O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOLIQ TIZIMI

Аннотация

This article provides detailed information about the tax system of the Republic of Uzbekistan, its main types, tax policy, and administration. Additionally, it discusses the current issues of the tax system and future reforms. The article highlights the simplification of the tax system, the introduction of electronic services, and the economic significance of the planned future reforms. Keywords: Tax system, Tax policy, State taxes, Local taxes, Tax administration, Shadow economy, Tax rates, State budget, Investment climate, Tax Code of the Republic of Uzbekistan. O'zbekiston Respublikasining soliq tizimi mamlakatning iqtisodiy taraqqiyotida muhim rol o'ynaydi. 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, soliq tushumlari davlat budjetining 80% ga yaqin qismini tashkil etgan. Bu tizim davlat budjetini shakllantirish, iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va tadbirkorlik muhitini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 21 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Mаnbа: 20023-yil ijrosi hisoboti. Soliq kodeksining 23-moddasiga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi hududida soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar amal qiladi hamda ular O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan joriy etiladi va bekor qilinadi. O'zbekiston Respublikasida soliq tizimi Davlat soliq qo‘mitasi tomonidan boshqariladi. Soliqlar davlat budjetiga tushumning asosiy manbai hisoblanadi va ular quyidagi turlarga bo'linadi: Davlat soliqlari: foyda solig‘i (15%), qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) (12%), aksiz solig‘i, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i (12%). Mahalliy soliqlar va yig‘imlar: yer solig‘i, mulk solig‘i, suv resurslaridan foydalanish solig‘i va boshqa yig‘imlar. Mahalliy soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar to‘lovchisi bo‘lib O‘zbekiston Respublikasi soliq qonunchiligi hujjatlariga muvofiq, mulkchilik shaklidan qat’i nazar yuridik va jismoniy shaxslar hisoblanadi. Mol-mulk solig‘i va yer solig‘i O‘zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga binoan joriy etiladi va uning butun hududida undiriladi. Ushbu soliqlar stavkalarining miqdori O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori asosida belgilanadi. Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 22 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish solig‘i, jismoniy shaxslardan transport vositalari uchun benzin, dizel yoqilg‘isi va gaz ishlatganlik uchun olinadigan soliq, ayrim turdagi tovarlar bilan chakana savdo qilish va ayrim turdagi xizmatlarni ko‘rsatish huquqi uchun yig‘imlar Qoraqalpog‘iston Respublikasi davlat hokimiyati organlari, viloyatlar va Toshkent shahar xalq deputatlari kengashlari tomonidan joriy etiladi. Ushbu soliqlar va yig‘imlar stavkalarining eng yuqori miqdorlari O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori asosida belgilanadi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi O‘zbekiston Respublikasining butun hududida ayrim mahalliy soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlarni umumiy, qat’i stavkalarda belgilashi mumkin. Mahalliy soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar stavkalari soliq to‘lovchilarga Moliya vazirligi, Davlat soliq qo‘mitasi va uning quyi organlari tomonidan belgilangan tartibda yetkaziladi. Obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish solig‘i, jismoniy shaxslardan transport vositalari uchun benzin, dizel yoqilg‘isi va gaz ishlatganlik uchun olinadigan soliq, ayrim turdagi tovarlar bilan chakana savdo qilish va ayrim turdagi xizmatlarni ko‘rsatish huquqi uchun yig‘imlarning miqdorlari, ularni undirish tartibi, ular bo‘yicha qo‘shimcha imtiyozlar taqdim etish Qoraqalpog‘iston Respublikasi davlat hokimiyati organlari va viloyatlar hamda Toshkent shahar xalq deputatlari kengashlari tomonidan amaldagi qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi. 2024-yil 1-sentabr holatiga ko‘ra, davlat budjetiga jami 118,702.0 milliard so‘mdan ortiq soliq tushumlari kelib tushgan. Soliq tushumlarining asosiy qismini QQS (taxminan 22.2%) va foyda solig‘i (taxminan 25.3%) tashkil etadi. Soliq siyosati – davlatning soliqqa tortish tizimi borasidagi farmon, qonun va qarorlarini davlat iqtisodiy siyosatiga mos ravishta ishlab chiqish va qabul qilish, ularning ijrosini ta’minlashni tashkil qilish bilan bog’liq chora tadbirlar, faoliyatlar yig’indisidir. Soliq siyosati tarkiban soliqlarni joriy etish, soliqqa oid huquqiy baza yaratish, joriy etilgan soliqlar va soliqsiz to'lovlarni amaliyotda ishlash mexanizmini shakllantirish va samaradorligini oshirishga qaratilgan davlatning tegishli vakolatli Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 23 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT organlari tomonidan kompleks tarzda olib boriladigan chora-tadbirlar yig'indisidir. Mamlakat soliq tizimi xususiyatlari, yo'nalishlari, qanday soliqlarning joriy etilishi, ular o'rtasidagi nisbatni ta'minlash kabi masalalarni soliq siyosati belgilab beradi. 2019-yildan boshlab O‘zbekistonda soliq kodeksi isloh qilindi va yangi kodeks joriy etildi. Natijada soliq stavkalari kamaytirilib, soliq to‘lovchilar uchun qulay sharoitlar yaratildi. O‘zb