Зарубежный опыт финтех-технологий и их внедрение в цифровизацию экономики

Аннотация

The article analyzes the foreign experience of using modern financial technologies in the digitization of the economy on the example of the state of Japan and, in particular, studies the history of development (FinTex), the process of their formation, and areas of application. The measures for the widespread introduction of financial technologies in Japan were analyzed. The mechanism of FinTex formation based on the segments of mega-banks and Internet finance, the matrix of services provided to legal entities, and the work process of companies providing FinTex services, the software products they provide, have been studied. Keywords: financial technologies (FinTex) Internet banking, mobile banking, mega-bank, robotic consultants, “electronic settlement agent”, online identification, artificial intelligence, Fintex - hubs. Кириш Иқтисодиётни жадал суръатлар билан рақамлаштириш жараёнида хўжалик юритувчи субьектлар томонидан молиявий технология (FinTex)лардан фойдаланиш муҳим аҳамият касб этиб, рақамлаштириш жараёнини тезлаштирувчи двигетел вазифасини бажариши мумкин. FinTexларни иқтисодиётнинг деярли барча 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 303 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil тармоқларига жалб этиб, қўллашга эришган давлатлардан бири бу Япония бўлиб ҳисобланади. Японияда молиявий технология (FinTex)ларнинг ривожланиш тарихига назар соладиган бўлсак, 2000 йиллар бошида интернет банкинг хизматлари ривожланиб, 2008 йилга келиб эса турли банклар томонидан интернет-банкинг хизматларига нисбатан кўп функционал бўлган банкоматлар савдо нуқталарида ўрнатилиб фаолият юритила бошлади. Аммо мазкур банкоматларга бўлган талаб паст бўлиб, ўзини оқламаган. 2013 йилга келиб эса мобил телефон аппаратлари ёрдамида банк хизматларини кўрсатиш кенг йўлга қўйилди. Мазкур жараёнда ҳар бир мобил алоқа воситаси махсус дастурлар орқали интернет банкинг хизматларини кўрсата бошлади. 2015 йилда илк маротоба FinTexлар турли соҳа ва тармоқларда кенг миқёсда қўлланилиши йўлга қўйилди. Янги молиявий технологиялар (FinTex)нинг юзага келишида уч жараёнли босқич бўлиб, қидирув, экперементлар ўтказиш ва амалиётга тадбиқ этишдан иборатдир. Ҳар бир жараёнда маълум бир корхоналар жалб этилган ҳолда махсус чора тадбирлар амалга оширилиб, натижалари амалиётга тадбиқ этилиб, эришилган самарадорлик кўрсаткичлари таҳлили амалга оширилиб борилмоқда. Ҳар бир тармоқ ва соҳаларнинг фаолият йўналишларининг ўзига хос жиҳатлари, хусусиятлари, таъсир этувчи ташқи ва ички омиллар характеристикаси ўрганилиб, янгидан янги FinTex лойиҳалар аниқланиб, уларни тадбиқ этиш бўйича турли даража ва кўринишдаги тадқиқотлар амалга оширилиб, олинган натижаларга мувофиқ уларни жорий этиш юзасидан хулосалар шакллантирилиб келинган. Тадқиқот давомида назария ва амалиёт интеграциясига эришилиб, мамлакатдаги илмий платформа ресурсларидан оқилона фойдаланиш, илмий амалий грантларни давлат ва хусусий сектор томонидан молиялаштирилиши йўлга қўйилиб амалга оширилиб келмоқда. Мазкур жараёнда инновацион лойиҳалар ва ғояларни молиялаштиришнинг кўпқиррали молиялаштириш платформасини яратилишига эришилди. Нафақат давлат балким хусусий секторнинг ўзи ҳам бундай янги инновацион молиявий хизмат турлари, янги ғояларни ҳаётийлигини таъминлаш борасида қатор тадбирларни амалга ошириб, хусусий грантларни доимий равишда эълон қилиб бормоқда. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Мақолада молиявий хизматларни тақдим этишнинг янги моделларининг пайдо бўлишига, шу жумладан истеъмол банклари ва тўловлар соҳаларига бағишланган. Кўп изланишлар нитижасида иқтисодчи олим Патрик Шуфель (Patrick Schueffel) [1]. Финтех технологияларини– янги молиявий тармоқ бўлиб молиявий фаолиятни яхшилаш учун қўлланиладиган технология деб тарифлайди. Ирэн Олдридж и Стив Кравцив финтех технологияларини суғуртани автоматлаштириш, савдо сотиқ ва рискни бошқариш каби соҳаларда қўллаш мумкин эканлигига алоҳида тўҳталган. Бугунги кунда финтех технологиясига молиявий хизматлар ва ахборот технологияларининг ноёб сегменти сифатида қаралмоқда. Бироқ молия ва технологиялар ўртасидаги муносабтлар узоқ тарихга эга. Молиявий ва технологик инновациялар узоқ вақтдан бери ўзаро боғлиқ бўлиб, кўпинча бир-бирини тўлдиради ва кучайтиради. 2008 йилдаги глобал молиявий инқироз бурилиш нуқтаси ва Finteх нинг янги прадимага айланишига сабаб бўлди [2]. (Arner, Barberis, 2015). Ҳозирги вақтда Финтех кўплаб технологик стартапларни, шунингдек улар тақдим этаётган молиявий хизматларни яхсҳиласҳ ва оптималлаштиришга интилаётган йирик ташкилотларни ўз ичига олади [3]. 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 304 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil Кўплаб иқтисодчи олимлар [4,5] (Laurens, 2016; Myers, 2016). [6] (Wigglesworth, 2015) Barnes, 2015 Ҳар бир тармоқ ва соҳаларнинг фаолият йўналишларининг ўзига хос жиҳатлари, хусусиятлари, таъсир этувчи ташқи ва ички омиллар характеристикаси ўрганиб, янгидан янги FinTex лойи