Умное сельское хозяйство – зарубежный опыт и инновационные технологии

Аннотация

This article analyzes the foreign experience of improving agriculture. It also shows the ways to implement and effectively use innovative technologies in this area. Калит сўзлар: “Ақлли” қишлоқ хўжалиги технологиялари, дронлар, рақамли технологиялар, булутли технология, онлайн ресурс, Интернет, компьютер, веб-сaйт, дастур. Кириш “Ақлли” қишлоқ хўжалиги, ҳосилдорликни ва чорвачилик маҳсулдорлигини сезиларли даражада оширади, харажатлар ва ишлаб чиқариш харажатларини камайтиради. Ушбу соҳанинг дунёда жадал ривожланиши Ўзбекистон Республикаси Президенти Шaвкaт Мирзиёев 2020 йил 24 январь куни Олий Мажлисга йўллаган Мурожаатномасидa тaъкидлaгaнидек, “Тараққиётга эришиш учун рақамли билимлар ва замонавий ахборот технологияларини эгаллашимиз зарур ва шарт. Бу бизга юксалишнинг энг қисқа йўлидан бориш имкониятини беради. Зеро, бугун дунёда барча соҳаларга ахборот технологиялари чуқур кириб бормоқда. Рақамли технологиялар нафақат маҳсулот ва хизматлар сифатини оширади, ортиқча харажатларни камайтиради. Шу билан бирга, мени жуда қаттиқ ташвишга соладиган ва безовта қиладиган энг оғир иллат – коррупция балосини йўқотишда ҳам улар самарали воситадир. Буни барчамиз теран англаб олишимиз даркор”1. Ўзбекистоннинг аграр сектори учун жиддий қийинчиликларни келтириб чиқармоқда, чунки қулай табиий шароитларга қарамай, биз ўз маҳсулотларимизни ишлаб чиқариш ва сотишда ҳали ҳам етарлича рақобатдош эмасмиз. Бу муаммо бутун Ўзбекистон иқтисодиёти учун ўта жиддийдир, чунки Ўзбекистонда республика аҳолисининг ярми қишлоқ жойларда истиқомат қилади, меҳнатга лаёқатли аҳолининг 1/4 қисмидан кўпроғи қишлоқ хўжалигида банд бўлиб, бу ялпи ички маҳсулотнинг деярли ярмини ташкил этади. 1 Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2020 йил 24 январда Олий Мажлисга йўллаган Мурожаатномаси.// «Халқ сўзи», 2020 й., 25 январь. 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 156 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil Сўнгги йилларда Ўзбекистонда қишлоқ хўжалигини ривожлантириш, қишлоқ хўжалигига замонавий инновацион технологияларни жорий этиш бўйича жуда жиддий ва самарали чоралар кўрилмоқда. Ушбу ёъналишдаги кейинги ютуқлар секторнинг рақобатбардошлигини оширади ва мавжуд муаммоларни янги имкониятларга айлантиради. Аммо бу ҳозирда дунёнинг бошқа мамлакатларида қўлланилаётган қишлоқ хўжалиги технологиялари ва инновацияларини ишлаб чиқиш ва жорий этишни талаб қилади. Қуйида ушбу йўналишдаги хорижий тажрибаси тақдим этилади [4]. Иқтисодиётнинг етакчи тармоқларида умумий технологик ривожланишнинг юқори даражасига эришган мамлакатлар қишлоқ хўжалигидаги эришган кўрсаткичлари қуйида келтирилган [2] (жадвал). Жадвал Иқтисодиётнинг етакчи тармоқларида умумий технологик ривожланишнинг юқори даражасига эришган давлатлар Технологик соҳа Етакчи давлатлар рейтинги 1 2 3 4 5 Қишлоқ хшжалиги АҚШ Хитой Ҳиндистон Бразилия Япония Тиббиёт, АҚШ Буюк Германия Япония Хитой биотехнологиялар Британия Нанотехнологиялар, АҚШ Япония Германия Хитой Буюк Янги материаллар Британия Энергетика АҚШ Германия Япония Хитой Буюк Британия Мудофаа, АҚШ Россия Хитой Израиль Буюк Хавфсизлик Британия Электроника, АҚШ Япония Хитой Жанубий Германия компьютер хотираси Корея ДТ, ахборотни АҚШ Ҳиндистон Хитой Япония Германия бошқариш Автмобил саноати Япония АҚШ Германия Хитой Жанубий Корея Авиация, темир йўл АҚШ Япония Хитой Германия Франция транспорти “Ақлли” қишлоқ хўжалиги технологиялари."Интернет буюмлари" (Internet of Things - IoT) - бу турли хил "ақлли қурилмалар" орқали бошқарув ва назорат жараёнларини автоматлаштириш ва уларда одамларнинг иштирокини сезиларли даражада камайтириш имконини берадиган турли хил қурилмалар ва машиналар ўртасидаги ўзаро таъсир ва маълумот алмашиш тизимидир. ИоТ технологияларини қишлоқ хўжалигида қўллаш соҳаларига қуйидагиларни киради: Ақлли деҳқончилик; Ақлли фермалар; Ақлли иссиқхоналар; хом ашёни бошқариш; қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини сақлаш; қишлоқ хўжалиги транспортини бошқариш; "Big Data" ва бошқалар [4]. "Ақлли" иссиқхоналар ўғитлар, кимёвий моддалар, сувдан самаралироқ фойдаланишга имкон беради, шунингдек экинларни парвариш қилиш ва инсон омиллари туфайли ёъқотишларни камайтириш учун зарур бўлган ходимлар сонини оптималлаштиради. Мутахассисларнинг фикрига кўра, "ақлли" иссиқхоналарнинг 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 157 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil жаҳон бозори иссиқхона иншоотлари умумий сонининг 3 фоизидан ошмаса ҳам, уларнинг сони ҳар йили 9 фоизга ўсиб бормоқда. "Ақлли" иссиқхоналар сизга бутун суғориш жараёнини ва микроиқлимни бошқариш имкониятини беради. Бундан ташқари, ишлаб чиқарилган маҳсулотнинг сифатини ошириш ва харажатларни камайтириш билан ҳосилни 20-40% га ошириши мумкин бўлган барча тизимларнинг рентАбеллиги ва сифатини кузатиб бориш мумкин Ақлли фермалар уй ҳайвонларининг маҳсулдорлигини ва маҳсулот сифатини яхшилаши, шунингдек харажатларни камайтириши мумкин. Олимларнинг фикриг