Сокращение бедности за счет развития семейного бизнеса

Аннотация

Мазкур мақолада мамлакатимизда оилавий тадбиркорликни ривожлантириш, уни иқтисодиётдаги роли ва камбағалликни қисқартиришда барқарор иқтисодий ривожлантириш бўйича таклиф ҳамда тавсиялар баён қилинган. Калит сўзлар: оилавий тадбиркорлик, кичик бизнес, коронавирус пандемияси, ҳаракатлар стратегияси, темир дафтар, эҳтиёжманд аҳоли. Аннотация. В статье представлены предложения и рекомендации по развитию семейного бизнеса в стране, его роли в экономике и устойчивому экономическому развитию в сокращении бедности. Ключевые слова: семейный бизнес, малый бизнес, пандемия коронавируса, стратегия действий, железный блокнот, малообеспеченное население. Аbstract. This article presents proposals and recommendations for the development of family business in the country, its role in the economy and sustainable economic development in poverty reduction. Keywords: family business, small business, coronavirus pandemic, action strategy, iron notebook, needy population. Кириш Жаҳон тажрибаси кўрсатишича, мамлакат иқтисодиётининг барқарор ривожланишида, аҳоли бандлиги ва даромадини оширишда энг асосийси тадбиркорликни ривожлантириш орқали мамлакатда камбағалликни қисқартиришда тадбиркорлик соҳалари, жумладан, оилавий бизнес соҳаси фаолияти муҳим аҳамият касб этиб, иқтисодий ҳамда ижтимоий муаммоларни ҳал этишда етакчи ўринни эгаллайди. Халқаро валюта жамғармасининг маълумотларига кўра, “Бугунги кунда дунёда 90,0 фоиз корхоналар кичик ва ўрта бизнесга тегишли бўлиб, улар жаҳоннинг 63,0 фоиз аҳолисини иш билан таъминламоқда. Европа Иттифоқи миқёсида кичик ва ўрта бизнеснинг умумий салмоғи 99,8 фоизни ташкил этгани ҳолда, аҳолини учдан икки қисмини иш билан таъминламоқда”1. Жаҳон иқтисодиётида оилавий бизнес ва тадбиркорлик соҳасини самарадорлигини ошириш, қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш, уларнинг ташқи иқтисодий фаолиятидаги иштирокини кучайтириш, аҳолини иш билан таъминлаш вa дaрoмaдларини oшириш бoрaсидaги имкониятларидан тўлақонли фойдаланиш бўйича илмий тадқиқотлар амалга ошириб келинмоқда. Ўзбекистонда ҳам кичик бизнес ва оилавий тадбиркорлик фаолиятини қўллаб- қувватлаш, барқарор ривожланишини таъминлаш, унинг ялпи ички маҳсулот (ЯИМ)даги, ишлаб чиқариш ва аҳоли бандлигини таъминлашдаги улушини ошириш, 1 http://www.imf.org/external/pubs/ft/sdn/2015/sdn1504.pdf 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 253 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil кредит ресурсларига бўлган эҳтиёжни қондириш ва қулай ишбилармонлик муҳитини яратиш каби йўналишларда тизимли чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Жумладан, “2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси”да иқтисодиётни ривожлантириш ва эркинлаштириш, миллий иқтисодиётнинг мутаносиблиги ва барқарорлигини таъминлаш, унинг таркибида саноат, хизматлар кўрсатиш соҳаси, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик улушини кўпайтириш каби устувор вазифалар белгилаб берилди[1]. Ушбу вазифалар кичик бизнес ва оилавий тадбиркорлик субъектларининг турли даражаларда ривожланиш омиллари ва тенденцияларини статистик усулларда баҳолаш, статистик кўрсаткичлар тизимини ишлаб чиқиш, иқтисодий ривожланиш стратегияларининг эконометрик моделларини тузиш ва статистик прогнозлашнинг илмий-услубий асосларини такомиллаштириш, бугунги кун талаблари асосида ўрганиш ва улардан оқилона фойдаланиш долзарб масалага айланди. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик фаолиятини ривожлантиришнинг назарий – услубий асослари бўйича бир қатор хорижий ҳамда республикамиз олимлари илмий тадқиқот ишларини олиб боришган. Россиялик олим Родина Т.Е. фикрига кўра, ривожланаётган мамлакатларда кичик ва ўрта бизнеснинг улуши ўртача 33 фоизни ташкил этади. Россияда эса уларнинг улуши ЯИМнинг бешдан бир қисмини эгаллайди [7]. Жумладан Ж.Б.Сэй томонидан “Бойликни яратиш, тақсимлаш ва истеъмол қилишнинг оддий схемаси” нашр этилган ва унда ортиқча ишлаб чиқариш ва иқтисодий инқирозлар мумкин эмас деб тахмин қилинган. Ишлаб чиқариш даромад келтиради, бу эса тегишли қийматдаги товарларни сотиб олишга имконият яратади. Иқтисодиётдаги ялпи талаб ҳар доим ялпи таклифга тенг дея эътироф этилган [8]. А.Смит томонидан халқларнинг бойлиги моҳияти ва сабабларини ўрганиш [9], Р.Хизрич ва М.Питерс томонидан тадбиркорликни ривожлантириш омиллари, тадбиркорлик фазилатларини баҳолаш усуллари [10] атрофлича ўрганилган ва керакли таклиф ва тавсиялар келтирилган. Шунингдек кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик соҳасини тадқиқ этиш ҳамда эконометрик моделлаштириш бўйича В.М.Власова [11], А.Раиский [12], А.Шестаков [13], Н.Е.Егорова [14], В.М.Савченко [15], В.М.Шепелов [16] ва М.А.Федотова [17]лар илмий изланишлар олиб боришган. Ўзбекистонда кичик бизнес ва тадбиркорликнинг умумий муаммолари, статистик кўрсаткичларини такомиллаштириш ҳамда прогнозлаш, оилавий тадбиркорликни ривожлантириш ва уларга давлат томонидан берилаётган имкониятлар бўйича маҳаллий олимлардан С.С.Гулямов, Ё.Абдуллаев, Б.К.Ғойибназаров, М.Р.