Уровень жизни населения Узбекистана как основной фактор, влияющий на спрос на услуги дошкольного образования

Аннотация

The article uses regression analysis to reveal the impact of living standards on the coverage of children with preschool education in Uzbekistan. The analysis showed that such variables as an increase in the number of preschool institutions in the country, the number of places and teachers in them, as well as an increase in the average wage in the country and a decrease in the unemployment rate and the share of the poor, have a large impact. The authors argue that in order to fully cover children with preschool education in our country, it is necessary not only to improve the main indicators of preschool education, but also to further raise the standard of living and increase the income of the population. Keywords: standard of living, preschool educational institutions, coverage of children with preschool education, supply and demand of preschool education, regression analysis. Кириш Жаҳон иқтисодиётнинг устувор йўналишларидан бири бўлган замонавий билимни янада оширишга асосланган таълим тизимини янада ривожлантириш 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 200 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil мақсадида мактабгача таълим тизимига катта эътибор бериб келинган. Президентимиз Ш.Мирзиёев таъкидлаганидек, - «Ривожланган давлатларда бола 3 ёшдан 22 ёшгача бўлган даврда унинг тарбиясига сармоя сарфлашга катта эътибор берилади. Чунки, ушбу сармоя жамиятга 15-17 баробар миқдорда фойда келтиради. Бизда эса бу кўрсаткич атиги 4 баробарни ташкил этади» [5]. Мактабгача таълим узлуксиз таълимнинг бошланғич қисми бўлиб, бу даврда болани жисмонан соғлом ва ақлан ривожланган шахс сифатида шакллантириш энг самарали ва қулай давр ҳисобланади. Чунки, инсон бутун умри давомида оладиган ахборотнинг 70 фоизини мана шу 5 ёшгача бўлган даврда олади. Шу боисдан, Ўзбекистон Республикасининг «Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида»ги ЎРҚ-595-сонли Қонуни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистоннинг янги тараққиёт даврида таълим-тарбия ва илм-фан соҳаларини ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-6108-сонли Фармони, «Таълим- тарбия тизимини янада такомиллаштиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги, ПҚ-4884-сонли, “Ўзбекистон Республикаси мактабгача таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПҚ- 4312-сонли Қарорлари белгиланган вазифалардан ҳукуматимиз томонидан давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири бўлган замонавий билимни янада оширишга асосланган янги иқтисодиётни ривожлантириш мақсадида мактабгача таълим тизимига катта эътибор берилаётганини кўриш мумкин. Ҳукумат мактабгача таълим тизимига келажакда етук мутахассисларни тайёрлай оладиган тизим сифатида қараётганини юқорида келтирилган қарорларнинг ижросини таъминлаш мақсадида амалга оширилаётган тизимли ислоҳотлардан маълум. Асосан амалга оширалиётган ислоҳотлар мактабгача таълим билан болаларни қамраб олиш даражасини 100 фоизга етказиш ҳисобланади. Мактабгача таълим таълим тизимининг бошланғич бўғини ҳисобланиб, уни ривожлантиришга доир амалга оширилган давлат сиёсатини баҳоловчи асосий кўрсаткич мактабгача ёшдаги болаларни таълимга қамраб олиш даражаси ҳисобланади[12]. Шу боис, «2019 йилда мактабгача таълим билан 3-5 ёшли болаларни қамраб олиш даражаси Франция ва Буюк Британияда 100 фоизни, Германия, Италия, Испания, Корея ва Япония давлатларида 98 фоизни ташкил этди» [19]. Давлат статистика қўмитаси маълумотларига кўра [20], мактабгача таълим ташкилотлари (МТТ)да мавжуд яратилган ўринлар сонига нисбатан МТТларига қатнаётган болалар сони 2018 йилда 67,2 минг ҳамда 2019 йилда 292,6 минг нафарни ташкил этмоқда. Демак, 2018-2019 йилларда 359,8 минг нафар болалар МТТларида болани қабул қилиш учун ўрин яратилмаган бўлсада, мактабгача таълимга қатнамоқда. Шунингдек, 2019 йилда республика бўйича 3-6 ёшли болалар сони 2792,8 минг нафар бўлиб, 1238,1 минг нафар бола мактабгача таълимга қатнамоқда. Демак, 1554,7 минг нафар ота-онанинг мактабагача таълимга бўлган талаби қондирилмаган. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Мактабгача таълим ташкилотлари фаолиятини самарали бошқариш, таълим сифатини яхшилаш орқали мактабгача таълим химзатларига бўлган талаб миқдорини ошириш масалалри ривожланган давлатларнинг ҳам асосий муаммоларидан бири 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 201 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil ҳисобланади. Бу боради бир қанча хориж олимлари илмий изланишларни олиб борганлар: Sharon Wolfand ва бошқлар мактабгача таълимга бўлган талаб ва таклиф миқдорини тизимли ўрганиш ва ошириш усуллари бўйича тавсиялар ишлаб чиқган [16]. S.Kelesidou ва бошқалар мактабгача таълим ташкилоти тури ва ота-оналарнинг яшаш жойлари уларнинг талабларини ўзгаришига таъсир этишини аниқлаган [14]. Sheldon Shaeffer мактабгача таълим хизматларига бўлган талабни ошириш сиёсати ва стратегияларини ишлаб чиқган [17]. Sharon Wolfand эрта болалик таълимига бўлган келгуси 5-10 йилда бўлиши мумкин бўлган талаб ва таклиф миқдори