The role of the Internet and information and communication technologies in the development of tourism

Аннотация

In the entry, effectiveness and advantages of modern ICT and Internet application in Tourism have been researched. The proportion of ICT and Internet in generation of tourism products has been identified through econometric approach. Based on the research ICT is responsible 30 – 45% of Tourism network development. ICT allows potential visitors to access necessary information and gather data. During the course of the research, positive correlation between the increase in Tourism network and the investment in ICT and conversely the opposite has been found between that and the number of hotels. Therefore, it clearly shows that the tourist accommodation pitfalls are the major obstacles in the network development. The elasticity coefficient per capita of the GDP of the field is 0,794, in workforce 0,113. It matches the results of the researches that have been conducted throughout the world. As a result of applying ICT in the network, companies’ transaction expenses are reduced, innovations occur more, becomes competitive and its financial effectiveness increases. In turn, future visitors can obtain more information about the tourism opportunities of our country. Key words: tourism, Internet, ICT, model, correlation, increase, contribute. Кириш Глобаллашув шароитида туризм хизматларини диверсификациялаш, тармоқда тадбиркорлик фаолиятига оид тўсиқларни бартараф этиш, давлат ва хусусий тармоқларнинг муқобил ривожланишини таъминлаш керак. Бунинг учун ушбу соҳага чет эл сармоясини жалб қилиш, миллий туризм маҳсулотларининг халқаро бозордаги рақобатбардошлигини ва хизматларнинг сифатини ошириш, кадрларни тайёрлаш ҳамда маркетинг хизматини кучайтириш асосида миллий туризм бозорини ривожлантириш зарур. Глобаллашув жараёнида дунёдаги юз бераётган ўзгаришларни таҳлил этишни, жаҳон молиявий-иқтисодий инқироз оқибатининг 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 311 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil туризм тармоғларини ривожланишига таъсирини комплекс таҳлил қилишни, республикамизнинг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда йирик трансмиллий компаниялар (ТМК) билан ҳамкорликни кенгайтириш ҳамда мустаҳкамлашда замонавий стратегик менежмент ва маркетинг стратегиялари асосида корхоналарни бошқариш, ахборот коммуникация технологияларидан кенг фойдаланишни тақозо этади. Сўнгги ўн йилликларда ахборот-коммуникация технологиялари (AКТ) нинг жадал ривожланишининг иқтиосдий ўсишга таъсири кўплаб олимлар ва тадқиқотчиларнинг диққат марказига айланди. Назарий таърифларга кўра AКТ аппарат, дастурий таъминот, тармоқлар ва ахборот воситаларини тўплаш, сақлаш, қайта ишлаш, узатиш ва тақдим етиш (овоз, маълумотлар, матнлар, расмлар) дан иборат. AКТ рақамли телефон тармоғини, уяли телефонларни, Интернет серверлари ва стационар кенг полосали тармоқ ва бошқа технологияларни қамраб олади. Дунё бўйлаб саёҳат ва туризм 2019 йилда жаҳон ЯИМнинг тахминан 2,9 трлн. AҚШ долларини ташкил этди.1 Ўзбекистоннинг туризм соҳаси мамлакатда ривожланаётган ва гуллаб-яшнаётган соҳалардан биридир. Ушбу сектор мамлакат ялпи ички маҳсулотининг қарийб уч фоизини ташкил қилади. 2016 йилдан кейин Очиқ эшиклар сиёсати туфайли Ўзбекистон туризм индустрияси жадал ривожланмоқда, кейин эса ЯИМ ўсмоқда. 2018 йилда ҳар йили сайёҳлар келиши ва секторнинг умумий даромади 2017 йилга нисбатан икки баравар кўпайди, 2019 йилда улар 26 фоизни ташкил этди.Бугунги кунда AКТ соҳасининг ўрни тобора ортиб бормоқда. Жаҳон банкининг статистик маълумотларига кўра AКТ улуши жаҳон ялпи ички маҳсулотининг 5,5 фоизидан ортиғини ташкил этади. Илмий изланишлар шуни кўрсатадики, AКТнинг улуши қанчалик кўп бўлса, ЯИМ ўсиши шунча кўп бўлади. Уяли алоқа тармоқлари орқали маълумотлардан фойдаланишнинг икки бараварга ўсиши дунё бўйича ЯИМни жон бошига 0,5 фоизга оширади. Шу сабабли, AКТ ва туризм иқтисодий ўсиши ўртасида боғлиқликларни тадқиқ этиш катта аҳамиятга эга. Республикамизда 2017 йилда қабул қилинган Ҳаракатлар стратегиясини амалга ошириш шароитида мамлакатнинг рақобатбардошлигини ошириш, иқтисодий салоҳиятини юксалтириш, инновацияларни кенг жорий этиш ва шулар асосида ресурслардан оқилона фойдаланиш рақамли иқтисодиётни шакллантириш омилидир. Чунки бошқарувда рақамли технологияларни кенг қўллаш, мамлакатимизда электрон ҳукумат тизимини жорий этиш муаммоси ижтимоий ривожланишнинг кўп вариантлиги ва муқобиллигини эътироф этишга асосланган. Шу туфайли мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2018 йил 19 февралдаги «Ахборот технологиялари ва коммуникациялари соҳасини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги фармони қабул қилинди ва соҳани жадал ривожлантириш бўйича муҳим вазифалар белгиланди. Жумладан, ахборот технологиялари ва коммуникациялари соҳасига хорижий инвестицияларни жалб этиш, тўғридан-тўғри сармоялар иштирокидаги лойиҳалар ҳиссасини ошириш зарурлиги, жорий йилда камида 200 миллион доллар, 2019 йилда эса инвестициялар, айниқса, тўғридан-тўғри сармоялар ҳажмини 500 миллион долларга етказиш вазифаси