TIJORAT BANKLARNING BUGUNGI KUNDAGI FAOLIYATINING HOLATI VA UNING TAHLILI

Аннотация

Mazkur maqolada investitsion faoliyatni tashkil etishning iqtisodiy mazmuni, uning asosiy tamoyillari va xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi. Investitsiyalarning milliy iqtisodiyotdagi roli, ularni jalb qilish mexanizmlari hamda samarali boshqaruv uslublari yoritilgan. Shuningdek, investitsion muhit va infratuzilmaning rivojlanishi, xususan, xususiy sektor ishtirokining ahamiyati ham ko‘rib chiqiladi. Maqolada mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ham bayon etilgan. Kalit so‘zlar: Investitsion faoliyat, iqtisodiy o‘sish, kapital qo‘yilmalar, investitsiya siyosat, xususiy sektor, infratuzilma, moliyaviy resurslar, investorlar huquqlari. Mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish sharoitida iqtisodiy rivojlanishni rag`batlantirish, xususiy mulkni himoya qilish, iqtisodiyotga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va jozibadorligini oshirish, tadbirkorlikka qulay investitsion iqlim va ishbilarmonlik muhitini yanada yaxshilash istiqbolda amalga oshirilishi ko`zda tutilgan eng muhim vazifalardan sanaladi. O`zbekiston Respublikasining Prezidenti Sh.Mirziyov tomonidan rivojlanishning uzoq muddatga mo`ljallangan kontseptsiyalari ishlab chiqilishi, bu borada birinchi qadam sifatida O`zbekiston Respublikasining rivojlanish davlat dasturlari qabul qilinib, mazkur dasturlarni moliyalashtirish fondi tashkil etilishi ta’kidlandi. Bunda iqtisodiyotni rivojlantirishda aholi qo`lida to`plangan mablag`larni investitsiya shaklida harakatga keltirish, odamlarda tadbirkorlik hissini kuchaytirish muhim vazifalarimizdan biri ekanligi e’tirof etildi.1 Investitsiyalar iqtisodiy rivojlanish darajasiga qarab mamlakatlardagi investitsiya muhitiga bog`liq holda tadbirkorlik faoliyatining rivojlanishida muhim o`rin tutadi. Shu munosabat bilan «Investitsiya» tushunchasining nazariy jihatdan tahlili dolzarb hisoblanadi. Investitsiyalarning mazmun-mohiyati so`nggi vaqtlarda nashr etilgan 1Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномаси, халқ сўзи 2017 йил 22 декабрь. https://scientific-jl.com 3 4 65-son_2-to’plam_Iyul-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali iqtisodiy adabiyotlarda2, himoya qilingan dissertatsiya ishlarida3 va amaldagi qonunchilikda4 yetarli darajada o`z ifodasini topganligi uchun biz bu to`g`risida batafsil to`xtalib o`tmasdan, umumiy tasavvur hosil qilish maqsadida tadqiqot natijasida shakllantirilgan quyidagi jadvalni keltirib o`tamiz (1-jadval). 1-jadval Iqtisodiy adabiyotlar va qonun hujjatlarida investitsiya mazmuniga oid qarashlar5 № Muallif «Investitsiya» atamasiga berilgan ta’rif Smit A. Investitsiya - amaliy boyliklarni qayta taqsimlash 1. va ishlab ishlab chiqarish vositalarining asosiy harakatlari Makkonnel K.R., Investitsiya - ishlab chiqarish xarajatlari va asosiy 2. Bryu S.L. vositalarni to`plash hamda tovar moddiy zaxiralarining ko`payishi Igonina L.L. Investitsiya - foyda olish yoki boshqa foydali 3. samaraga erishish uchun tadbirkorlik yoki boshqa faoliyat ob’yektlariga kapitalni joylashtirish Samuelson P.A., Investitsiya - kelajakda ishlab chiqarishni 4. Nordhaus V.D. ko`paytirish maqsadida bugungi kunda iste’molni istisno qiladigan iqtisodiy faoliyat Bocharov V.V. Investitsiya - bu kapitalni har qanday 5. tadbirkorlikka, keyinchalik uni rivojlantirish, ko`paytirish maqsadida sarmoya qilishdir G`ozibekov D. Investitsiyalar nazarda tutilgan va tutilmagan, 6. ammo ehtimoli bor risklar hamda ko`zlanayotgan 2 Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. – М.: «Эксмо», 2016. – 1056 с., McConnell C.R., Brue S.L. Economics: principles, problems, and policies. 17th edition. – NY.: «McGraw-Hill Education» & «Irwin», 2008. – 820 p., Игонина Л.Л. Инвестиции. – М.: «Экономисть», 2005. - 25 с., Ковалев В.В. Управление финансами. – М.: «ФБК-ПРЕСС», 1998. -156 с., Бланк И.А. Инвестиционный менеджмент. – Киев: «Ника-Центр» и «Элга-Н», 2001. - 448 с., Samuelson P.A., Nordhaus W.D. Economics. – NY.: «McGraw-Hill Education» & «Irwin», 2010. – 420 p., Бочаров В.В. Инвестиции. Учебник. – СПб: «Питер», 2009. – 18 с., Ғозибеков Д. Инвестицияларни молиялаштириш масалалари. Ўқув қўлланма. – Т.: «Молия», 2003. – 28 б. 3 Ҳайдаров Н.Ҳ. Иқтисодиётни эркинлаштириш шароитида корхоналар инвестицион фаолиятидаги молия-солиқ муносабатларини такомиллаштириш масалалари. И.ф.д. илм. дар. ол. уч. ёз. дисс. - Т:. 2003., Қўзиева Н.Р. Хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналар фаолиятини рағбатлантиришнинг молия-кредит механизмини такомиллаштириш йўналишлари. И.ф.д. илм. дар. ол. уч. ёз. дисс. автор. Т.: Ўзбекистон Республикаси Банк-молия академияси. 2008. - 41 б. 4 Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 25 декабрдаги «Инвестициялар ва инвестиция фаолияти тўғрисида»ги ЎРҚ 598-сонли Қонуни. Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 26.12.2019-й., 03/19/598/4221-сон. 5 Хидиров Н.Г. Саноат корхоналарида инвестицион фаолиятни молиялаштириш меҳанизмини такомиллаштириш. Иқт.фанлари бўйича (PhD) диссертацияси автореферати. Т.:2021