Значение сайта в привлечении иностранных инвестиций в свободные экономические зоны

Аннотация

In recent years, there has been a sharp increase in the use of Internet technologies in attracting foreign direct investment. This article describes the current state of the use of Internet marketing technologies in attracting foreign direct investment in free economic zones in Uzbekistan. The study analyzed the websites and content of free economic zones, studied foreign experience and developed proposals. Keywords: FEZ, foreign investment, internet marketing, website, investment attraction marketing. Кириш Инвестицияларни жалб қилишда, инвесторлар учун қулай муҳит, шарт-шароит яратишда эркин иқтисодий зоналар фаолияти муҳим аҳамиятга эга. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 15 майдаги “Навоий вилоятини инновацион, юқори технологияларга асосланган, экспортга йўналтирилган ва импорт ўрнини босадиган ишлаб чиқаришлар учун эркин иқтисодий зона сифатида белгилаш чора- тадбирлари тўғрисида”ги фармони бизнес юритиш учун қулай шарт-шароитлар яратиш, инновацион тадбиркорлик ва юқори технологияларга асосланган саноатни ривожлантириш, шунингдек, Навоий вилояти ҳудудида минерал хомашё ресурсларини чуқур қайта ишлаш ҳамда ички ва ташқи бозорларда рақобатбардош маҳсулотларни ишлаб чиқариш бўйича қўшимча қувватларни ташкил этишга қаратилган муҳим қадам 6/2020 (№ 00050) http://iqtisodiyot.tsue.uz 197 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil бўлди. Халқаро ташкилотлар ҳам ЭИЗлар хорижий инвестицияларни жалб қилишнинг муҳим инструменти эканлигини таъкидлашади. Хитойга киритилган инвестицияларнинг 80 фоизи, Малайзияда 90 фоиз, Ветнамда 60-70% фоизи айнан ЭИЗ ҳудудига йўналтирилган. [1] Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Эркин иқтисодий ҳудудлар, уларнинг иқтисодиётдаги аҳамияти ва хорижий инвестицияларни жалб қилишдаги ўрни бўйича бир қанча илмий ишлар нашр қилинган. Лекин мақоламиз мазмуни веб саҳифалар, ахборот технологияларининг инвестиция жалб қилишдаги ўрнига боғлиқ бўлганлиги учун, фақат шу соҳадаги адабиётларни қисқача таҳлил қилиб ўтамиз. Бу ҳақда бир қатор иқтисодчи олимлар ўз асарларида турли фикрларни айтганлар. Жумладан, Чангкю Чои ўзининг “Интернет тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни рағбатлантирадими?” номли мақоласида “Интернет фойдаланувчиларининг 10 фоизга ортиши инвестиция оқимини 2 фоизга оширишини исботлаган [2]. Aҳмат Гани ва Басу Шарма ўтказган тадқиқотда эса муаллифлар “Aхборот коммуникацион технологиялари ва унинг воситалари мамлакатга тўғридан - тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилишда “тортувчи” омил ҳисобланади” деб ҳисоблашади [3]. Жаҳон иқтисодиёти журналида чоп этилган, ривожланаётган давлатларда ўтказилган тадқиқотда маълум бўлдики, ахборот коммуникацион технологияларни ривожлантириш хорижий инвестиция оқимини ошишига сабаб бўлади [4]. Нгуен Тиен ўз мақоласида ЭИЗларга инвестицияларни жалб қилишга мўлжалланган 6 муҳим омилга эътибор қаратишни таъкидлайди. Шу омиллардан бири ЭИЗдаги инфратузилма бўлиб, у ердаги ахборот технологияларидан фойдаланиш учун яратилган имкониятларни ҳам ўз ичига олади[5]. Юқоридаги олимларнинг илмий ишлари ахборот коммуникацион технологияларини ривожлантириш ва тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилиш ўртасидаги боғлиқликни ифодалайди. Шундан келиб чиқиб, биз ушбу мақолада мамлакатимиздаги ЭИЗ веб саҳифаларини инвестиция жалб қилишдаги аҳамиятини хорижий инвестиция жалб қилишгамўлжалланган агентликларнинг веб саҳифаларига таққослаб ўргандик. Тадқиқот методологияси Илмий мақолада кўтарилган муаммони атлофлича таҳлил қилиш, таҳлил натижаларини тизимлаштириш асосида илмий асосланган хулоса ва тавсиялар ишлаб чиқишда индукция ва дедукция, мақсадли ривожлантириш, тизимли ва қиёсий таҳлил, график тасвирлаш, эксперт баҳолаш ва иқтисодий статистик усуллардан кенг фойдаланилди. Таҳлил ва натижалар Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Савдо ва тараққиёт бўйича конференсияси 120 та инвестиция жалб қилиш агентликлари ўртасида ўтказган сўровномага кўра, уларнинг 73 таси ЭИЗ нинг хорижий инвестицияларни жалб қилишда аҳамияти катта деб ҳисоблаган. 6/2020 (№ 00050) http://iqtisodiyot.tsue.uz 198 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 6, noyabr-dekabr, 2020 yil Мамлакатга инвестиция жалб қилишда ЭИЗ роли катта Мамлакатдаги саноат/ишлаб чиқариш соҳаларига жалб қилинган инвестицияларнинг кўп қисми ЭИЗ ҳиссасига тўғри келади ЭИЗ таркибида бўлмаган ҳудудлар ҳам инвестиция жалб қилишда аҳамиятга эга Хорижий инвестиция жалб қилишда ЭИЗ нинг ҳеч қандай аҳамияти йўқ 1-расм. Инвестицияларни жалб қилишда ЭИЗ ўрни (сўровнома иштирокчилари фоизда)[6] ЭИЗ ларни инвестиция жалб қилишдаги аҳамиятини етарлича асосладик деб ўйлаймиз. Энди тўғридан - тўғри хорижий инвестиция жалб қилишдаги маркетинг технологияларига тўхталиб ўтамиз. 1-жадвал Инвестицияларни жалб қилишда самарали маркетинг техникалари[7]. 2017 2014 2011 2008 2005 2002 1999 1996 Интернет/веб сахифа 74% 67% 55% 56% 53% 34% 37% 18% Корпоратив ижрочилар билан 66% 64% 57% 55% 54% 53% 46% 53% учрашув Медиа муносабатлар/ оммавийлик 51%