Значение стоимости чистых активов как показателя, отражающего привлекательность инвестиционных фондов

Аннотация

The article studies the value of the net asset value as an indicator influencing the attractiveness of investment funds. At the same time, the dynamics of the value of the net assets of investment funds per capita of countries, characteristic of the organizational models of the securities market, is analyzed, and recommendations and proposals are given to increase the attractiveness of investment funds in our country. Keywords: investment funds, net asset value, attractiveness, securities instruments, investment portfolio, indicator. Кириш Қимматли қоғозлар бозорида инвестиция фондларининг шаклланиб боришига биринчидан, даромадларнинг ўсиши натижасида аҳоли жамғармаларининг ортиши, иккинчидан эса, ушбу жамғарилган маблағлардан инвестиция киритиш мақсадида фойдаланишга бўлган эҳтиёж ҳисобланади. Бу жараёнда, аввало, аҳолининг давлатга бўлган ишончининг юқори бўлиши, давлат эса ўз навбатида фуқароларининг инвестицион фаоллигини кафолатлаши зарур. Фуқаролар ўз навбатида республикамиз қимматли қоғозлар бозоридаги фаоллигини ошириши учун акция ва облигацияларнинг, ҳамда давлат улушига эга активларининг савдоси тўғрисидаги маълумотлардан фойдаланиш фойдаланиш имкониятига эга бўлиши керак. Бунда ОАВ ўрни ҳам беқиёс эканлигини Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М. 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 102 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil Мирзиёев Олий мажлисга мурожаатномасида ҳам айтиб ўтган эдилар. Жумладан, «.... интернет тармоғида маҳаллий ва хорижий инвесторларни керакли статистик ахборотлар билан таъминлайдиган, бизнес юритиш учун яратилган шароитлар ҳақида маълумот берадиган «инвестиция портали» очишни таклиф этаман. Хорижий тажрибалар асосида барча инвесторлар учун туну кун ишлайдиган бепул мобил телефонлар алоқасини ташкил этиш зарур»[1] -деган фикрлари аҳолини жалб этиш орқали фонд бозорининг фаоллигини оширишда ҳам катта аҳамиятга эга ҳисобланади. Инвестиция фондларининг ривожланиши аҳолида вақтинча бўш пул маблағларининг тўпланиб қолиши, уларни фойда олиш мақсадида мобилизация қилиш ва миллий иқтисодиётнинг турли соҳаларини ўзаро манфаатлар асосида инвестициялаштиришга бўлган зарурият туфайли юзага келади. Бунда йирик лойиҳаларни молиялаштириш учун майда инвесторларнинг маблағларини бир жойга тўплаш орқали уларга ҳам имконият яратиш, ўзаро манфаатлар мувозанатини таъминлаган ҳолда иштирокчилар ўртасида риск даражасини тақсимлаш, ҳамда фонд номидан даромад олиш мақсадида фаолият юритиш каби масалаларни ижобий ҳал этиш муҳим саналади. Инвестиция фондларининг асосий мақсади маблағларни портфелга жалб қилиш бўлганлиги сабабли, бундай фондларни портфелли инвестициялаш фондлари деб ҳам атайдилар. Жаҳон тажрибаси институционал инвестор сифатида кенг тарқалган ва истиқболли бўлган инвестиция фондлари жозибадорлигини талаб даражада сақлаш ва ошириб боришни тақазо этади. Бунда инвестиция фондларининг инвестиция фондларининг жозибадорлигини акс эттирувчи индикатор сифатида соф активлар қийматининг аҳамияти ўрганиш муҳим аҳамият касб этади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Инвестиция фондларининг жозибадорлигини ўзида акс эттирувчи индикатор сифатида соф активлар қийматининг аҳамиятини дунёда машҳур иқтисодчи олимлардан Марковиц биринчи бор портфель риски, диверсификация ва активларни танлашга математик ёндашув[2] орқали тавсифлаб берган. У. Шарп эса, қимматли қоғознинг умумий фонд бозорига нисбатан қандай харакатда (муносабатда) бўлишини ифодаловчи “Бета коэффициент” кўрсаткичини яратилган[3], П.Штольте томонидан эса, инвестор томонидан капитал қўйилмаларини хавфсизлиги, унинг ўсиши ва дивиденд шаклида даромад олиш муаммолари бўйича тадқиқот олиб бориб, капитални жойлаштириш билан боғлиқ “сеҳрли учбурчак”[4] тушунчасига асос солган. Россиялик олимлардан А. Абрамов, инвестиция фондларини - молиявий воситачиларга тенглаштириб, портфелни диверцификациялаш ва инвесторларга тегишли бўлган соф жорий қийматни мутаносиб улушларда тақсимлаш[5] га доир илмий изланишлар олиб борган бўлса, А. Д.Радигин тадқиқотларида инвестиция фондларини ихтисослаштирилган компаниялар томонидан бошқариладиган юридик шахслар ёки мулкий мажмуалар сифатида қараб, унда портфелни шакллантириш[6]га асосий урғу диверсификациялашга қаратилиши зарурлиги таъкидлаб ўтилган. Ўзбекистонлик иқтисодчи олимлар, жумладан Ш.Ш. Шохаъзамий ўз илмий изланишларида, молиявий ресурсларни инвестициялар тарзида эмитентларнинг молиявий инструментларига йўналтириш[7], Х.Х.Худойкулов фонд бозорининг 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 103 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil активларини баҳолаш жараёнининг моҳияти изоҳлаб берилган ҳамда фонд бозоридаги активлардан кутилаётган даромадга корпоратив облигация ва хазина мажбуриятлар[8] ининг таъсирини тадқиқ қилинган бўлса, М.Султонбаева инвестиция фондининг бир тури бўлган венчур фондларини республикамизда қўллаш, фонд бозори орқали инвестицияларни жалб этишда[9] ги мавжуд муаммола