Приоритетные направления, средства и методы реализации государственной политики в сфере туризма

Аннотация

The article discovers the essence of state regulation of tourism, priorities, tools and methods of tourism policy, the basic principles of effective development of the industry and the formation of a favorable competitive environment, tools and stages of state regulation of tourism, and the factors of the degree of support for the development of the tourism industry. Keywords: tourism, regulation, regulatory instruments, methods, public policy, tourism industry, competition, tourism products, tourism services. Кириш Иқтисодиётнинг инновацион ривожланиши шароитида туризм кўплаб ривожланган ва ривожланаётган мамлакатлар миллий даромадининг асосий манбаи бўлиб ҳисобланади. Туристик маҳсулотларни экспортини ошириш ҳар бир миллий иқтисодиётда қўшимча талабни пайдо қилади ва аҳолининг ишбилан бандлиги даражаси ошиши ва хорижий валюта тушумлари кўпайишини таъминлайди. Шунинг учун миллий иқтисодиётларда туризмни ривожлантириш қўшимча қишмат ошишини, иқтисодий ривожланишга эришишда муҳим аҳамият каб этади. Жаҳон Туризм Ташкилоти (United Nations World Tourism Organization (UNWTO)) маълумотларига кўра, бутун жаҳон ялпи ички маҳсулотининг 10,4%и (2017 йилда унинг ҳажми 8,3 трлн. АҚШ долларига тенг бўлди), дунёдаги инвестицияларнинг 7%и, солиқ тушумларининг 5%и, жаҳондаги истеъмолчилик харажатларининг 11%и ва ҳар 16 та янги яратилаётган иш ўрнининг биттаси айнан туризм ва меҳмондўстлик 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 398 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil индустриясининг ҳиссасига тўғри келмоқда. Мазкур тармоқда аҳолининг иш билан бандлик даражаси 2016 йилга нисбатан 103% га ўсди ва 2017 йилда туризм ва сайёҳлик соҳасида бевосита 118,4 миллион киши (жаҳондаги умумий бандларнинг 3,8%и) иш билан банд бўлган бўлса, билвосита (туризмга хизмат кўрсатадиган тармоқлар билан бирга) 313,2 миллион киши фаолият кўрсатмоқда. [16] Ўзбекистон Республикаси Президентининг Олий Мажлисга Мурожаатномасида «Туризмни ривожлантириш бўйича 2021 йилда ҳам изчил ислоҳотларни давом эттирамиз. Айниқса, зиёрат туризми ва ички туризмни ривожлантиришга алоҳида эътибор берилади. Шунингдек, туризм объектлари атрофидаги ер майдонлари, сув ва йўл инфратузилмаларини яхшилаш учун бюджетдан 1 триллион сўм ажратилади» деб [11] деб таъкидлаганлар. Бу эса республикамиз туризм соҳасида давлат сиёсатини амалга оширишнинг устувор йўналишлари, воситалари ва усулларини тадқиқ этиш орқали барқарор ривожланишининг стратегик йўналишларини аниқлаш ва туристик маҳсулотлар рақобатбардошлигини оширишнинг илмий-услубий ва амалий жиҳатларини тадқиқ этиш долзарб ҳисобланади. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Туризм соҳасини рирожлантириш ва тартибга солиш механизмларига бағишланган кўплаб тадқиқотлар амалга оширилган бўлиб, уларда туризмни ривожлантириш бўйича давлат сиёсатини амалга ошириш бўйича турли хил қарашлар ва ёндашувлар ишлаб чиқилган. Туризм хизматлари бозорида талаб ва таклиф ўртасида мувофиқликни таъминлаш ҳамда туристик маҳсулотлар ва хизматлар рақобатбардошлигини ошириш муҳим аҳамиятга эга. Шунга кўра, биз, ушбу йўналишда баъзи муаллифларнинг фикр ва мулоҳазаларини ўрганиб, уларнинг илмий ёндашувларини умумлаштириб, туризм соҳасида давлат сиёсатини амалга оширишнинг устувор йўналишлари, воситалари ва усуллари бўйича фикрларимизни қисқача баён қиламиз. Иқтисодчи олима М.Т.Алимова ўзининг “Ҳудудий туризм бозорининг ривожланиш хусусиятлари ва тенденциялари” номли докторлик диссертациясида туризм бозорида талаб ва таклифни мувофиқлаштириш, маркетинг концепцияси орқали туристик маҳсулотлар рақобатбардошлигини ошириш, туризм соҳаси ривожланишининг ташкилий-иқтисодий механизмларини такомиллаштириш ҳамда ҳудудий туристик кластерни шакллантириш бўйича илмий мулоҳазаларни келтиради [1]. Шунингдек, МДҲ олимлари С.Г.Сурков ва В.И.Криворучколарнинг “Международный туризм в России: проблемы развития и управления” номли асарида Россияда халқаро туризм бозори ривожланишининг асосий йўналишлари ва интеграцион жараёнлар, туризм индустрияси субъектлари фаолияти, халқаро туризмни тартибга солиш механизмлари, халқаро туристик сиёсатнинг мақсадлари, вазифалари ва устувор йўналишлари бўйича тадқиқотлар олиб борганлар [9]. Муаллифлар ўз асарида халқаро туризм ривожланишининг омиллари, глобаллашув жараёнларининг туристик фаолиятга таъсири, туризм дестинацияси ривожланиш хусусиятларига алоҳида эътибор қаратганлар. М.М.Рамадонова ва М.А.Макарченколарнинг “Государственное регулирование туристической деятельности” номли асарида туристик фаолиятни тартибга солиш усуллари, воситалари ва шакллари ёритиб берилган. Бунда туризм соҳасини тартибга солишда 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 399 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil давлатнинг ролига ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Бироқ асарда туристик фаолиятни тартибга солиш усуллари ва воситалари таснифи ишлаб чиқилмаган [7]. Шунингдек, И.С.Тухлиев, Р.Ҳайитбоев, Б.Ш.Сафаров, Г.Р.Турсуноваларнинг тадқиқотларида ма