар имзоланди. Хусусан, 1992 йилда “Туризм саноати тўғрисида”ги Қонун (Tourism Industry Act), “Туризм саноати (Ҳуқуқбузарликлар олдини олиш) тўғрисидаги” Низом (Tourism Industry ( Compounding of Offences) Regulations) ҳамда “Туризм саноати (Лицензиялаш ҳамда туризм гидларини назорат қилиш) тўғрисида”ги Низом сингари 3та норматив- ҳужжтлар қабул қилинди. Малайзияга ташриф буюраётган туристларнинг асосий қисми Ўрта Шарқ ҳамда Ғарбий Осиё мамлакатларидан келаётган туристлар бўлиб, Малайзиядаги меҳмонхоналар, ресторанлар, савдо марказлари ва бошқа жойлар сайёҳларга қулайлик яратиш мақсадида меҳмонхоналар, умумий овқатланиш шохобчалари ҳатто кўчаларига ҳам арабча номлар ва Араб ва Ўрта Шарқ мамлакатларига хос бўлган овқатлар ва хизматлар кўрсатиб келмоқда. 4/2021 (№ 00054) http://iqtisodiyot.tsue.uz 387 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2021 yil Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Бугунги кунда кўпчилик хорижлик олимлар, хусусан Ғарб давлатлари ва МҲД олимлари иқтисодий барқарорлик ва унинг жамиятлар замонавий турмуш тарзи ва истиқбол ривожланишига таъсири ҳақида тадқиқотлар олиб боришмоқда. Шу тариқа, зиёрат туризмдаги барқарорлик ва унинг индикаторлари тўғрисидаги тадқиқотлар ҳам амалга оширилмоқда. Бу борада айрим муаллифларнинг фикри ва мулоҳазаларини таҳлил қилиб, уларнинг натижаларини умумлаштириб, туризм соҳасини барқарор ривожлантириш бўйича мулоҳазаларимизни қисқача баён қиламиз. В.С. Новиков томонидан “Инновации в туризме” номли ўқув қўлланмасида туризм ва хизмат кўрсатиш соҳасидаги инновациялар ва инновацияларни бошқаришнинг асосий функциялари, туризмни барқарор ривожлантириш тамойиллари, туризм самарадорлигини баҳолаш усули, шунингдек, илмий-техник тараққиёт ва туризмдаги янгиликлар туризм соҳасига таъсири бўйича мулоҳазалар юритилган. И.Ю. Пономарева ўзининг тадқиқотида замонавий туризм моделининг ижтимоий-маданий ва экологик соҳаларга салбий таъсир этувчи омилларини кўриб чиққан. Барқарор туризм тушунчаси ва замонавий туризмнинг ушбу моделга, яъни барқрор ривожланишга яқинлашиш шартлари берилган. Шу билан бирга, Ўзбекистонда сўнгги йилларда туризм соҳасида тадқиқот олиб борган баъзи тадқиқотчиларнинг фикрларини ҳам эътиборга олиш лозим, жумладан, А.А. Эштаев ўз тадқиқотида жаҳонда глобаллашув шароитида туризмни бошқаришнинг маркетинг стратегиясини такомиллаштириш бўйича инновацион маркетинг стратегияларидан самарали фойдаланиш белгилаб берилган. Ван Фарахия изни Абд Рахман ва Ҳариф Аҳаматлар ўз тадқиқотларида Малайзияда умра зиёратлари амалга оширилиши механизмлари тўғрисида изланишлар олиб борган. Шу билан бирга, улар Малайзияда умра зиёратчиларининг ҳуқуқ ва жавобгарликлари ҳақида алоҳида тўхталиб ўтиш билан бир қаторда уларни ташкил этувчи сайёҳлик ташкилотлари олдида турган мажбуриятларни ҳам айтиб ўтган [10]. Бундан ташқари, С.Мандал ўз изланишларида Жанубий Осиё мамлакатларида маҳаллий авлиёларнинг қабрларни ва қадамжоларига ташриф буюришни “keramat” деб ҳам номланиши, ушбу атама ҳозирга қадар Малайзияда мусулмонлар томонидан етарлича ўрганилмаганлиги ва “Keramat” малайча сўз бўлиб (Араб тилидаги “карам кўпликда карамат” сўзидан олинган) турли дин ва этник келиб чиқиши бор бўлган инсонларнинг қабрлари жойлашган қадамжоларни бориб кўриш назарда тутилганлиги ўрганилган [9]. Юқорида келтирилган муаллифлар томонидан зиёрат туризм соҳасини барқарор ривожлантиришни белгилаб берувчи асосий омилларига эътибор қаратилмаган. Тадқиқот методологияси Тадқиқотда зиёрат туризмини барқарор ривожлантиришни белгилашда яқин йилларда кутилаётган инновацион ўзгаришларни ҳисобга олиш ва шу орқали туризмнинг барқарор ривожланишини ягона тизим сифатида ўрганиш методологияси қўлланилиб, бу борада мутахассислар фикрини ўрганган ҳолда, кузатиш, қиёслаш, 4/2021 (№ 00054) http://iqtisodiyot.tsue.uz 388 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2021 yil эмперик тадқиқот, тизимли ва қиёсий таҳлил ҳамда эксперт баҳолаш каби усуллари орқали туризм соҳасини таркибий қисмларининг ривожланиши йўналишларини белгилаб бериш усули таклиф этилгандир. Шунингдек, келажакда республикамизда зиёрат туризми ривожланиши йўналишларининг устивор вазифаларига оид хулосалар қилинган ва республикамизда туризмни такомиллаштиришга оид аниқ тавсиялар ишлаб чиқилган. Таҳлил ва натижалар Бугунги кунда Малайзия аҳол