Особенности развития туристической инфраструктуры

Аннотация

Ушбу мақолада тадбиркорлик фаолиятининг ижтимоий-иқтисодий самарадорлигини оширишда экологик бошқарув тизимининг ўрни ва аҳамияти очиб берилган. Бундан ташқари тадбиркорлик фаолиятида экологик омилларни ҳисобга олиб бошқарув тизимини шакллантиришнинг ўзига хос хусусиятлари ишлаб чиқилган. Таҳлил натижаларига асосланган ҳолда экологик бошқарувни экологик таъсир ва табиий ресурслардан фойдаланишни баҳолашнинг бир-бири билан узвий боғлиқ асосий қисмлари ва босқичлари таклиф қилинган. Аннотация: В данной статье объясняется роль и значение систем экологического управления в повышении социально-экономической эффективности предпринимательской деятельности. Кроме того, иследована особенности системы управления, основанной на факторах окружающей среды в предпринимательская деятельность. На основе результатов анализа предлагается основные взаимосвязанные этапы и структури экологических воздействие на окружающую среду и оценка природопользования. Annotation: In this paper explained the role and importance of the environmental management system in improving the socio-economic efficiency of entrepreneurial activity. In addition, developed specific characteristics of creating management system in entrepreneurship taking into account environmental factors. Based on the results of the analysis, invited the main mutually related stages of the ecological impacts and natural resources’ usage evaluation of environmental management. Калит сўзлар: тадбиркорлик, кичик бизнес, атроф-муҳит, экологик бошқарув, экологик экспертиза, экологик аудит, экологик этика, экологик меъёр, натурал экологик зарарлар, иқтисодий-ижтимоий зарарлар, экологик стандартлар. Кириш Ҳозирги даврда бозор иқтисодиётининг асосий самарали омилларидан бири бўлган тадбиркорлик фаолияти ижтимоий-иқтисодий тараққиётнинг юқори суръатлар билан ўсишини таъминлашга хизмат қилмоқда. Хусусан, ривожланган ва ривожланаётган мамлакатлар иқтисодиётида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик фаолиятининг роли ва жамиятда ўрта синф табақаси фаоллиги ошиб бораётган бир даврда ушбу устувор соҳанинг мамлакатимизда барқарор ижтимоий-иқтисодий ўсишни таъминлашдаги асосий йўналишлардан бири сифатида қаралиши мазкур 2/2019 (№ 00040) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2019 йил соҳани янада ривожлантириш учун зарурий шарт-шароитларни яратиш лозимлигини кўрсатади. 2017 йилга келиб мамлакатимизда жами рўйхатдан ўтган 300.2 минг иқтисодиёт субъектларининг 242,4 мингтаси кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик (КБХТ) соҳасига тўғри келади, яъни унинг улуши 80,7 фоизни ташкил қилмоқда. КБХТнинг улуши 2010 йилдагига нисбатан яна 5,3 фоизга ошди. Натижада КБХТнинг мамлакат ижтимоий-иқтисодий ривожланишини ифодаловчи макроиқтисодий кўрсаткичларни шакллантиришдаги улуши ошиб бормоқда. Жумладан, Ўзбекистон Республикаси Статистика Қўмитасининг тегишли йиллар бўйича маълумотлари таҳлилига асосан КБХТнинг мамлакат ялпи ички маҳсулотидаги улуши 2017 йилга келиб 54,9 фоизни ташкил қилиб 2010 йилга нисбатан 1,05 баробарга етди. Шу даврда КБХТнинг аҳолини иш билан бандлигидаги улуши эса мос равишда 74,3 ва 78 фоизни ташкил қилиб, 1,05 га кўтарилди. Соҳанинг экспорт салоҳиятидаги улуши юқори бўлиб, мамлакат валюта захираларининг ошишини таъминлашга хизмат қилмоқда. Мамлакат экспортида КБХТнинг улуши 2010 йилдаги 13,7 фоиздан 2017 йилга келиб 27 фоизга етиши экспортдаги ҳиссасини шу даврда деярли 2 баробарга ошганлигини кўрсатади. Натижада 2017 йилда мамлакат аҳолиси умумий даромадларининг 68,8 фоизи ёлланма ишчиларнинг даромадлари ва мустақил равишда банд бўлишдан олинган даромадлардан ташкил топган. Шу даврда аҳолининг реал умумий даромадлари ҳам 2.9 баробар ўсди [11]. КБХТнинг мамлакат макроиқтисодий кўрсаткичларини шакллантиришдаги роли ва улушининг ошиши мос равишда уларнинг табиий ресурслардан фойдланиш даражаси ошиши ва экологик муҳитга таъсирининг кучайиши тадбиркорлик фаолиятининг ижтимоий – иқтисодий самарадорлигини оширишда экологик бошқарув тизимини такомиллаштиришни талаб қилмоқда. Чунки иқтисодиётнинг бугунги ривожланиш даражасида экологик хавфсизликни таъминлаш масаласи устувор йўналишлардан бири ҳисобланади. Буни инобатга олган ҳолда мамлакатимизда экологик хавфсизликни таъминлаш бўйича муҳим ҳуқуқий, ташкилий ва ижтимоий-иқтисодий чора-тадбирлар ишлаб чиқилиб ҳамда амалга оширилиб келинмоқда. Жумладан, мустақиллик йилларида атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш соҳасидаги муносабатларни бевосита тартибга солувчи 15 дан зиёд қонун, табиий ресурсларнинг айрим турларидан фойдаланиш механизмлари ва шартлари, шунингдек, давлат экологик экспертизасини амалга ошириш, турли тоифадаги қўриқланадиган ҳудудларни ташкил қилиш ва уларда алоҳида фойдаланиш режимини ўрнатиш тартиб-таомиллари ва бошқа масалаларни белгилаб берган 30 дан ортиқ норматив-ҳуқуқий ҳужжат қабул қилинган [10]. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Юқорида келтирилганлар ушбу соҳада илмий-тадқиқот ишларини экологик талаблар билан уйғунлашг