Prospects for the development of the service market in Uzbekistan

Аннотация

The article examines the impact of digitalization of tourist and recreational activities in the country on changes in aggregate demand. Tourism-recreation activities of foreign and domestic scientists reflecting the results of various researches and some concepts related to it are presented and the definition of authorship is developed. The impact of digitalization on aggregate demand in the market of tourism- recreation services elasticity of demand in relation to prices and costs, which collectively characterize economic processes elasticity of demand for recreational services market indicators at the local (regional) and country level, an algorithm for calculating market capacity was developed and recommended for use in practice. In the national tourism-recreation sector, a multifactor analysis was conducted in the EViews10 software package to take into account changes in the number of users of services as endogenous factors and its changes under the influence of key factors (resources). Based on the identified trend models, the prospects for changes in the number of vacationers using tourism-recreation services in 2021-2025 are based. Key words: Tourism, tourism-recreation activity, servicing, tourism-recreation activities management, aggregate demand, digital platforms, digital management technologies, tourism- recreation services market capacity, global reservation. Кириш Жаҳонда ижтимоий-иқтисодий тизимларнинг сервислашуви билан боғлиқ ҳолда юз бераётган глобал ўзгаришлар тенденциялари таҳлили сўнгги даврда туризм, хусусан туризм-рекреацияси соҳасининг дунёда яратилаётган ялпи маҳсулот таркибидаги улуши 3/2021 (№ 00053) http://iqtisodiyot.tsue.uz 386 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2021 yil ортиб бораётганлигини кўрсатмоқда. 2019 йил охирида бошланган ва бугунги кунда давом этаётган “коронавирус пандемияси” шароитида инсонларнинг саломатлиги билан боғлиқ омиллар туризм-рекреацияси фаолиятини кенгайтириш ҳамда уни бошқариш жараёнларини такомиллаштириш орқали иқтисодий тараққиётни таъминлашни зарурат сифатида юзага келтирди. Бутунжаҳон туризм ташкилоти (БТТ) маълумотларига кўра, пандемиядан кейинги даврда халқаро туризм ташрифлар сонининг 2022 йилга келиб пасайишдан олдинги даражага қайтиши, сервислашув билан боғлиқ тенденциялар таъсирида яратиладиган янги иш ўринларининг 15 %и туризм соҳасига тегишлилиги ҳамда жалб этилаётган инвестициялар йиллик ўсишининг 30 %дан ортиқроғи соҳага тегишлилиги туризм ҳамда унинг таркибидаги туризм-рекреацияси тармоғининг ривожланиши жадал суръатларда бориши кутилади1. Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида мамлакатимизда барқарор ва самарали иқтисодиётни шакллантириш борасида амалга ошириб келинаётган ислоҳотлар бугунги кунда ўзининг ижобий натижаларини намоён этмоқда. Хусусан, туризм соҳасининг жадал суръатларда ривожланиши натижасида аҳоли фаровонлигини таъминлаш ва иш билан бандлик масалаларини ҳал қилиш имконияти яратилмоқда. Шу муносабат билан туризмнинг истиқболда ривожланиши ҳамда ялпи ички маҳсулот ҳажмига сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин бўлган тармоқларига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Мамлакатимизда туризм хизматлари соҳасини кенг қамровли ривожлантириш борасида таркибий ўзгаришлар амалга оширилаётган бўлса-да, айнан туризм- рекреацияси хизматлари тармоғининг ривожланиши борасидаги ислоҳотлар ҳали бошланғич нуқтада эканлигини таъкидлаш лозим. Юқори туризм-рекреацияси салоҳиятига эга ҳудудларни мавжуд устунликлар асосида доминант ҳолда ривожлантириш ҳудудларнинг жадал ва мувозанатли ривожлантиришда нисбатан юқори самара беради. Ўзбекистонда ҳозирга қадар туризм-рекреацияси фаолиятини ривожлантириш масаласи маълум даражада ўрганилган бўлса-да, бу борада кенг қамровли комплекс ёндашувлар мавжуд эмас. 2019-2025 йилларда Ўзбекистон Республикасида туризм соҳасини ривожлантириш Концепциясида ҳам «Ўзбекистон Республикасининг хилма-хил ҳамда йилнинг турли фаслларида жозибадор ва рақобатбардош туризм маҳсулотлари, шу жумладан мамлакат ҳудудларида тематик туризм зоналари ва кластерларни яратиш орқали ҳамда туризмнинг истиқболли турлари (зиёрат, маърифий, экологик, этнографик, гастрономик, спорт, даволовчи- соғломлаштирувчи, қишлоқ, саноат, ишбилармонлик ва бошқаларни) ҳисобга олган ҳолда, янги туризм дастурларини ишлаб чиқиш» муҳим йўналишлардан бири сифатида белгиланди[1]. Туризм-рекреацияси фаолиятини бошқариш жараёнларини такомиллаштириш асосида қисқа давр ичида хизматлар ҳажмининг сезиларли даражада ўсишига эришиши, бир томондан, мамлакатда ички туризм истеъмоли ҳажмининг ортишига олиб келса, иккинчи томондан, туризм-рекреацияси хизматларини экспорт қилиш ҳажми ортиши ҳисобига экспорт ҳажмида туризм хизматлар улушининг ортиб боришига ижобий таъсир кўрсатади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Турли тадқиқотлар натижаларини ўзида акс эттирган хорижий адабиётларда ҳам рекреацияси ва у билан боғлиқ айрим тушунчалар бўйича аниқ фикрлар мавжуд эмас. Бунинг сабаби – рекреацияси ва рекреацион фаолият тушунчаларига таъриф 1ww