Assessment of financial security of joint-stock companies

Аннотация

The article explores the scientific and theoretical aspects of the concept of financial security of the enterprise. A system of indicators characterizing the financial security of the joint-stock company has been developed, and on the basis of these indicators the financial security status of the joint-stock company "Kvarts" has been assessed and analyzed. In addition, problems related to the financial security of JSC "Kvarts" have been identified and scientific and practical proposals have been developed to address them. Key words: joint stock company, financial security, financial strategy, liquidity, stock, net profit. Кириш Бугунги кунда мамлакат иқтисодиёт тармоқларини модернизация қилиш ва миллий иқтисодиёт рақобатбардошлигини оширишда акциядорлик жамиятларининг молиявий хавфсизлигини таъминлаш муҳим аҳамиятга эга. Акциядорлик жамиятларининг молиявий хавфсизлигини таъминлаш эса, мамлакатимиз капитал бозорини жадал ривожланишининг асосий омилларидан бири ҳисобланади. Капитал бозорини жадал ривожланишини таъминлаш, инвестицияларни жалб қилишнинг самарали тизимини жорий этиш ва капитал бозорини мамлакат иқтисодиётини ривожлантиришни молиялаштиришнинг асосий манбаларидан бири сифатида шакллантириш мақсадида дастлабки босқичи сифатида жаҳон давлатлари тажрибасидан келиб чиққан ҳолда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 14 январдаги “Давлат активларини бошқариш, монополияга қарши курашишни тартибга солиш тизимини ва капитал бозорини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5630-сонли фармонига асосан мустақил давлат органи – Капитал бозорини ривожлантириш агентлиги тузилиб, унинг асосий вазифалари этиб қимматли қоғозлар бозорини шакллантириш, ривожлантириш, тартибга солиш ва корпоратив бошқарув соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга ошириш белгиланган. Шунингдек, ушбу фармонга асосан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон республикаси Капитал бозорини ривожлантириш агентлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги 2019 йил 24 январдaги ПҚ-4127-сонли қарори қабул қилиниб, мамлакатимиздаги қимматли қоғозлар бозорини тартибга солувчи ягона давлат органи 4/2020 (№ 00048) http://iqtisodiyot.tsue.uz 168 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 4, iyul-avgust, 2020 yil капитал бозорини ривожлантириш агентлиги ташкил этилди. Капитал бозорини ривожлантириш агентли ўз олдига мамлакатимиз капитал бозорини ривожлантиришнинг 2020-2025 йилларга мўлжалланган Стратегиясини ишлаб чиқиш вазифасини қўйган. Бугунги кунда кўпчилик акциядорлик жамиятларида портфел даромадлилиги камлиги, соф активларининг ўсиш тенденцияси пастлиги, фаолияти юритишга қуйилган талабларини мураккаблиги мамлакатимиз молия бозорида акциядорлик жамиятлари фаолиятига қийинчиликларни олиб келмоқда. Шу сабабли ҳам акциядорлик жамиятларини молия бозорида фаолиятини ривожлантириш ҳамда молиявий хавфсизлигини таъминлашда капитал бозорини ривожлантириш Стратегиясини ишлаб чиқиш ва босқичма-босқич амалга ошириш муҳим аҳамият касб этади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Акциядорлик жамиятлари молиявий хавфсизлигини баҳолаш ва таъминлаш билан боғлиқ илмий изланишлар тадқиқотчилар томонидан деярли олиб борилмаган. Кўпчилик иқтисодчи олимлар корхоналар молиявий хавфсизлиги билан боғлиқ тадқиқотларни амалга оширишган. Аммо, тадқиқот ишларида акциядорлик жамиятларининг ўзига хос хусусиятлари, яъни фонд бозорида қимматли қоғозларининг даромадлилиги, дивидендни тўлаш қобилияти ва акцияларини ликивидлилик даражаси каби масалалар кам ёритилган. Профессор И.А. Бланк фикрига кўра [3], корхона молиявий хавфсизлиги корхонанинг молиявий стратегиясини мустақил равишда ишлаб чиқиш ва амалга ошириш қобилияти ҳисобланади. Яъни, молиявий хавфсизлик корхонанинг қуйидаги ҳолатларида акс этади: 1) узоқ муддатли даврда корхонанинг молиявий мувозанатини, барқарорлигини, тўлов қобилиятини ва ликвидлигини таъминлаш имконини беради; 2) корхона фаолиятини кенгайтириш учун молиявий ресурсларига бўлган эҳтиёжларини қондира олиш имконига эга; 3) корхонанинг етарли молиявий мустақиллигини таъминлайди; 4) молиявий қарорлар қабул қилишда етарлича мослашувчанликни таъминлайди ва мулк эгаларининг молиявий манфаатларини ҳимоя қила олади. Н.В. Якушина корхона молиявий хавфсизлигини бир қатор босқичлар асосида таъминлаш лозимлигини асослаб берган [4]: – корхонанинг молиявий, ишлаб чиқариш ва бошқа ривожланиш фаолиятига таъсир этадиган салбий омилларни аниқлаш ҳамда истиқболда уларни тавсифлаш; – корхона молиявий хавфсизлигига таъсир этувчи салбий омилларни идентификация қилиш чора-тадбирлари ва механизмларини ишлаб чиқиш; – ички ва ташқи салбий омиллар таъсирини бартараф қиладиган ёки камайтирадиган корхона молиявий хавфсизлигини таъминлаш чора-тадбирлари ва механизмларини шакллантириш. Р.С. Папехин хулосасига кўра эса, корхона молиявий хавфсизлиги – корхонада турли риск шароитларида молиявий хавфсизлигини сақлаган ҳолда, барқарор ривожланиш имкониятига эга бўлган молия ҳолатини акс эттирадиган комплекс тушунчадир [5]. Профессор А.В. Гуков