Accelerating the process of transformation of the banking sector of Uzbekistan in the context of the Covid-19 coronovirus pandemic

Аннотация

The article considers the acceleration of the transformation process in the banking sector in the context of the coronavirus pandemic, as well as the impact of the global crisis caused by COVID 19 on the banking and financial system of Uzbekistan. The basis for the transformation of the banking sector is the development and implementation of an effective client-oriented digital strategy of financial institutions. The article discusses various approaches to the transformation of the banking sector and generates author's scientific and practical conclusions. Key words: digital economy, banking system, digital transformation, financial institutions, digital technologies, digital strategy. Кириш Бугунги кунда COVID-19 короновирус пандемияси шароитида Ўзбекистон банк тизимида банклар трансформацияси жараёнини фаоллаштиришнинг зарурияти ортган. Шу жихатдан жорий йилнинг 12 май санасида қабул қилинган «2020–2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикасининг банк тизимини ислоҳ қилиш стратегияси тўғрисида»ги Президент Фармони[1]нинг ижросини таъминлаш алоҳида эътибор талаб қилади. Шу муносабат билан, Президентимиз Шавкат Мирзиёев бошчилигида, жорий йилнинг 6 июль санасида банк активларида хусусий сектор улушини 15 фоиздан 60 фоизга оширишга қаратилган 2020-2025 йилларга мўлжалланган Ўзбекистон Республикаси банк тизимини ислоҳ қилиш стратегиясини амалга ошириш ҳамда мамлакат тижорат банкларининг трансформация жараёнини жадаллаштириш бўйича йиғилиш ўтказилди. Бугунги кунда трансформация сўзи кўп тилга олинаётган тушунчалардан бирига айланган. Хўш нега? Бу саволга мазкур тушунчанинг мазмун-моҳиятидан жавоб топиш мумкин. Трансформация бу - дунёдаги бизнеснинг янги шароитларга, жамиятнинг имтиёзларга мослаштирадиган муқаррар жараёни ҳисобланади. Хусусан, банкларда бундай ўзгариш - трансформация нима учун керак ва у қандай амалга оширилади? 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 21 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil Мавзуга оид адабиётлар тахлили Ўзбекистон банк тизимида сўнгги йилларда банк хизматларини сифатини ва кўламини ошириш бўйича қатор ишлар амалга оширилди. Лекин, жаҳонда бўлаётган ўзгаришлар, глобаллашув жараёни, рақобатбардошликни ҳаддан зиёд ривожланиши, тижорат банкларининг трансформация жараёнини янада фаоллаштириш, мижаозларга кўрсатилаётган банк хизматларини янги босқичга олиб чиқиш заруратини юзага келтиради. Бу борада Президентимиз Ш.М.Мирзиёев Олий мажлисга Марожатномада, “2020 йилдан бошлаб ҳар бир банкда кенг кўламли трансформация дастури амалга оширилади. Бу борада банкларимизнинг капитал, ресурс базаси ва даромадларини ошириш алоҳида эътиборимиз марказида бўлади”[4] деб таъкидлаб ўтганлар. Рақамли трансформацияга бир қатор иқтисодчи олимлар ўз таърифларини беришган. Жумладан, хорижлик иқтисодчилар Аблязов Т., Асаул В. [5]нинг фикрича, рақамли трансформация жараёни мавжуд бизнес моделларини такомиллаштириш, шунингдек, иш самарадорлигини ошириш учун рақамли технологиялардан фойдаланишни англатади. Ушбу жараён инновацион технологияларни доимий равишда жорий қилишни ўз ичига олади, бу бутун иқтисодиётни тўлиқ рақамли ўзгартиришга олиб келади. Россиялик иқтисодчи олим Вадим Аркадьевич Кощеев [6], молиявий секторни ривожлантириш нуқтаи назаридан рақамли трансформация янги иш муҳитини шакллантирадиган бизнесни юритишнинг амалий усулларини такомиллаштириш сифатида қараладидеб ҳисоблайди. Яна бир хорижлик иқтисодчи Л. Пираиненнинг фикрича, рақамли трансформация банк хизматларини тақдим этишнинг замонавий усулларини кенг жорий этишни англатади [7]. Ўзбекистонлик иқтисодчи олимлар ҳам рақамли трансформация ва банк сохасида трансформациялаш жараёнини ривожлантириш борасида бир қатор тадқиқиотлар олиб боришган. Академик С.С.Ғуломов “Рақамли бизнес бу – жисмоний ва рақамли дунёларни бирлаштирадиган янги бизнес-моделлар пайдо бўлиши сифатида қарайди [8]. Рақамли иқтисодиёт, и.ф.д., профессор Тошматов Ш.А. [9]нинг фикрича, қисқа ва лўнда қуйидагича таърифланади: иқтисодиётга, иқтисодий наф олиш билан боғлиқ бўлган барча жараёнларгарақамли технологияларнинг қўлланилиши иқтисодиётни рақамлаштириш ёки рақамли иқтисодиёт деб аташ мумкин деб ўз фикрини билдирган. Шунингдек, рақамли иқтисодиёт билан инновацион иқтисодиёт бир-бирини тўлдирса-да, муҳим фарқли жиҳати сифатида рақамли иқтисодиётда анъанавий иқтисодиётдаги моддий ресурслар улуши юқорилигининг ўрнини рақамли технологиялар эгалласа, инновацион иқтисодиётда бу ўринни кўпроқ интеллектуал бойлик, ғоялар эгаллайди, деб таърифлайди. Фикримизча, банк сохасида рақамли трансформацияни ривожлантириш мижозларнинг эхтиёжларини синчковлик билан ўрганиш ва мавжуд имкониятларни таҳлил қилиш орқали, мижозга йўналтирилган янги инновацион стратегияни ишлаб чиқиш орқали амалга оширилиши керак. Бу банк хизматларининг истеъмолчилари бўлиб, банкларнинг инноватсион 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 22 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yi