Пути развития конкуренции на страховом рынке Узбекистана

Аннотация

The purpose of this article is to develop proposals and recommendations on the level of competition in the national insurance market of Uzbekistan, its indicators, measures to ensure competition in the domestic insurance market and especially healthy competition, based on the experience of foreign countries, in particular, to improve the legal framework. caught. In addition, the article develops proposals and recommendations for the development of non-popular forms of insurance in the country in order to increase the level of competition and increase the volume of insurance services. Keywords: Insurance, commercial-based insurance, mutual insurance, takaful insurance, competition, healthy competition, transparency, tender selection, tariff rate. Кириш Суғурта бозоридаги кучли рақобат ушбу бозорда фаолият кўрсатаётган суғурта компаниясининг ўз устида доимий ишлашини, рақобатда ўз мавқеини сақлаб қолиш учун маркетинг тадқиқотларини олиб боришни, мамлакат ичкарисидаги ва ташқарисидаги ҳар жиҳатдан илғор суғурта компанияларининг тажрибаларини ўрганиш ва ўз фаолиятига татбиқ этиш, тариф ставкаларининг оптималлигини таъминлаш мақсадида актуар ҳисоблардан кенг фойдаланиш, тариф ставкаларини пасайтириш имконини берувчи инвестиция ва бошқа даромад манбаларидан самарали фойдаланиш, потенциал суғурталанувчиларни кўпроқ жалб қилиш ва 4/2021 (№ 00054) http://iqtisodiyot.tsue.uz 373 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2021 yil мавжуд суғурталанувчиларни сақлаб қолиш мақсадида, турли кўринишдаги қўшимча хизматлар ва бонусларни қўллашга, суғурталанувчи манфаатларини кўпроқ эътиборга олувчи суғурта шартномаларини ишлаб чиқиш ва амалда қўллашга мажбур қилади. Шундай ҳаракатларни ўзининг фаолият мазмунига айлантирган суғурта компанияларининг миллий бозорда кўпайиши охир оқибатда суғурталанувчилар сонининг кўпайиши, тўпланаётган суғурта мукофотларининг сезиларли даражада ошиши ва суғурталанувчилар ўртасида суғурта компанияларига бўлган ишончнинг ортишига олиб келади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Суғурта хизматлари бозорида рақобатнинг вужудга келиши, унга таъсир этувчи омиллар ҳамда суғурта фаолиятининг самарадорлиги ва кўламининг кенгайишида рақобатнинг ўрни хусусида хорижлик ва маҳаллий тадқиқотчилар томонидан илмий- назарий ва амалий аҳамиятга эга кўплаб илмий ишлар амалга оширилган. Жумладан, суғурта хизматлари бозорига рақобатнинг таъсири бўйича Gulumser Murat, Roger S. Tonkin ва D. Johannes Juttnerлар томонидан ўтказилган тадқиқот натижалари суғурталовчиларнинг нарх сиёсати рақобат ёки монополистик бозорнинг ўзига хос хусусиятларини намоён этишини кўрсатган[1]. Michael Rothschild ва Joseph E. Stiglitz тиббий суғуртада рақобат ҳолати тўғрисида тўхталиб, ноқулай танлов истеъмолчиларни суғурта маҳсулотларини рискларни қамраб олиш нуқтаи-назаридантанлашга мажбур қилади ва бу ҳолат, пировардида тиббий суғурта хизматлари бозорида рақобатни ривожланишига олиб келади деган фикрни илгари сурган [2]. Тадқиқотчилар томонидан суғурта хизматлари бозорида рақобатни ривожлантириш юзасидан эмпирик таҳлиллар ҳам амалга оширилган. Масалан, Jamie Brown Kruse, Rachel Davidson табиий офатлардан суғурта қилиш бозорида рақобатни математик моделлаштириш асосида тўғридан-тўғри суғурталашнинг бирламчи бозоридаги рақобат концентрацияси алоҳида суғурта компаниялари учун тезкор қарор қабул қилиш юзасидан турли фарқларни келтириб чиқариши мумкин, деган хулосага келишган [3]. Уларнинг фикрича, суғурталовчилар сонининг ошиши уй-жой эгалари учун танлов имкониятини кенгайтиради. Тадқиқотни амалга оширишда фойдаланилган усуллар Дунё миқёсида глобаллашув жараёнлари кучайиб, мамлакатлар ўртасида савдо, туризм ва бошқа соҳаларда ўзаро муносабатлар кенгайиб бораётган бугунги кунда суғурта хизматлари тобора долзарблик касб этиб бормоқда. Ушбу тадқиқот суғурта компаниялари ўртасида соғлом рақобат муҳитини шакллантириш масаласи суғурта соҳасининг кенгайишида, суғурталанувчиларнинг суғурта компанияларига бўлган ишончининг ортишида ва ўз ўрнида суғурта хизматлари баҳосининг пасайиши ҳамда сифатининг ортишида муҳим омил бўлиб хизмат қилишини асослаш, шу мақсадда соғлом рақобат муҳитини яратиш йўлларини ишлаб чиқишга қаратилган. Шундан келиб чиққан ҳолда, ушбу тадқиқот қуйидаги мақсадларни кўзда тутади: соғлом рақобат шаклланишининг шарт-шароитларини аниқлаш; суғурта соҳаси ривожланган мамлакатларда соғлом рақобат муҳитининг ҳолатини аниқлаш; Ўзбекистон миллий суғурта бозорида рақобат даражаси ва унга таъсир этувчи омилларни аниқлашдан иборат. Ушбу мақсадларни амалга ошириш учун суғурта бозорида кучли ва соғлом рақобатни шакллантиришга қаратилган халқаро 4/2021 (№ 00054) http://iqtisodiyot.tsue.uz 374 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2021 yil даражадаги журналларда эълон қилинган мақолалар ва бошқа манбалар ўрганилди ва ушбу манбалар ва тажрибаларга асосланган ҳолда Ўзбекистон суғурта бозоридаги мавжуд ҳолат ҳамда ушбу ҳолатга таъсир этувчи қонунчилик танқиқдий ж